Đăng vào: 2026-03-11
Thị trường dầu có thể định giá lại mạnh mà không cần một thiếu hụt dài hạn được xác nhận. Một mối đe dọa có độ tin cậy đối với việc vận chuyển thùng kịp thời là đủ để kích hoạt những điều chỉnh giá đáng kể.
Đó là bối cảnh đối với dầu thô vào đầu tháng 3 năm 2026. Eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, là nguyên nhân chính khiến thị trường lo ngại. Reuters đưa tin rằng lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển sụp đổ, có hơn 200 tàu neo đậu bên ngoài nó, trong khi sản lượng dầu phía nam của Iraq sau đó giảm 70% xuống còn 1.3 triệu thùng một ngày khi kho chứa đầy và xuất khẩu dừng lại. Vào ngày 9 tháng 3, dầu Brent (XBRUSD) tăng lên $111.04 trong phiên, và dầu thô West Texas Intermediate (WTI, XTIUSD) đạt $111.24.
Điều này thay đổi đáng kể vị thế của Nga trên thị trường dầu. Hệ thống dầu khí của Nga đang phải chịu áp lực kéo dài từ các lệnh trừng phạt, giá thực tế giảm, sự do dự của người mua và nguy cơ gia tăng đối với vận chuyển. Tuy nhiên, vào đầu tháng 3, gián đoạn tại Hormuz đã trở thành yếu tố chính chi phối thị trường. Đồng thời, một số lô hàng của Nga thoáng chốc trở nên hữu ích hơn đối với người mua, đặc biệt là những lô đã ở trên biển hoặc gần Ấn Độ có thể giúp lấp khoảng trống ngắn hạn. Điều đó làm cho câu chuyện về Nga phức tạp hơn một áp lực trừng phạt đơn thuần. Câu hỏi thực sự là áp lực lên ngành dầu mỏ Nga sẽ xuất hiện như thế nào khi thị trường dầu thô rộng lớn hơn đã đang phải trả một khoản phí vận chuyển cao.
Ngành dầu của Nga không đang trải qua một sự sụp đổ sản lượng đột ngột. Thay vào đó, áp lực mang tính vận hành: Nga tiếp tục xuất khẩu dầu thô, nhưng thường với giá thấp hơn, gặp nhiều thách thức hậu cần hơn, và dễ bị tổn thương hơn về rủi ro tuân thủ, giấy tờ và dịch vụ hàng hải.
Áp lực này đã tích tụ trong một thời gian. Vào tháng 10 năm 2025, Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã trừng phạt Rosneft và Lukoil, hai tập đoàn dầu lớn của Nga, bằng cách thắt chặt các hạn chế áp lên họ. Rồi vào tháng 1 năm 2026, cơ chế động của Liên minh châu Âu đã hạ mức trần giá dầu thô vận chuyển đường biển xuống còn $44.10 một thùng, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2. Cộng lại, những bước này không khiến các thùng dầu của Nga biến mất khỏi thị trường qua đêm, nhưng chúng làm thay đổi đáng kể cân bằng cung cầu năng lượng và khiến việc duy trì dòng xuất khẩu qua các kênh thông thường trở nên khó khăn cũng như ít có lợi hơn.
Những ảnh hưởng này bắt đầu hiện rõ trong các luồng thương mại. Reuters đưa tin vào cuối tháng 1 và đầu tháng 2 rằng dầu thô Nga đang tích tụ trên biển, người bán giảm giá để thu hút người mua Trung Quốc, và Ấn Độ giảm mua. Trong tháng 1, tỷ trọng dầu Nga trong nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ giảm xuống 21.2%, tương đương khoảng 1.1 triệu thùng mỗi ngày, thấp nhất kể từ cuối năm 2022. Kiểu căng thẳng này quan trọng không phải vì nó đảm bảo một cú sốc nguồn cung, mà vì nó cho thấy sự kém hiệu quả ngày càng tăng và dễ bị gián đoạn trong hệ thống.
Một cách tiếp cận phân tích rõ ràng là phân biệt giữa những áp lực dần dần và các cú sốc đột ngột trong thị trường.
Áp lực chậm đến trước. Rồi các lệnh trừng phạt được thắt chặt. EU hạ trần giá. Doanh thu dầu của Nga suy yếu. Tính toán của Reuters cho thấy doanh thu từ dầu khí của Nga đã giảm một nửa theo năm trong tháng 1 và được dự báo sẽ gần như giảm một nửa lần nữa trong tháng 2, trong khi doanh thu năng lượng năm 2025 giảm 24% so với năm trước. Đó là áp lực nền tảng. Nó giúp giải thích vì sao Nga vẫn cần xuất khẩu để duy trì dòng tiền, ngay cả khi phải chấp nhận điều kiện kém hơn.
Một cú sốc nhanh đã theo sau. Vào ngày 1 tháng 3, chiến tranh ở Iran làm gián đoạn vận chuyển qua Hormuz, khiến giá dầu nhảy vọt khi thị trường bắt đầu định giá rủi ro vận chuyển thay vì chỉ phản ứng với tin tức về nguồn cung. Cùng ngày, Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và đối tác (OPEC+) thông báo tăng sản lượng khiêm tốn 206,000 thùng một ngày có hiệu lực từ tháng 4. Trong hoàn cảnh bình thường, điều chỉnh này có thể có tác động lớn hơn. Tuy nhiên, trong môi trường hiện tại, mối quan tâm chính không phải là năng lực sản xuất mà là khả năng vận chuyển những thùng dầu đó.
Cùng ngày đó, một diễn biến quan trọng liên quan đến Nga xảy ra: Bỉ đã tịch thu tàu chở dầu Ethera, mà chính quyền xác định là một phần của hạm đội bóng tối Nga và bị nghi ngờ hoạt động dưới cờ giả với giấy tờ giả mạo. Sự cố này cho thấy rủi ro trừng phạt có thể chuyển thành những thách thức vận hành cụ thể. Các lô hàng có thể bị trì hoãn, chuyển hướng, hoặc bị giữ do các hành động thực thi, và những trì hoãn như vậy đặc biệt có hậu quả lớn khi thị trường rộng hơn vốn đã bị thắt chặt.
Đến từ ngày 4 đến 6 tháng 3, góc nhìn về Nga lại thay đổi. Reuters đưa tin rằng Nga sẵn sàng chuyển hướng dầu sang Ấn Độ, rằng khoảng 9.5 triệu thùng dầu Nga đang trôi dạt gần vùng biển Ấn Độ, và các nhà lọc dầu nhà nước Ấn Độ đã mua ít nhất 20 triệu thùng dầu thô Nga giao ngay để giúp vượt qua khủng hoảng nguồn cung Trung Đông. Washington cũng cấp một miễn trừ 30 ngày cho phép mua một số dầu Nga đã được chất lên tàu ở biển. Nói cách khác, cùng một thị trường đã thúc ép Nga phải giảm sâu giá trong thời gian ngắn thoáng chốc biến một số thùng dầu Nga thành nguồn cung thay thế hữu ích.
Phân tích này xem xét cách cả sự gián đoạn đột ngột tại điểm nghẽn Hormuz và sức ép kéo dài đối với ngành dầu mỏ của Nga đều đồng thời được phản ánh trong định giá thị trường dầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sự dao động mạnh về giá cả và các chiến lược giao dịch ngắn hạn.
Khoản cộng đầu tiên là khoản cộng Hormuz. Đây là chi phí do gián đoạn vận chuyển, cước phí, bảo hiểm và giao hàng ngay lập tức. Đó là lý do khiến dầu thô tăng mạnh vào đầu tháng 3 và là lý do phần đầu của đường cong giá trở nên chặt chẽ hơn. Chênh lệch giữa hợp đồng Brent kỳ hạn tháng trước và kỳ hạn sáu tháng đã mở rộng lên khoảng 10 đô la vào ngày 6 tháng 3, mức chênh lệch giá lớn nhất kể từ năm 2022. Backwardation đơn giản có nghĩa là các thùng dầu kỳ gần đang được định giá cao hơn các thùng giao sau vì yếu tố thời gian đã trở thành một phần của vấn đề.
Khoản cộng thứ hai là khoản cộng liên quan đến Nga. Khoản này phát triển chậm hơn và ít gây chấn động hơn. Nó xuất hiện qua doanh thu thấp hơn, mức chiết khấu rộng hơn, sự dựa dẫm vào đội tàu bóng tối, và rủi ro cao hơn về trì hoãn hoặc cưỡng chế. Tự thân nó, khoản cộng này có thể không chi phối thị trường mỗi ngày. Nhưng khi các nhà giao dịch đã lo ngại về khả năng giao hàng, ma sát liên quan tới Nga trở nên quan trọng hơn bởi hệ thống có ít không gian để hấp thụ sai sót hoặc gián đoạn.
Việc điều chỉnh trọng tâm theo các nhân tố thị trường đang thay đổi có thể có lợi cho các bên tham gia thị trường. Khi các gián đoạn liên quan tới Hormuz chi phối, sự chú ý nên chuyển sang các rủi ro vận chuyển và lưu thông rộng hơn. Tuy nhiên, việc theo dõi liên tục các diễn biến liên quan đến Nga vẫn là điều thiết yếu, vì những yếu tố này có thể nhanh chóng trở nên quan trọng trở lại. Nên thường xuyên xem xét lại các vị thế khi các lớp rủi ro thay đổi.
Có một hiểu lầm phổ biến ở các nhà giao dịch ít kinh nghiệm rằng dầu có một mức giá duy nhất, trong khi thực tế lựa chọn chỉ số chuẩn đóng vai trò quyết định.
Bởi vì tiêu chuẩn dầu thô Biển Bắc (Brent) phản ánh trực tiếp rủi ro của lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, nó thường phản ứng sớm hơn với các điểm nghẽn logistic. Trong khi đó, WTI gắn chặt hơn với cân bằng của Hoa Kỳ, nhu cầu lọc dầu, kinh tế xuất khẩu và cơ sở hạ tầng trong nước. Đó là lý do vào giai đoạn đầu của một gián đoạn đường biển, Brent thường cho thấy bức tranh rõ ràng hơn về căng thẳng địa chính trị.
Tuy nhiên, mối quan hệ này không cố định. Reuters đưa tin rằng vào ngày 6 tháng 3, WTI đã vượt trội hơn Brent trong ngày thứ hai liên tiếp khi người mua tìm nguồn cung thay thế từ Hoa Kỳ. Phân kỳ Brent-WTI mang nhiều thông tin vì nó phản ánh loại rủi ro mà thị trường đang định giá, hơn là ám chỉ sự vượt trội của một chỉ số nào đó. Phân kỳ rộng hơn thường báo hiệu căng thẳng đường biển gia tăng, trong khi phân kỳ hẹp hơn có thể cho thấy người mua đang tìm được các phương án thay thế hoặc nguồn cung liên quan tới Hoa Kỳ đang đóng vai trò cân bằng lớn hơn.
Câu chuyện về Nga không đơn thuần là tiêu cực đối với các thùng dầu Nga.
Đánh giá này chính xác hơn khi Ấn Độ đang giảm lượng nhập khẩu và người bán đưa ra mức chiết khấu rộng hơn cho Trung Quốc. Tuy nhiên, sau khi dòng chảy qua Hormuz bị gián đoạn, khả năng tiếp cận trở thành ưu tiên. Các thùng dầu Nga đã đang trên biển hoặc gần Ấn Độ tăng giá trị so với các tuần trước. Reuters đưa tin rằng các nhà lọc dầu Ấn Độ hành động nhanh chóng để đảm bảo các lô hàng Nga neo đậu trên biển, trong khi Nga cho biết sẵn sàng điều hướng lại nguồn cung tới Ấn Độ để giảm thiếu hụt. Trong một thị trường bị siết chặt, tính sẵn có của các thùng dầu thường quan trọng hơn các câu chuyện thống trị.
Sắc thái này rất quan trọng cho phân tích thị trường. Ngành dầu của Nga đang trải qua sức ép rõ rệt về doanh thu, chiết khấu và logistics. Tuy nhiên, sức ép đó không có nghĩa là không còn ý nghĩa. Trong các gián đoạn vận chuyển rộng hơn, những thùng dầu Nga trước đây có vẻ bất lợi về thương mại có thể trở nên có giá trị tạm thời đối với người mua. Thị trường có thể cùng lúc định giá cả hai động lực đó.
Các tín hiệu thị trường gần đây rất rõ ràng.
Tính đến ngày 6 tháng 3, Brent đóng cửa ở mức $92.69 và WTI ở mức $90.90 sau một trong những mức tăng hàng tuần đáng kể nhất kể từ năm 2020. Đến ngày 9 tháng 3, cả hai hợp đồng giao dịch trên $111 trong phiên khi thị trường chuyển từ định giá việc vận chuyển bị gián đoạn sang tính toán các gián đoạn thực tế và tổn thất hoạt động nghiêm trọng hơn. Sản lượng phía nam Iraq giảm mạnh, và Kuwait cũng giảm sản lượng đồng thời tuyên bố bất khả kháng. Trọng tâm thị trường đã chuyển từ rủi ro đầu cơ sang lo ngại về khả năng giao hàng.
Phân tích biểu đồ hàng tuần mang tính thông tin nhất không chỉ cần cân nhắc giá tuyệt đối mà còn phải chú ý đến phân kỳ Brent-WTI và cấu trúc khi giao dịch các kỳ hạn phái sinh của tháng gần nhất. Nếu phần đầu của đường cong Brent vẫn duy trì tình trạng backwardation dốc, tức là dầu giao ngay được định giá cao hơn dầu giao sau, thị trường tiếp tục trả khoản cộng cho giao hàng ngay. Nếu backwardation này bắt đầu dịu lại, điều đó cho thấy khoản cộng hoảng loạn đang giảm.
Kịch bản cơ sở của chúng tôi vẫn là một thị trường biến động, bị chi phối bởi các tiêu đề. Các gián đoạn vận chuyển được dự báo sẽ duy trì mức phí rủi ro ngắn hạn cao, dù không đến mức ngăn chặn hoàn toàn dòng chảy trong thời gian dài. Trong bối cảnh này, Nga tiếp tục đóng vai trò là yếu tố gây căng thẳng phụ thông qua hậu cần, các biện pháp thực thi và hành vi của người mua, trong khi Brent vẫn phản ứng với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy lưu thông bình thường trở lại hoặc gián đoạn tái diễn.
Kịch bản lạc quan hơn liên quan tới gián đoạn kéo dài và việc thực thi nghiêm ngặt hơn. Nếu Eo Hormuz tiếp tục bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhiều nhà sản xuất sẽ buộc phải đóng giếng, và các hành động chống lại đội tàu vô danh hoặc dịch vụ hàng hải được siết chặt, thị trường có khả năng tiếp tục đẩy phần trước của đường cong kỳ hạn lên cao hơn. Điều này sẽ hỗ trợ các đợt tăng vọt hơn nữa ở cả Brent và WTI, đặc trưng bởi biến động lặp lại thay vì một xu hướng ổn định.
Ngược lại, kịch bản giảm giá phụ thuộc vào việc vận chuyển trở lại trạng thái bình thường. Nếu tuyến vận chuyển được nối lại, các tàu neo bắt đầu di chuyển, và sản lượng từ vùng Vịnh phục hồi, thị trường có thể bắt đầu nhả bớt một phần phí bảo hiểm do địa chính trị. Trong môi trường này, trọng tâm sẽ trở lại với tồn kho, hoạt động của các nhà máy lọc dầu, tuân thủ OPEC+, và bức tranh tăng trưởng kinh tế tổng thể ảnh hưởng đến triển vọng cầu rộng hơn cho năm 2026. Nga vẫn sẽ giữ vai trò liên quan, chủ yếu dưới góc độ câu chuyện về trừng phạt và mức chiết khấu hơn là yếu tố chính dẫn dắt giá trong ngắn hạn.
Trọng tâm chính nên là các diễn biến tại Eo Hormuz, bao gồm phản ứng của các công ty bảo hiểm đối với cam kết của chính phủ và việc bảo vệ hải quân, chuyển động của các tàu chở dầu, số lượng tàu neo, và các dấu hiệu cho thấy các nhà sản xuất vùng Vịnh đang khôi phục dòng chảy bình thường. Những yếu tố này cung cấp tín hiệu rõ ràng nhất trong ngắn hạn.
Tiếp theo, sự chú ý nên hướng tới phần trước của đường cong hợp đồng tương lai. Tình trạng đảo nghịch cực đoan kéo dài cho thấy thị trường vẫn trả phí cao cho việc giao hàng ngay lập tức. Nếu đường cong bắt đầu phẳng lại, điều đó cho thấy phí vận chuyển đang giảm dần.
Cần tiếp tục theo dõi các hành động thực thi liên quan tới Nga và hành vi mua hàng của Ấn Độ. Việc tịch thu, bắt giữ, quyết định của công ty bảo hiểm, hoặc sự do dự trở lại từ Ấn Độ và Trung Quốc sẽ càng trở nên quan trọng nếu thị trường rộng hơn vẫn thắt chặt. Việc Ấn Độ tiếp tục hấp thụ dầu thô của Nga cho phép Moscow duy trì xuất khẩu, trong khi nhu cầu sụt giảm sẽ làm gia tăng áp lực lên mức chiết khấu, tồn kho nổi và doanh thu nhà nước.
Ngành dầu mỏ của Nga không đang trải qua một sự sụp đổ đột ngột. Thay vào đó, áp lực đang hiện hữu ở những khu vực có thể quan sát được như doanh thu giảm, mức chiết khấu rộng hơn, việc xếp chở hàng chậm hơn, tăng tồn kho nổi và rủi ro thực thi cao hơn.
Vào đầu tháng Ba năm 2026, trọng tâm thị trường chính vẫn là các diễn biến tại Eo Hormuz. Các gián đoạn vận chuyển kéo dài có thể làm lu mờ hầu hết các tín hiệu đặc thù liên quan tới Nga, trong khi việc bình thường hóa sẽ đưa sự chú ý trở lại vai trò của Nga. Kỷ luật phân tích then chốt là ưu tiên yếu tố dẫn dắt thị trường chính trước khi đánh giá các yếu tố phụ.
Tài liệu này chỉ nhằm mục đích thông tin và không cấu thành khuyến nghị hay lời khuyên từ EBC Financial Group và tất cả các pháp nhân của nó ("EBC"). Giao dịch Forex và Hợp đồng chênh lệch (CFDs) có sử dụng ký quỹ tiềm ẩn mức rủi ro cao và có thể không phù hợp với mọi nhà đầu tư. Lỗ có thể vượt quá số tiền gửi. Trước khi giao dịch, hãy cân nhắc kỹ mục tiêu giao dịch, mức độ kinh nghiệm và khẩu vị rủi ro, và tham khảo ý kiến của cố vấn tài chính độc lập nếu cần thiết. Số liệu thống kê hoặc hiệu suất đầu tư trong quá khứ không đảm bảo cho hiệu suất trong tương lai. EBC không chịu trách nhiệm cho bất kỳ thiệt hại nào phát sinh từ việc dựa vào thông tin này.
