Đăng vào: 2026-04-10
Lượng vàng dự trữ mà các ngân hàng trung ương nắm giữ hiện đã vượt giá trị trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ do các tổ chức chính thức nước ngoài sở hữu lần đầu tiên kể từ năm 1996. Đầu năm 2026, tổng giá trị dự trữ vàng của các quốc gia đã tiến sát mốc $5 trillion.
Các ngân hàng trung ương đã mua hơn 1,000 tấn vàng mỗi năm trong ba năm liên tiếp, từ 2022 đến 2024, và năm 2025 tiếp tục bổ sung khoảng 860 tấn. Hoạt động mua vào này gần như không bị chi phối bởi biến động giá và mang tính một chiều rõ rệt.
Trung Quốc nối dài chuỗi mua vàng lên 16 tháng liên tiếp tính đến tháng 2 năm 2026. Ba Lan mua thêm 102 tấn trong năm 2025. Ấn Độ bổ sung thêm 100 tấn. Lực mua hiện trải rộng trên hơn 40 ngân hàng trung ương.
Có 76% ngân hàng trung ương được khảo sát dự kiến sẽ tăng lượng vàng nắm giữ trong vòng 5 năm tới. Đồng thời, 73% cho rằng tỷ trọng dự trữ bằng đô la của họ sẽ giảm. Đây không còn là một giao dịch đơn thuần. Đây là một lập trường chính sách.
Một cột mốc lịch sử đã bị phá vỡ trong năm 2025, điều chưa từng xảy ra suốt gần ba thập kỷ qua: tổng giá trị vàng do các ngân hàng trung ương nước ngoài nắm giữ đã vượt qua tổng giá trị các công cụ nợ công của Hoa Kỳ mà họ đang tích lũy. Lần gần nhất kim loại quý này chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu dự trữ toàn cầu so với nợ chính phủ Mỹ là vào khoảng thời gian năm 1996.
Việc điều này lặp lại, sau nhiều thập kỷ đồng đô la giữ vai trò áp đảo, cho thấy một thay đổi mang tính cấu trúc trong cách các định chế tài chính quyền lực nhất thế giới định nghĩa khái niệm an toàn.
Cột mốc này không xuất hiện vì một sự kiện đơn lẻ. Nó là kết quả của việc mua vào hơn 1,000 tấn vàng mỗi năm trong ba năm liên tiếp, bắt nguồn từ việc dự trữ bằng đô la bị vũ khí hóa vào năm 2022 và sau đó được củng cố bởi từng cuộc khủng hoảng địa chính trị nối tiếp.
Tổng lượng vàng mà các ngân hàng trung ương đang nắm giữ hiện vào khoảng 36,000 đến 38,000 tấn, tương đương khoảng 18% toàn bộ lượng vàng từng được khai thác trong lịch sử. Đến đầu năm 2026, giá trị thị trường của số vàng này đã tiến sát $5 trillion, vượt mức khoảng $3.9 trillion trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ do các tổ chức chính thức nước ngoài nắm giữ.
Hiện nay, vàng chiếm hơn 20% tổng tài sản dự trữ chính thức, và tỷ trọng này đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2015.
Trung Quốc đã kéo dài chuỗi mua vàng lên 16 tháng liên tiếp tính đến tháng 2 năm 2026, đưa lượng nắm giữ vượt 74 triệu ounce, với vàng hiện chiếm gần 10% tổng dự trữ.
Ba Lan mua thêm 102 tấn trong năm 2025 và tiếp tục mua thêm 20 tấn trong tháng 2 năm 2026, trong khi Ấn Độ bổ sung 100 tấn trong năm 2025. Cộng hòa Séc đã mua liên tục kể từ giữa năm 2023, trở thành một trong những ngân hàng trung ương châu Âu có chuỗi mua tích cực kéo dài nhất.
Lực mua hiện trải rộng trên hơn 40 ngân hàng trung ương. Đây không phải câu chuyện của một quốc gia riêng lẻ hay một tuyên bố địa chính trị từ một khối nào đó. Đây là quá trình tái cân bằng của các tổ chức độc lập cùng đi đến một kết luận giống nhau về rủi ro.
Đà tăng tốc mua vào này bắt nguồn trực tiếp từ sự kiện khoảng 300 tỷ đô la nguồn quỹ ngoại tệ quốc gia của Nga bị đóng băng sau các xung đột địa chính trị nổ ra vào năm 2022. Chỉ riêng động thái cấm vận đó đã làm thay đổi hoàn toàn lăng kính mà các ngân hàng trung ương trên toàn cầu dùng để đánh giá mức độ an toàn đối với các tài sản được định giá bằng đồng đô la.
Dự trữ được giữ trong hệ thống tài chính của một quốc gia khác có thể bị tịch thu, còn vàng cất giữ trong kho nội địa thì không. Trước năm 2022, các ngân hàng trung ương mua trung bình khoảng 450 tấn vàng mỗi năm. Nhưng trong ba năm sau đó, lượng mua đều vượt 1,000 tấn mỗi năm.
Con số khoảng 860 tấn trong năm 2025 cho thấy tốc độ đã hạ nhiệt so với đỉnh, nhưng vẫn gần gấp đôi mức trung bình trước năm 2022.
Khảo sát năm 2025 của Hội đồng Vàng Thế giới phản ánh rõ tâm lý thể chế: 76% ngân hàng trung ương dự kiến sẽ tăng lượng vàng nắm giữ trong vòng 5 năm tới, còn 73% cho rằng tỷ trọng đô la trong dự trữ toàn cầu sẽ giảm. Đây không phải góc nhìn giao dịch ngắn hạn. Đây là những cam kết chính sách kéo dài nhiều năm, được hậu thuẫn bởi các nhiệm vụ thể chế.
Khi các ngân hàng trung ương gia tăng tích lũy vàng, họ cũng đồng thời cắt giảm nắm giữ trái phiếu Kho bạc. Brazil đã bán ra khoảng $61 billion trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ trong suốt năm 2025, đồng thời tăng gấp đôi dự trữ vàng, qua đó đưa vàng trở thành cấu phần lớn thứ hai trong danh mục dự trữ của nước này.
Pháp đã bán 129 tấn vàng được lưu ký tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York trong giai đoạn từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 1 năm 2026, sau đó thay thế bằng vàng thỏi mới đạt chuẩn được lưu trữ tại Paris. Thương vụ này tạo ra khoản lãi vốn 13 tỷ euro và đồng thời đưa toàn bộ dự trữ vàng của Pháp về trong nước.
Quy mô nghĩa vụ nợ quốc gia của Hoa Kỳ hiện đã vượt qua ngưỡng 39 nghìn tỷ đô la, đặt ra những thách thức tài khóa to lớn. Bên cạnh đó, Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) cũng dự báo mức thâm hụt bình quân hằng năm sẽ liên tục duy trì ở mức trên 2 nghìn tỷ đô la cho đến tận năm 2036.
Khi nguồn cung trái phiếu Kho bạc tiếp tục tăng lên trong lúc nhu cầu chính thức từ nước ngoài suy yếu, Bộ Tài chính Hoa Kỳ phải đối mặt với một thách thức mang tính cấu trúc: tài trợ cho thâm hụt ở mức bền vững trong bối cảnh nhóm người mua truyền thống đang dần phân rã.
Động lực này có tính tự củng cố rõ rệt. Khi các ngân hàng trung ương giảm tỷ trọng nắm giữ bằng đô la, nhu cầu đối với nợ công Mỹ suy yếu, tạo áp lực đẩy lãi suất tăng, làm chi phí trả nợ cao hơn, nới rộng thâm hụt và buộc Bộ Tài chính phải phát hành thêm trái phiếu. Hệ quả là thước đo sức mạnh đồng bạc xanh đã ghi nhận mức giảm hơn 9% trong năm 2025, đánh dấu cú sụt giảm theo năm tồi tệ nhất trong vòng 8 năm qua.
Giá vàng đã vượt $5,600 mỗi ounce vào đầu năm 2026 trước khi điều chỉnh về quanh $4,660 trong tháng 4. Tuy nhiên, nhịp điều chỉnh đó không làm chậm lại hoạt động mua của các ngân hàng trung ương. Nhu cầu chính thức cho thấy mức độ không nhạy cảm đáng chú ý với giá, một đặc điểm giúp phân biệt lực mua của chủ quyền với các dòng vốn đầu cơ.
Cứ mỗi 100 tấn vàng được ngân hàng trung ương mua vào, giá vàng thường tăng khoảng 2-3% trong vòng 6 tháng.
Với dự báo lượng mua vào năm 2026 đạt 800 đến 850 tấn, riêng nhu cầu từ các ngân hàng trung ương đã chiếm khoảng 20% nguồn cung vàng hằng năm, được hấp thụ như một dòng chảy một chiều và qua đó tạo nên một vùng sàn giá mang tính cấu trúc.
Chính đặc điểm này khiến chu kỳ hiện tại khác với những chu kỳ trước. Trong các đợt tăng giá trước đây, giá tăng cao cuối cùng thường kích hoạt lực bán từ các chủ thể chính thức. Nhưng ở chu kỳ này, các ngân hàng trung ương vẫn mua vào ngay cả khi giá ở vùng đỉnh lịch sử, bởi động cơ của họ là chủ quyền chứ không phải lợi nhuận.
Sự dịch chuyển này không có nghĩa đồng đô la đang sụp đổ. Đồng tiền này vẫn giữ vị thế dự trữ chủ đạo với khoảng 57% dự trữ toàn cầu đã được phân bổ, và thị trường vốn Hoa Kỳ vẫn là thị trường có độ sâu lớn nhất thế giới. Nhưng người mua cận biên của dự trữ giờ đây không còn mặc nhiên là người mua trái phiếu Kho bạc.
Dữ liệu từ IMF, các khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới và mô hình mua vào của hơn 40 ngân hàng trung ương đều cho thấy cùng một xu hướng: kỷ nguyên tái luân chuyển đô la một cách tự động đã kết thúc. Theo các báo cáo phân tích, UBS ước tính các ngân hàng trung ương sẽ mua khoảng 800 đến 850 tấn vàng trong năm 2026, trong khi J.P. Morgan đưa ra dự báo xu hướng thị trường kim loại quý có thể chạm mức 6,300 đô la/ounce vào cuối năm nay.
Những dự báo này được xây dựng trên hành vi mua mang tính cấu trúc của các định chế đang quản lý lượng vốn chủ quyền trị giá hàng nghìn tỷ đô la.
Trong năm 2025, tổng giá trị dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương nước ngoài đã vượt lượng trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ mà họ nắm giữ, lần đầu tiên kể từ năm 1996. Đến đầu năm 2026, lượng vàng nắm giữ đã tiến sát $5 trillion, so với khoảng $3.9 trillion trái phiếu Kho bạc.
Trung Quốc, Ba Lan, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ là những nước mua vàng mạnh nhất kể từ năm 2022. Tính đến tháng 2 năm 2026, Trung Quốc đã có 16 tháng mua vàng liên tiếp. Ba Lan bổ sung 102 tấn trong năm 2025, thuộc nhóm các nước mua nhiều nhất toàn cầu.
Việc $300 billion dự trữ của Nga bị đóng băng vào năm 2022 đã cho thấy rằng các tài sản định danh bằng đô la được nắm giữ ở nước ngoài có thể bị tịch thu. Trong khi đó, vàng được lưu trữ trong nước không mang rủi ro đối tác và không thể bị đóng băng thông qua hệ thống thanh toán quốc tế.
Đồng đô la vẫn chiếm ưu thế với khoảng 57% dự trữ toàn cầu. Sự chuyển dịch hiện nay là quá trình đa dạng hóa dần dần chứ không phải một sự sụp đổ. Các ngân hàng trung ương đang tái cân bằng ở phần cận biên, nhưng tác động cộng dồn trên hơn 40 tổ chức đã tạo ra những kết quả có thể đo lường được.
Các bằng chứng gần đây cho thấy là không. Các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục mua khi giá vàng tăng vọt qua $5,600 rồi sau đó điều chỉnh về $4,660. Nhu cầu chính thức được dẫn dắt bởi mục tiêu chính sách hơn là bởi độ nhạy với giá, vì vậy nó khác biệt về cấu trúc so với dòng vốn đầu tư tư nhân.
Các ngân hàng trung ương không đưa ra quyết định một cách bốc đồng. Và khi hơn 40 ngân hàng trung ương độc lập cùng đi đến kết luận rằng vàng xứng đáng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong dự trữ của họ so với trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ, đồng thời vẫn kiên định qua cả những vùng giá kỷ lục lẫn các cuộc khủng hoảng địa chính trị, thì đó là một tín hiệu mang tính thể chế chứ không phải đầu cơ.
Khoảng $5 trillion hiện nằm trong các kho vàng quốc gia phản ánh một đánh giá rủi ro đã được hình thành qua nhiều thập kỷ, và sẽ không đảo chiều chỉ vì một đợt cắt giảm lãi suất, một lệnh ngừng bắn hay một nhịp điều chỉnh của thị trường.
Kỷ nguyên tái chế đô la tự động đã góp phần xây dựng thị trường trái phiếu Kho bạc trở thành thị trường sâu và thanh khoản nhất thế giới. Nhưng kỷ nguyên đang hình thành phía trước sẽ buộc thị trường đó phải cạnh tranh để hút nguồn vốn mà trước đây nó từng nhận được gần như mặc định.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ nhằm cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên tài chính. Hãy luôn tự nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định giao dịch nào.
