Đăng vào: 2026-04-30
Sau khi chiến tranh leo thang vào ngày 28 tháng 2, đồng Real Brazil trở thành một trong những đồng tiền được theo dõi chặt chẽ nhất ở Mỹ Latinh. Nó không phải là đồng tiền dẫn đầu mọi ngày vì các nước như Colombia, Peru và Mexico đều có những đợt tăng mạnh riêng, phản ánh sự nhạy bén của biến động của tỷ giá hối đoái quốc tế trước các biến cố. Tuy nhiên, Brazil liên tục trở lại tâm điểm vì nước này nằm tại giao điểm chiến lược của giá dầu cao hơn, sự gián đoạn thương mại toàn cầu và mặt bằng lãi suất vẫn được duy trì ở mức cao.
Giải thích rõ ràng là Brazil là một nhà xuất khẩu dầu thô lớn, nên giá dầu cao hơn sẽ giúp vị thế bên ngoài và hỗ trợ đồng nội tệ. Điều đó đúng, nhưng chỉ là một phần của bức tranh. Sự thay đổi thú vị hơn là chiến tranh đã thay đổi ai có thể cung cấp cho thị trường, không chỉ là giá cả của hàng hóa được giao dịch.
Brazil không chỉ hưởng lợi từ giá dầu thô cao hơn. Nước này còn trở thành nhà cung cấp thay thế. Trong tháng 3, Trung Quốc nâng lượng mua dầu thô từ Brazil lên mức kỷ lục 1.6 million barrels a day. Điều đó đẩy tổng xuất khẩu dầu thô của Brazil lên 2.5 million barrels a day, là con số theo tháng cao thứ hai từng ghi nhận. Ấn Độ cũng trở thành một trong những khách mua dầu lớn thứ hai của Brazil. Điều này tạo nên một câu chuyện cho Real mạnh hơn so với ý tưởng thông thường rằng các nước xuất khẩu hàng hóa đơn giản là tăng lên khi dầu tăng.
Brazil cũng vẫn có lợi thế về lợi suất. Ngày 18 tháng 3, ngân hàng trung ương bắt đầu nới lỏng thận trọng, hạ lãi suất tham chiếu 25 điểm cơ bản xuống 14.75% sau khi giữ ở 15% trong năm cuộc họp. Reuters đưa tin rằng các dự báo lạm phát cho năm 2026 đã được điều chỉnh tăng sau cú sốc dầu, khiến con đường giảm lãi tiếp theo bớt chắc chắn hơn. Vì vậy Real được hỗ trợ bởi nhu cầu xuất khẩu mạnh hơn, mối liên hệ rõ ràng với dầu và một trong những lãi suất chính sách cao nhất trong khu vực.
Sự kết hợp đó giúp lý giải tại sao Brazil vẫn có liên quan ngay cả khi không dẫn dắt mọi phiên. Ngày 6 tháng 4, Reuters đưa tin rằng Peso của Mexico dẫn dắt đợt bật lại khu vực, Sol của Peru tăng 0.9%, và Real của Brazil chỉ tăng 0.2% khi thị trường cân nhắc rủi ro leo thang và hy vọng về một lệnh ngừng bắn. Brazil không thống trị bảng điểm. Nó đơn giản là phù hợp với cấu trúc của cú sốc.
Phần tiết lộ nhất của câu chuyện Brazil là sự căng thẳng trong nước. Một đồng nội tệ vững hơn có thể khiến một quốc gia trông mạnh mẽ từ bên ngoài, ngay cả khi các hộ gia đình và doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro từ sự mất giá của đồng tiền nội địa và bất ổn chi phí. Trong tháng 3, Brazil bãi bỏ các thuế diesel liên bang, áp thuế 12% lên xuất khẩu dầu thô và áp thêm thuế 50% lên xuất khẩu diesel để làm dịu tác động từ chi phí nhiên liệu tăng. Tổng thống Lula nhấn mạnh giá dầu đang vượt ngoài tầm kiểm soát, trong khi Reuters lưu ý khu vực nông nghiệp đang chịu áp lực lớn vì diesel là yếu tố then chốt cho thu hoạch đậu tương và gieo trồng ngô.
Sự căng thẳng đó trở nên rõ ràng hơn ở các sản phẩm nhiên liệu tinh chế. Reuters đưa tin ngày 8 tháng 4 rằng nhập khẩu diesel của Brazil giảm 25% trong tháng 3 xuống còn 1.05 billion litres, mặc dù nước này vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu cho khoảng một phần tư nhu cầu diesel. Tỷ trọng diesel của US trong những lô hàng đó giảm mạnh, có khả năng vì các chuyến hàng đã được chuyển hướng tới những thị trường trả giá cao hơn như châu Á. Vì vậy Brazil vừa hưởng lợi từ xuất khẩu dầu thô mạnh hơn vừa gặp căng thẳng trong việc đảm bảo đủ nhiên liệu cho trong nước.
Phản ứng trong nước cũng trở nên khó kiểm soát hơn. Ngày 9 tháng 4, Reuters đưa tin rằng Brazil dự định kháng cáo một phán quyết tòa án đình chỉ thuế xuất khẩu dầu thô 12% cho một số công ty quốc tế. Petrobras không được hưởng ngoại lệ đó. Điều này cho thấy chính phủ đang cố gắng dùng nguồn lợi từ dầu để bảo vệ người tiêu dùng, nhưng ngay cả phản ứng đó cũng đang gặp nhiều tranh cãi.
Colombia là so sánh tốt nhất vì nó ngăn bài viết tập trung quá nhiều vào Brazil. Colombia cũng có mối liên hệ với dầu, và có lúc trông mạnh hơn. Nhưng phản ứng chính sách của họ rõ ràng và ồn ào hơn. Ngày 31 tháng 3, ngân hàng trung ương tăng lãi suất 100 điểm cơ bản lên 11.25%, và chính phủ sau đó rút khỏi ban quản trị ngân hàng trung ương để phản đối. Reuters đưa tin các nhà phân tích cho rằng vụ va chạm đó có thể là một đòn giáng vào lòng tin.
Đó là điểm khiến Brazil bắt đầu trông vững vàng hơn, ngay cả khi không phải lúc nào cũng mạnh hơn. Brazil đang đối phó với áp lực lạm phát và căng thẳng nhiên liệu, nhưng câu chuyện về đồng tiền của Colombia có sự đối đầu rõ rệt hơn giữa chính phủ và ngân hàng trung ương. Điều này làm cho sự so sánh trở nên hữu ích vì nó chuyển cuộc thảo luận từ hiệu suất thô sang cách hiệu suất đó được duy trì.
Chile cho thấy mặt khác của sự phân hóa trong khu vực. Nền kinh tế này cũng phụ thuộc nhiều vào hàng hóa, nhưng điều đó không mang lại sự bảo vệ tương tự trong cú sốc lần này. Vào ngày 24 tháng 3, Chile là một trong những nước nhập khẩu dầu lớn nhất Mỹ Latinh vì nước này thiếu sản lượng nội địa đáng kể. Điều này khiến Chile dễ bị tổn thương hơn khi giá Brent tăng từ khoảng $70 trước xung đột lên khoảng $101 vào cuối tháng 3.
Tính đến ngày 7 tháng 4, peso Chile dẫn đầu mức giảm trong khu vực khi thị trường lo ngại về sự suy giảm tiềm lực ngoại tệ của quốc gia trước đà tăng của giá dầu Brent. ING đã nêu ý tương tự vào tháng 3, cho rằng Brazil có tiềm năng phục hồi mạnh hơn nếu khủng hoảng dịu lại, trong khi Chile trông dễ tổn thương hơn, đặc biệt nếu giá đồng giảm. Đây là sự phân biệt rõ ràng: cụm từ “tiền tệ hàng hóa” quá rộng để giải thích mọi biến động; điều quan trọng là mức độ tiếp xúc với đúng loại hàng hóa trong cú sốc cụ thể này.
Peru và Mexico quan trọng vì chúng ngăn câu chuyện khu vực trở nên quá giản đơn. Sol của Peru nhắc chúng ta rằng tính bền bỉ trên thị trường ngoại hối không nhất thiết phải đến từ dầu mỏ. Sol là một trong những đồng tiền ổn định nhất ở Mỹ Latinh vì Peru tích lũy một kho lớn đô la thông qua thặng dư thương mại và dự trữ ngoại hối, khoảng $83 billion, tương đương xấp xỉ 30% của GDP. Điều này mang lại cho Peru một dạng hỗ trợ khác, ít phụ thuộc vào nhu cầu hàng hóa thời chiến và nhiều hơn vào các đệm bên ngoài.
Vai trò của Mexico khác. Nó cho thấy lãnh đạo có thể chuyển dịch nhanh như thế nào theo từng ngày. Reuters đưa tin vào ngày 6 tháng 4 rằng peso dẫn đầu đà tăng khu vực khi đồng đô la yếu đi và thị trường cân bằng giữa leo thang và khả năng ngừng bắn. Cùng bản tin đó cho biết sol của Peru tăng nhiều hơn real của Brazil trong ngày hôm đó. Vì vậy khu vực không bao giờ di chuyển theo một thứ tự rõ ràng từ mạnh nhất đến yếu nhất. Đó là một chuỗi phản ứng di động được hình thành bởi những thế mạnh địa phương khác nhau.
Brazil cũng trở nên thú vị hơn khi so sánh với châu Á thay vì với các nước cùng khu vực Mỹ Latinh. Châu Á, vốn nhập khẩu khoảng 60% dầu thô từ Trung Đông, là khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất từ cú sốc năng lượng. Các nước, bao gồm Ấn Độ và Philippines, đã can thiệp vào thị trường tiền tệ để hỗ trợ tỷ giá. Giá dầu Brent đã tăng 55% kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28 tháng 2.
Sự tương phản rộng hơn này giúp giải thích vì sao Brazil thu hút nhiều sự chú ý từ giới tài chính. Nó không cần phải là đồng tiền mạnh nhất ở Mỹ Latinh để trông có vị thế tốt trong một thế giới nơi các định hướng quản lý tiền tệ tại những quốc gia nhập khẩu ròng lớn đang chịu sức ép nặng nề từ chi phí năng lượng. Chính sự so sánh mang tính toàn cầu này đã làm cho câu chuyện về khả năng chống chịu của Brazil trở nên rõ ràng và dễ hiểu hơn.
Phần kết cũng phải phản ánh vị thế hiện tại của thị trường. Câu chuyện ngắn về nhẹ nhõm vì ngừng bắn không còn đủ. Đã có báo cáo vào ngày 14 tháng 4 rằng Cơ quan Năng lượng Quốc tế hiện coi cuộc chiến là sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, với 1.5 triệu thùng mỗi ngày bị mất trong năm nay. Cơ quan này cũng đảo ngược quan điểm về nhu cầu năm 2026 từ tăng trưởng được kỳ vọng sang giảm nhẹ.
Cùng lúc đó, thị trường không còn giao dịch như một cơn hoảng loạn theo đường thẳng. Đô la tăng vọt vào ngày 12 tháng 4 sau khi các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran thất bại, khi nhà đầu tư đổ xô trở lại các tài sản trú ẩn an toàn. Đến ngày 15 tháng 4, đô la đã bỏ lại hầu như toàn bộ những khoản tăng đó khi hy vọng về các cuộc đàm phán mới trở lại. Giá Brent giảm về khoảng $94.50 một thùng, và khẩu vị rủi ro cải thiện trên các thị trường.
Bài học từ cuộc khủng hoảng không đơn thuần là giá dầu lên thì Brazil hưởng lợi. Đó là câu chuyện về những cú sốc địa chính trị và cơ chế hình thành giá trị tiền tệ khiến các nước xuất khẩu hàng hóa thiết yếu được hưởng lợi, đồng thời phơi bày lỗ hổng ở những mặt hàng họ vẫn phải nhập khẩu. Từ đây, điều đáng theo dõi là liệu giá dầu có hạ nhiệt, liệu cú hích xuất khẩu của Brazil có bền vững nếu ngoại giao cải thiện, và liệu áp lực nhiên liệu trong nước có lấn át lợi ích từ việc bán dầu thô ra nước ngoài hay không.
