Đăng vào: 2026-01-20
Thuế quan lại xuất hiện trên màn hình của các nhà giao dịch vì thị trường đã bắt đầu định giá rủi ro "cú sốc thương mại" rộng hơn. Vào ngày 19 tháng 1 năm 2026, Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ áp thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan và Anh. Mức thuế này có thể tăng lên 25% vào ngày 1 tháng 6 nếu không đạt được thỏa thuận.
Phản ứng ban đầu của thị trường là phản ứng né tránh rủi ro điển hình, thể hiện rõ qua việc đồng Yên tăng giá do rủi ro thương mại. Cổ phiếu châu Âu giảm mạnh và các chỉ số biến động tăng vọt. Thị trường chứng khoán Mỹ đóng cửa nghỉ lễ, nhưng hợp đồng tương lai S&P 500 và Nasdaq giảm hơn 1,2% trong ngày.
Vậy, liệu thuế quan mới có thể gây ra sự sụp đổ của thị trường chứng khoán? Câu trả lời thẳng thắn là thuế quan có thể góp phần gây ra sự sụp đổ, nhưng chúng hiếm khi hoạt động đơn độc. Lịch sử cho thấy thuế quan thường hoạt động như một bài kiểm tra khả năng chịu đựng. Chúng phơi bày những điểm yếu trong bảng cân đối kế toán, sự mong manh của niềm tin và những sai lầm trong chính sách.
Như đã đề cập ở trên, phản ứng ban đầu của thị trường là né tránh rủi ro, nhưng không phải là một sự sụp đổ.
Chứng khoán châu Âu giảm mạnh, với chỉ số STOXX 600 giảm khoảng 1,2% khi các nhà đầu tư tính đến rủi ro chiến tranh thương mại và sự phụ thuộc vào từng ngành, đặc biệt là ô tô và hàng xa xỉ.
Đảo chiều sau khi Chỉ số S&P 500 lập đỉnh mới bất chấp các căng thẳng trước đó, chỉ số này và hợp đồng tương lai Nasdaq đã giảm hơn 1,2% trong giai đoạn cú sốc ban đầu.
Theo cập nhật mới nhất, vàng thế giới áp sát 4.700 USD/ounce, phù hợp với xu hướng các nhà đầu tư tìm kiếm sự an toàn khi rủi ro chính sách tăng cao.
Châu Âu cũng đang chuẩn bị các biện pháp đối phó. Ví dụ, các nhà lãnh đạo EU đã thảo luận về việc trả đũa, bao gồm gói thuế quan trị giá khoảng 93 tỷ euro và khả năng sử dụng Công cụ Chống Cưỡng chế của EU.
Tóm lại, điều cốt yếu rất đơn giản: Thị trường đang định giá thuế quan như một rủi ro thực sự, nhưng phản ứng dường như là một cú sốc biến động, chứ không phải là một sự sụp đổ cấu trúc.
Thuế quan là thuế đánh vào hàng nhập khẩu. Đối với thị trường, đây không chỉ là vấn đề thương mại đơn thuần. Đó còn là vấn đề sự luân chuyển của dòng tiền và tỷ lệ chiết khấu.
Thuế quan có thể gây áp lực lên thị trường chứng khoán thông qua bốn kênh chính:
Họ siết chặt biên lợi nhuận khi các công ty không thể chuyển chi phí đầu vào cao hơn cho khách hàng.
Nhu cầu tăng cao khi giá cả tăng và các hộ gia đình hoặc doanh nghiệp mua ít hơn.
Hành động đó sẽ dẫn đến sự trả đũa, điều có thể gây thiệt hại cho các nhà xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chúng làm gia tăng sự không chắc chắn, điều này thường khiến các nhà đầu tư yêu cầu mức phí bảo hiểm rủi ro cao hơn khi nắm giữ cổ phiếu.
Các nghiên cứu từ giới học thuật và ngân hàng trung ương đều ủng hộ điều này. Một báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang về thuế quan năm 2018–2019 lưu ý rằng hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy giá cả tăng cao hơn, tiêu dùng giảm, đầu tư kinh doanh giảm và giá trị của các công ty bị ảnh hưởng giảm.
Các nghiên cứu về sự không chắc chắn trong chính sách thương mại cũng cho thấy rằng sự không chắc chắn về thuế quan có thể làm giảm đầu tư và hoạt động kinh tế, một phần là do các doanh nghiệp trì hoãn việc đưa ra quyết định khi các quy định liên tục thay đổi.
Tóm lại, một "sự sụp đổ thị trường chứng khoán" thường cần đến việc bán tháo ồ ạt, vấn đề thanh khoản hoặc sự mất niềm tin đột ngột. Thuế quan có thể góp phần vào điều đó nếu chúng được áp dụng khi thị trường đã ở trạng thái căng thẳng.
Cuộc xung đột thương mại Mỹ-Trung năm 2018–2019 là trường hợp nghiên cứu hiện đại rõ ràng nhất vì nó tạo ra một loạt các thông báo về thuế quan riêng biệt mà thị trường tài chính toàn cầu có thể phản ứng trong thời gian thực.
| Ngày công bố biểu thuế | Sự kiện chính | Diễn biến thị trường ngày giao dịch tiếp theo |
|---|---|---|
| 22 tháng 3 năm 2018 | Mỹ tuyên bố áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc trị giá 60 tỷ USD. | -2,4% |
| 23 tháng 3 năm 2018 | Trung Quốc tuyên bố trả đũa bằng hành động xuất khẩu sang Mỹ. | -1,9% |
| Ngày 13 tháng 5 năm 2019 | Trung Quốc tăng thuế quan đối với 60 tỷ USD hàng hóa của Mỹ. | -2,5% |
| 23 tháng 8 năm 2019 | Trung Quốc trả đũa bằng cách tăng thuế quan. | -2,5% |
| Tích lũy | Trên các ngày diễn ra sự kiện đã được liệt kê | -11,5% |
Đây không phải là "sự sụp đổ", mà là loại túi khí có thể tích tụ thành thứ gì đó lớn hơn nếu phông nền vĩ mô dễ vỡ.
IMF cũng cảnh báo vào thời điểm đó rằng căng thẳng thương mại có thể làm suy giảm tâm lý kinh doanh và thị trường tài chính, đồng thời làm gián đoạn chuỗi cung ứng, ngay cả khi tác động trực tiếp đến tăng trưởng có vẻ khiêm tốn ở giai đoạn đó.
Một phân tích của Cục Dự trữ Liên bang New York đã chỉ ra rằng lợi nhuận thị trường chứng khoán Mỹ luôn ở mức âm trong các sự kiện công bố thuế quan quan trọng, với những đợt giảm mạnh xung quanh các cuộc leo thang chính sách lớn.
Điều này cho thấy : các thông tin về thuế quan có thể tạo ra sự điều chỉnh giá nhanh chóng theo hướng giảm rủi ro, và thị trường coi chúng như một cú đánh trực tiếp vào dòng tiền và tăng trưởng dự kiến.
Đạo luật thuế quan Smoot-Hawley vẫn là một cột mốc lịch sử kinh điển vì nó được nhiều người cho là đã làm trầm trọng thêm sự sụp đổ thương mại toàn cầu trong thời kỳ Đại suy thoái.
Ví dụ, các nhà kinh tế đã cảnh báo về đạo luật này và thị trường chứng khoán đã phản ứng tiêu cực sau khi nó được thông qua. Văn bản cũng nêu rõ dự luật đã được ký vào ngày 17 tháng 6 năm 1930.
Điểm mấu chốt nằm ở thời điểm. Vụ sụp đổ thị trường chứng khoán nổi tiếng năm 1929 xảy ra trước, và Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley ra đời khi nền kinh tế đã bước vào giai đoạn suy thoái. Điều đó không có nghĩa là thuế quan trở nên vô nghĩa. Điều đó có nghĩa là thuế quan có thể đóng vai trò như một chất xúc tác trong một hệ thống vốn đã căng thẳng, đặc biệt là khi sự trả đũa lan rộng và thương mại toàn cầu thu hẹp lại.
Điều này cho thấy : Thuế quan nguy hiểm nhất khi chúng làm trầm trọng thêm tình trạng suy thoái hiện có và gây ra sự trả đũa trên diện rộng.
Gần đây hơn, thị trường đã chứng kiến chính sách thuế quan có thể tác động nhanh chóng đến giá cả như thế nào. Đầu tháng 4 năm 2025, các báo cáo cho thấy các công ty thuộc chỉ số S&P 500 đã mất khoảng 5 nghìn tỷ đô la giá trị trong hai ngày sau khi các thông báo về thuế quan trên diện rộng được đưa ra, trong khi chỉ số Nasdaq xác nhận thị trường giá xuống và sự biến động tăng vọt.
Vài ngày sau, thị trường phục hồi mạnh mẽ sau khi tạm dừng áp thuế, rồi lại giảm mạnh khi các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc nắm bắt xu hướng cuối cùng.
Sự việc đó là một lời nhắc nhở quan trọng : Thị trường không chỉ sợ thuế quan. Thị trường sợ sự không chắc chắn về thuế quan.
Nguy cơ sụp đổ thị trường sẽ cao hơn khi thuế quan kết hợp với ba điều kiện sau:
Phạm vi : Thuế quan tác động đến nhiều sản phẩm và quốc gia cùng một lúc.
Tính dai dẳng : Thuế quan dường như khó đảo ngược về mặt chính trị, vì vậy các doanh nghiệp không thể chờ đợi cho đến khi chúng hết hiệu lực.
Bẫy chính sách : Rủi ro lạm phát vẫn ở mức cao, do đó ngân hàng trung ương không thể cắt giảm lãi suất để giảm bớt tác động tiêu cực.
Hiện tại, bối cảnh kinh tế vĩ mô toàn cầu không sụp đổ, nhưng rủi ro đã gia tăng. Bản cập nhật tháng 1 năm 2026 của IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu đạt 3,3% vào năm 2026 và 3,2% vào năm 2027, đồng thời lưu ý rằng đầu tư công nghệ và khả năng thích ứng đang bù đắp những khó khăn từ chính sách thương mại.
Đồng thời, việc giám sát rủi ro của chính Ngân hàng Trung ương Mỹ (Fed) cũng coi căng thẳng thương mại là nguồn gây lo ngại chính đối với sự ổn định tài chính.
Trong một cuộc khảo sát về rủi ro ổn định tài chính vào mùa xuân năm 2025, 73% người được hỏi cho rằng rủi ro thương mại toàn cầu là mối quan ngại hàng đầu, và báo cáo cảnh báo rằng một cuộc chiến thương mại leo thang có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Thị trường thường phản ứng thái quá với tiêu đề đầu tiên và sau đó điều chỉnh giá lại khi có thêm thông tin chi tiết. Vào tháng 1 năm 2026, các báo cáo mới nhất tập trung vào các mức thuế quan đe dọa với một lịch trình được lên kế hoạch cụ thể.
Nếu bạn muốn một chỉ số "toàn cảnh" hơn, hãy theo dõi xu hướng tỷ lệ thuế suất hiệu quả. Ước tính của OECD cho thấy tỷ lệ thuế suất hiệu quả đã tăng mạnh vào năm 2025, đây chính là loại thay đổi chế độ có thể ảnh hưởng đến định giá dài hạn.
Hành động trả đũa là lúc các câu chuyện về thuế quan trở thành những câu chuyện vĩ mô. Tổ chức OECD đã liên kết rõ ràng thuế quan và hành động trả đũa của Mỹ với tác động gây gián đoạn lớn hơn so với giai đoạn 2018–2019.
Nếu thuế quan bắt đầu làm tăng lạm phát, kỳ vọng về việc cắt giảm lãi suất có thể giảm dần. Đó là lý do tại sao thị trường chứng khoán thường giảm điểm trở lại, bởi vì lãi suất chiết khấu tăng lên ngay cả khi các giả định về tăng trưởng kinh tế giảm bớt.
Ngay cả khi không có một sự "sụp đổ" chính thức, bạn vẫn có thể theo dõi xem rủi ro có đang len lỏi vào lãi suất và thị trường chứng khoán hay không. Để dễ hình dung, chỉ số SPY gần đây được giao dịch quanh mức 691,66 đô la.
Nếu giá cổ phiếu giảm trong khi trái phiếu dài hạn cũng suy yếu – phản ánh sự rạn nứt trong mối tương quan giữa thị trường trái phiếu và cổ phiếu – điều đó có thể báo hiệu một sự kết hợp nguy hiểm hơn, trong đó nỗi lo lạm phát chiếm ưu thế.
Thuế quan thường không tự gây sụp đổ thị trường chứng khoán. Chúng thường gây ra sự biến động và điều chỉnh, và khả năng sụp đổ sẽ cao hơn khi thuế quan kết hợp với tăng trưởng yếu, chính sách thắt chặt hoặc căng thẳng tài chính.
Giá cổ phiếu thường giảm khi có thông báo về thuế quan vì thị trường điều chỉnh lại giá trị lợi nhuận và phí bảo hiểm rủi ro. Bảng sự kiện của Cục Dự trữ Liên bang New York cho thấy lợi nhuận âm liên tục vào những ngày công bố thuế quan quan trọng trong giai đoạn 2018–2019.
Điều này cho thấy các tin tức về thuế quan có thể gây ra sự sụt giảm đột ngột và đáng kể trên thị trường chứng khoán. Ước tính cho thấy thị trường chứng khoán Mỹ đã giảm 11,5% vào những ngày công bố thuế quan, tương đương khoảng 4,1 nghìn tỷ đô la giá trị cổ phiếu.
Thuế quan có thể đẩy giá cả lên cao bằng cách tăng chi phí nhập khẩu. Nếu rủi ro lạm phát gia tăng, thị trường có thể dự đoán sẽ có ít đợt cắt giảm thuế suất hơn, điều này có thể gây áp lực lên định giá cổ phiếu.
Tóm lại, thuế quan mới chắc chắn có thể ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, nhưng lịch sử không ủng hộ quan điểm cho rằng chỉ riêng thuế quan là nguyên nhân gây ra sự sụp đổ. Bằng chứng hiện đại cho thấy các thông báo về thuế quan thường dẫn đến lợi nhuận âm đối với cổ phiếu và những ngày thị trường giảm mạnh, như đã thấy trong các nghiên cứu về cuộc chiến thương mại năm 2018-2019.
Một cuộc khủng hoảng thực sự sẽ trở nên khả thi hơn khi việc leo thang thuế quan gặp phải sự trả đũa, làm suy yếu lợi nhuận và dẫn đến các chính sách tiền tệ thắt chặt, từ đó hạn chế sự hỗ trợ chính sách.
Với chính sách thuế quan đã được nâng cao so với năm 2024 theo nhiều ước tính quan trọng, và những mối đe dọa mới về tháng 1 năm 2026 lại xuất hiện trên các trang báo, câu hỏi đúng không phải là "sụp đổ hay không sụp đổ". Câu hỏi đúng là liệu thuế quan sẽ trở thành một cú sốc lớn đối với lợi nhuận hay chỉ là một cú sốc biến động có thể giao dịch mà thị trường có thể hấp thụ được.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không được xem là (và không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hoặc bất kỳ lời khuyên nào khác mà bạn nên dựa vào. Không có ý kiến nào được đưa ra trong tài liệu này cấu thành khuyến nghị của EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hoặc chiến lược đầu tư cụ thể nào là phù hợp với bất kỳ cá nhân cụ thể nào.
