Đăng vào: 2026-04-14
Cấu trúc đường cong hợp đồng tương lai quan trọng hơn mức giá trên tiêu đề. Tình trạng backwardation sâu phản ánh mức độ căng thẳng nghiêm trọng của nguồn cung vật chất, chứ không đơn thuần là một biến động kéo dài. Trong khủng hoảng Hormuz năm 2026, phần cuối của đường cong Brent vẫn duy trì ở vùng cuối những năm $60 đến $70 cho tới năm 2030, ngay cả khi giá hợp đồng tháng gần nhất vượt $100.
Dated Brent và hợp đồng tương lai Brent được định giá theo hai cơ chế riêng biệt. Vào ngày 7 tháng 4 năm 2026, Dated Brent chạm mức kỷ lục $144.42, trong khi hợp đồng tương lai Brent giao dịch quanh $109.27, tạo ra mức chênh lệch $35.
Backwardation cực đoan tạo ra chênh lệch kinh tế rất lớn. Các tập đoàn có bộ phận ngân quỹ có thể phòng ngừa rủi ro với mức giá thấp hơn thông qua các hợp đồng tương lai kỳ hạn xa, trong khi hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ vẫn phải trả mức giá giao ngay mà không có công cụ hỗ trợ.
Mốc dầu $100 là một ngưỡng tâm lý, không phải một ngưỡng mang tính cấu trúc. Một thay đổi bền vững chỉ thực sự được xác nhận khi phần dài hạn của đường cong cùng đi lên với phần ngắn hạn.
Hãy tập trung vào chênh lệch Brent 1–12 tháng thay vì chỉ nhìn giá hợp đồng tháng đầu tiên. Sự chuyển dịch từ backwardation sâu sang contango, đi kèm với tồn kho tăng và chênh lệch vật chất suy yếu, là tín hiệu cho thấy điều kiện cung đang thay đổi.
Dầu không giao dịch ở một mức giá duy nhất. Nó được mua bán theo nhiều kỳ hạn giao hàng khác nhau trong tương lai, và chính đường cong hợp đồng tương lai thường cho thấy nhiều thông tin hơn bất kỳ một mức giá đơn lẻ nào, giúp nhà đầu tư hiểu rõ bản chất thực sự của thị trường vàng đen này.
Khi đường cong dốc xuống và dầu giao ngay đắt hơn dầu giao sau sáu tháng, đó là backwardation. Người mua phải trả thêm một khoản phí cho những thùng dầu được giao ngay, phản ánh tình trạng khan hiếm thực sự chứ không chỉ là rủi ro.
Đó chính xác là trạng thái mà thị trường dầu rơi vào sau khi hành động quân sự khiến Eo biển Hormuz bị phong tỏa vào ngày 28 tháng 2. Dầu Brent bắt đầu năm 2026 ở mức $61 mỗi thùng và kết thúc quý I ở mức $118 mỗi thùng. Đây là mức tăng theo quý lớn nhất sau điều chỉnh lạm phát mà Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) ghi nhận kể từ năm 1988.
Trong tháng 3, sản lượng dầu bị gián đoạn tạm thời ước tính ở mức 7.5 triệu thùng mỗi ngày, rồi tăng lên 9.1 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 4. Thị trường nhanh chóng chuyển từ trạng thái backwardation còn có thể kiểm soát sang một cú gián đoạn nghiêm trọng trong ngắn hạn. Đường cong không chỉ đơn giản là nghiêng xuống, mà đã thực sự bị bẻ cong.
| Tín hiệu | Mức ghi nhận xác minh gần nhất | Ý nghĩa đối với thị trường |
|---|---|---|
| Brent tháng gần nhất, đầu năm 2026 | $61/b | Thị trường khởi đầu năm trong trạng thái suy yếu |
| Brent tháng gần nhất, cuối quý I/2026 | $118/b | Định giá lại do một cú sốc lịch sử |
| Dated Brent, ngày 7/4 | $144.42/b | Thị trường vật chất hoảng loạn săn lùng các lô hàng giao ngay |
| Hợp đồng tương lai Brent, ngày 7/4 | ~$109.27/b | Thị trường giấy định giá cú sốc ở mức thấp hơn |
| Brent tháng 6/2026 | $98.41/b | Phần ngắn hạn hiện tại của dải giá niêm yết |
| Brent tháng 12/2026 | $80.39/b | Thị trường đang định giá khả năng hạ nhiệt đáng kể trong năm nay |
| Brent tháng 6/2027 | $76.20/b | Kỳ vọng thị trường sẽ tiếp tục bình thường hóa sau một năm |
| Brent tháng 12/2030 | $69.85/b | Kỳ vọng cung dài hạn vẫn chưa bị thiết lập lại |
| Dự báo Brent của EIA, quý II/2026 | $115/b | Mức giá cao nhưng mang tính tạm thời |
| Dự báo Brent của EIA, quý IV/2026 | $88/b | Phần bù rủi ro ở đầu đường cong được kỳ vọng sẽ mờ dần |
*Dữ liệu trong bảng được tổng hợp từ EIA, ICE và các báo cáo thị trường cùng thời điểm.
Bằng chứng rõ ràng nhất cho sự tách biệt này xuất hiện vào ngày 7 tháng 4, khi Dated Brent vọt lên mức kỷ lục $144.42 mỗi thùng do áp lực từ hoạt động mua bán trao tay ngay lập tức, trong khi hợp đồng tương lai Brent chỉ quanh $109.27, tạo ra khoảng cách $35 giữa thị trường vật chất và thị trường giấy. Đến ngày 9 tháng 4, Dated Brent vẫn cao hơn khoảng $27 so với hợp đồng tương lai Brent tháng 6.
Hai mức giá này cùng mang tên Brent nhưng, như nhà sử học năng lượng Dan Yergin từng nói, chúng phản ánh hai thế giới hoàn toàn khác nhau.
Theo Martijn Rats, chiến lược gia hàng hóa của Morgan Stanley, "Dated Brent phản ánh giá trị của một thùng dầu vật chất giao ngay tại thời điểm hiện tại ở Tây Bắc châu Âu, trong khi hợp đồng tương lai ICE Brent là một hợp đồng tiêu chuẩn hóa, được thanh toán tập trung và việc quyết toán gắn với thị trường kỳ hạn hàng hóa." Chúng có liên hệ với nhau, nhưng không đo lường cùng một dạng rủi ro tại cùng một thời điểm trong chuỗi cung ứng.
Thị trường tương lai định giá một kịch bản Eo biển Hormuz chỉ đóng cửa trong thời gian ngắn, với kỳ vọng rằng việc giải phóng dự trữ chiến lược và một giải pháp ngoại giao sẽ giúp khôi phục dòng chảy. Ngược lại, thị trường vật chất không thể chờ đợi những kỳ vọng đó; các nhà máy lọc dầu cần nguồn cung ngay lập tức và sẵn sàng trả $144 mỗi thùng.
Dầu thô Brent được báo giá ở mức $98.41 cho tháng 6 năm 2026, $80.39 cho tháng 12 năm 2026, $76.20 cho tháng 6 năm 2027 và $69.85 cho tháng 12 năm 2030. Điều đó tương ứng với mức chiết khấu $18 mỗi thùng từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2026, $22 từ tháng 6 năm 2026 đến tháng 6 năm 2027, và gần $29 vào cuối năm 2030. Nói cách khác, thị trường đang định giá áp lực tăng giá trong ngắn hạn, chứ không tin vào một môi trường dầu duy trì ổn định ở mức $100 mỗi thùng.
Mức chênh lệch lớn ở phần ngắn hạn xác nhận tình trạng thiếu hụt vật chất, nhưng thị trường không nhìn thấy một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong năng lực cung ứng dài hạn do mối tương quan giữa lượng hàng bán ra và sức mua dần đi vào ổn định. Sản lượng dầu đá phiến của Mỹ vẫn vững, còn nguồn cung ngoài OPEC cũng không có nhiều biến động đáng lo ngại. Cuộc khủng hoảng này vì thế không được xem là yếu tố làm thay đổi cán cân dầu trong dài hạn.
Phản xạ chính trị cũng góp phần kìm hãm giá. Thị trường tỏ ra hoài nghi trước các tuyên bố leo thang, vì giới giao dịch cho rằng những lời đe dọa đó có thể bị trì hoãn hoặc đảo ngược. Tâm lý "TACO" này giúp lý giải vì sao các thùng dầu giấy có thể phản ứng yếu hơn nhiều so với dầu vật chất.
Việc giá dầu vượt $100 mỗi thùng chắc chắn là một mốc gây chú ý, nhưng bản thân cú nhảy này chưa đủ để khẳng định thị trường đã bước sang một trạng thái cấu trúc mới trong dài hạn. Chẳng hạn, Brent từng bình quân ở mức $100 trong năm 2022 sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine, nhưng EIA ghi nhận giá tăng mạnh trong nửa đầu năm rồi suy giảm trong nửa cuối năm đó.
Năm 2008, Brent từng lập đỉnh gần $147.50 trước khi lao dốc mạnh. Dữ liệu của EIA cho thấy giá trung bình giảm từ $132.72 trong tháng 7 xuống chỉ còn $39.95 vào tháng 12, một bài học kinh điển cho những nhận định về đà tăng giảm của năng lượng ở các chu kỳ sau này. Những con số trên tiêu đề là có thật, nhưng chúng không tự xác định chế độ thị trường.
Đường cong hiện tại cũng đang phát đi cảnh báo tương tự: không nên diễn giải quá mức chỉ từ con số trên tiêu đề. EIA dự báo giá sẽ hạ nhiệt vào cuối năm nay, và dải giá Brent vẫn thấp hơn đáng kể so với phần đầu đường cong. Cú giảm mạnh trong một ngày ngay sau thông báo ngừng bắn đã xác nhận rằng phần lớn biến động ở đầu đường cong chỉ là phần bù rủi ro do nỗi sợ tạo ra, chứ không phải sự thiết lập lại kỳ vọng cung trong dài hạn.
Nói ngắn gọn, chỉ riêng mốc dầu $100 không nói lên quá nhiều. Dầu đã vượt $100 trong cuộc khủng hoảng này nhưng sau đó lại giảm 13% chỉ trong một ngày sau thông báo ngừng bắn, khi phần bù rủi ro bị xóa bỏ. Mốc $100 chưa bao giờ là tín hiệu mang tính cấu trúc; backwardation mới là thứ đã phát đi cảnh báo đó suốt từ đầu.
Chỉ báo hữu ích nhất là chênh lệch giữa hợp đồng tháng gần nhất và các hợp đồng kỳ hạn xa hơn, đặc biệt là chênh lệch Brent từ 1 đến 12 tháng.
Hiện tại, chênh lệch Brent từ tháng 6 năm 2026 đến tháng 12 năm 2026 vào khoảng $18, còn chênh lệch từ tháng 6 năm 2026 đến tháng 6 năm 2027 vào khoảng $22. Điều này phản ánh quan điểm của thị trường rằng tình trạng thiếu hụt vật chất là nghiêm trọng, nhưng chỉ mang tính tạm thời.
Một tín hiệu cảnh báo rõ ràng hơn sẽ là khi backwardation xẹp xuống gần như phẳng hoặc chuyển hẳn sang tình trạng mức giá kỳ hạn cao hơn giá giao ngay, đồng thời các chênh lệch vật chất suy yếu đi. Ngược lại, nếu phần dài hạn của đường cong cùng tăng lên trong khi giá tháng gần nhất vẫn duy trì ở vùng cao, đó sẽ là dấu hiệu của một chế độ thị trường khác. Dự báo hiện tại của EIA nghiêng về kịch bản thứ nhất.
Backwardation không chỉ là một tín hiệu mang tính lý thuyết; nó tạo ra những hệ quả thực tế rất không đồng đều. Các tập đoàn lớn và nhà đầu tư tổ chức có thể hành động dựa trên đường cong kỳ hạn xa. Các hãng hàng không, nhà giao dịch ngũ cốc và nhà sản xuất đã chốt được mức giá thấp hơn bằng cách mua các hợp đồng giao vào cuối năm 2026, qua đó khóa chi phí ở dưới mức chào giá trên thị trường tiền mặt hiện tại.
Đối với các nhà đầu tư nắm giữ vị thế mua dài hạn thông qua các giao dịch thỏa thuận định giá trước, cấu trúc đường cong backwardation này còn tạo ra cơ hội sinh lời đáng kể. Khi các hợp đồng ngắn hạn đắt đỏ đáo hạn và được cuộn sang các hợp đồng tháng tiếp theo có giá rẻ hơn, nhà giao dịch sẽ thu được lợi suất cuộn dương. Điều này trái ngược với tình trạng bù hoãn mua, như trong giai đoạn sụp đổ vì COVID năm 2020, khi việc cuộn hợp đồng khiến chi phí phát sinh hàng tháng.
Tuy nhiên, các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ lại không có quyền tiếp cận đường cong hợp đồng tương lai. Họ chỉ phải đối diện với mức giá giao ngay, đồng nghĩa với chi phí xăng dầu, diesel và sưởi ấm cao hơn, thường xuất hiện gần như ngay lập tức và không có lựa chọn phòng hộ.
Cùng một trạng thái backwardation đem lại lợi thế cho các tập đoàn lớn lại đơn giản chỉ là chi phí đối với những nhóm còn lại. Khi giá giao ngay cao hơn đáng kể so với giá kỳ hạn, việc giữ dầu trong kho trở nên vô nghĩa về mặt kinh tế. Nhà giao dịch sẽ có lợi hơn nếu bán thùng dầu ra thị trường ngay lập tức thay vì tiếp tục trả chi phí lưu kho để giữ chúng lại.
Điều này hoạt động như một chiếc cầu dao tự nhiên trong trạng thái backwardation, kéo hàng tồn kho ra khỏi kho chứa và đưa tới các nhà máy lọc dầu, từ đó góp phần làm dịu bớt sự thiếu hụt vật chất. Cấu trúc thị trường âm thầm tham gia vào việc giảm bớt chính cuộc khủng hoảng mà nó đang phát tín hiệu cảnh báo.
Thị trường dầu có khả năng phân biệt khá hiệu quả giữa nhiễu động tạm thời và tín hiệu mang tính cấu trúc. Thị trường không hề phớt lờ mốc dầu $100, mà đang đặt nó vào đúng bối cảnh. Brent vật chất cho thấy sự khan hiếm là có thật, trong khi đường cong hợp đồng tương lai lại gợi ý rằng tình trạng thiếu hụt này nghiêm trọng nhưng chỉ mang tính tạm thời.
Đó là lý do vì sao backwardation của dầu quan trọng hơn mức giá trên tiêu đề. Câu hỏi cốt lõi không phải là liệu Brent có vượt $100 thêm một lần nữa hay không, mà là backwardation sẽ tiếp tục nới rộng, kéo dài hay sụp đổ.
Miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích trở thành, cũng không nên được xem là, tư vấn tài chính, tư vấn đầu tư hoặc bất kỳ hình thức tư vấn nào khác để dựa vào. Không có quan điểm nào được nêu trong tài liệu này cấu thành khuyến nghị của EBC hoặc của tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào là phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
