Đăng vào: 2026-04-07
Iran đã dừng 2 tàu LNG của Qatar là Al Daayen và Rasheeda dù trước đó các tàu này được cấp phép đi qua eo Hormuz Diễn biến này xuất hiện đúng lúc thị trường kỳ vọng tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới có thể bớt căng thẳng. Nhưng thay vì một tín hiệu bình thường hóa, thị trường nhận thêm bằng chứng rằng dòng chảy dầu khí qua Hormuz vẫn rất mong manh.
Điều này quan trọng vì theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, năm 2024 có khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày đi qua Hormuz, tương đương gần 20% tiêu thụ chất lỏng dầu mỏ toàn cầu, đồng thời khoảng 1/5 thương mại LNG thế giới cũng đi qua tuyến này. Khi nút thắt chưa được tháo, thị trường không chỉ định giá rủi ro gián đoạn nguồn cung, mà còn định giá lại chi phí vận tải, thời gian giao hàng và khả năng thiếu hụt cục bộ tại châu Á và châu Âu.
Phản ứng giá đã nói khá rõ. Brent có lúc lên $111.53/thùng, còn WTI đã leo tới $114.73 trong phiên gần nhất trước khi tiếp tục duy trì trên $110; trong khi OPEC+ mới chỉ thống nhất điều chỉnh thêm 206.000 thùng/ngày cho tháng 5 và chính nhóm này cũng nhấn mạnh việc bảo vệ các tuyến hàng hải là điều kiện then chốt để ổn định cung ứng. Với nhà đầu tư, đây là cú sốc tài chính chứ không chỉ là một tiêu đề địa chính trị, vì nó giữ premium rủi ro trên giá dầu và đẩy áp lực lạm phát quay lại bàn định giá tài sản.
Việc 2 tàu LNG Qatar bị dừng lại diễn ra sau khi các tàu này đã nhận được chấp thuận đi qua eo Hormuz theo một thỏa thuận trung gian. Một tàu quay đầu về Qatar, tàu còn lại chuyển trạng thái “for orders”, cho thấy ngay cả những chuyến hàng từng được kỳ vọng mở đường cho lưu thông trở lại cũng chưa có tính chắc chắn. Những diễn biến này củng cố thêm nhận định rằng dư âm cuộc chiến với Iran có thể còn kéo dài, khiến thị trường cảnh giác hơn với mọi kịch bản “hạ nhiệt nhanh”.
Rủi ro còn lớn hơn khi LNG bắt đầu bị kéo vào vòng xoáy vận tải. Các đòn tấn công trước đó đã làm tê liệt khoảng 17% công suất xuất khẩu LNG của Qatar, tương đương 12,8 triệu tấn mỗi năm trong 3 đến 5 năm nếu thiệt hại được xác nhận đầy đủ. Với các nhà giao dịch năng lượng, đây là tín hiệu cho thấy căng thẳng không còn giới hạn ở dầu thô, mà đang lan sang khí đốt, nhiên liệu hàng không và chuỗi logistics rộng hơn.
Ở cấp độ chính sách, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đang xem xét một nghị quyết giảm nhẹ về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz, nhưng dự thảo hiện không cho phép dùng vũ lực mà thiên về phối hợp phòng vệ. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi nỗ lực ngoại giao tiến lên, thị trường vẫn chưa có một cơ chế đủ mạnh để tin rằng dòng chảy thương mại sẽ sớm trở lại bình thường.
Hormuz là điểm nghẽn mà thị trường dầu không thể xem nhẹ. Theo EIA, riêng năm 2024, tuyến này chiếm hơn một phần tư thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Saudi Arabia chiếm 38% lưu lượng dầu thô và condensate qua đây, tương đương 5,5 triệu thùng/ngày, trong khi phần công suất đường ống có thể dùng để đi vòng chỉ khoảng 2,6 triệu thùng/ngày. Nói cách khác, ngay cả khi có đường tránh, phần lớn khối lượng vẫn không có lối thay thế thực dụng.
Cú sốc này đặc biệt nhạy với châu Á. EIA ước tính 84% dầu thô và condensate, cùng 83% LNG đi qua Hormuz trong năm 2024, đã chảy sang các thị trường châu Á. Điều đó giải thích vì sao áp lực không dừng ở giá dầu chuẩn, mà nhanh chóng lan sang bảo hiểm hàng hải, cước tàu, premium dầu vật chất và cả những biến số làm dịch chuyển sức mạnh đồng tiền ở các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.
Tác động lan sang vận tải cũng đã xuất hiện. Hormuz trước đó chiếm khoảng 21% thương mại nhiên liệu phản lực đường biển toàn cầu, và nhiều hãng hàng không châu Á đã phải cắt chuyến, mang thêm nhiên liệu hoặc thêm điểm dừng để giảm rủi ro thiếu cung. Khi dầu, LNG và jet fuel cùng chịu áp lực, thị trường sẽ nhìn vấn đề dưới góc chi phí đầu vào và lạm phát, chứ không chỉ dưới góc tin tức chiến sự.
Điểm đáng chú ý là phản ứng mạnh nhất lúc này nằm ở thị trường dầu vật chất, không chỉ ở hợp đồng tương lai. Dù có ý kiến phân tích vì sao Brent phản ánh rủi ro dầu vận tải biển rõ hơn WTI, song diễn biến hiện tại lại cho thấy WTI cũng đang chịu áp lực rất lớn. Premium của WTI Midland giao tới Bắc Á trong tháng 7 đã vọt lên $30 đến $40/thùng so với các chuẩn Brent hoặc Dubai, còn tại châu Âu, premium WTI cũng đã lên mức kỷ lục khoảng $15/thùng so với Brent. Điều này cho thấy các nhà máy lọc dầu đang trả tiền thật để thay thế nguồn cung Trung Đông bị hụt.
Cấu trúc giá cũng cho thấy thị trường đang ưu tiên hàng giao gần. Chênh lệch tháng gần của WTI đã nới rộng theo trạng thái backwardation, tức hợp đồng giao sớm đắt hơn kỳ hạn xa vì người mua sẵn sàng trả thêm để có dầu ngay. Khi cấu trúc này đi cùng premium vật chất tăng mạnh, thị trường thường đang phản ánh thiếu hụt cục bộ hơn là một đợt tăng giá thuần túy vì tâm lý.
Phản ứng liên thị trường vì thế khá chọn lọc. Trong phiên 6/4, dầu tăng khoảng 1%, WTI đóng cửa cao nhất từ tháng 6/2022, trong khi kim loại quý giảm 1% do vàng mất vai trò trú ẩn và giao dịch như tài sản rủi ro, còn nhóm năng lượng nằm trong các nhóm tăng trên S&P 500; tại Canada, cổ phiếu năng lượng cũng hỗ trợ chỉ số chính. Cách thị trường giao dịch cho thấy nhà đầu tư đang ưu tiên câu chuyện lợi nhuận ngành năng lượng và rủi ro lạm phát cao hơn, thay vì một trạng thái trú ẩn đồng loạt.
Yếu tố đầu tiên là lưu thông thực tế qua Hormuz, chứ không phải phát biểu chính trị. Nếu các chuyến dầu thô và LNG bắt đầu đi lại đều hơn, premium rủi ro có thể hạ nhiệt trước khi giá chuẩn giảm sâu. Ngược lại, nếu thêm tàu bị giữ lại hoặc các cảng, đường ống, kho chứa tiếp tục bị gián đoạn, thị trường sẽ giữ giá dầu ở vùng cao lâu hơn dự kiến.
Yếu tố thứ hai là khả năng bù đắp nguồn cung. OPEC+ đã thông qua mức tăng 206.000 thùng/ngày cho tháng 5, nhưng chính khối này thừa nhận hạ tầng bị hư hại và rủi ro hàng hải đang làm suy yếu hiệu quả của mọi nỗ lực ổn định thị trường. Cùng lúc, IEA đã duyệt đợt xả dự trữ dầu lớn nhất, song lo ngại vẫn còn đó vì dầu từ kho dự trữ không thể tự giải quyết bài toán tàu, bảo hiểm và tuyến đi.
Yếu tố thứ ba là mức độ lan sang lạm phát và chính sách tiền tệ. IMF cảnh báo cú sốc năng lượng hiện nay sẽ kéo tăng trưởng toàn cầu chậm lại và lạm phát đi lên, trong khi cựu thành viên BOJ Seiji Adachi cho rằng áp lực giá dầu có thể buộc Nhật Bản tăng lãi suất ngay trong vài tháng tới. Nếu cú sốc năng lượng biến thành cú sốc lạm phát, dầu có thể tiếp tục được hỗ trợ ngay cả khi tăng trưởng yếu đi.
Trong bối cảnh giá dầu nhạy cảm với các tín hiệu về nguồn cung và vận tải, nhà đầu tư theo dõi WTI có thể quan sát thêm biến động của XTIUSD để xây dựng kịch bản giao dịch phù hợp. Với những người muốn tiếp cận thị trường dầu thô thông qua công cụ hợp đồng chênh lệch giá, EBC là một trong những nền tảng có hỗ trợ sản phẩm dầu như XTI/XBR; tuy nhiên, đây là sản phẩm đòn bẩy có rủi ro cao và không phù hợp với mọi nhà đầu tư.
Trong ngắn hạn, thị trường đang đi theo ba kịch bản khá rõ. Kịch bản thứ nhất là Hormuz được nối lại một phần, giúp Brent và WTI hạ nhiệt nhưng premium dầu vật chất vẫn cao thêm một thời gian. Kịch bản thứ hai là gián đoạn kéo dài, khiến WTI dễ quay lại kiểm định vùng đỉnh gần nhất và tiếp tục ép lên kỳ vọng lạm phát. Kịch bản thứ ba là dự trữ chiến lược được bơm thêm, OPEC+ tăng linh hoạt hơn và lưu thông tàu cải thiện, khi đó premium rủi ro có thể co lại nhanh hơn giá dầu chuẩn. Ở thời điểm này, nhà đầu tư nên theo dõi tàu chạy thật, dòng hàng thật và chênh lệch dầu vật chất, vì đó mới là tín hiệu đi trước xu hướng giá.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
