Đăng vào: 2026-09-01
Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng lên 2,955% trong phiên giao dịch ngày thứ Ba, mức cao nhất kể từ tháng 9/1996, khiến lợi suất tham chiếu chỉ còn cách ngưỡng 3% chưa đầy 5 điểm cơ bản. Làn sóng bán tháo đã lan rộng khắp toàn bộ đường cong lợi suất trái phiếu Nhật Bản.
Diễn biến này diễn ra sau khi kỳ vọng về việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) thắt chặt chính sách tăng lên trước thềm quyết định chính sách ngày 18/9. Các số liệu trong nước vẫn đủ vững để khả năng tăng lãi suất còn để ngỏ. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài đang định giá lại một bối cảnh lạm phát mà Nhật Bản chưa từng đối mặt trong suốt ba thập kỷ qua.
Câu hỏi được thị trường quan tâm lúc này là liệu mốc 3% sẽ trở thành ngưỡng trần hay ngưỡng sàn. Phiên đấu giá trái phiếu kỳ hạn 10 năm trị giá 2,6 nghìn tỷ yên diễn ra vào thứ Ba sẽ là phép thử đầu tiên cho nhu cầu ở vùng lợi suất này.
Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm đạt 2,95%, mức cao nhất kể từ tháng 9/1996 và cao hơn 132 điểm cơ bản so với một năm trước.
Thị trường hiện định giá khoảng 87% khả năng BOJ nâng lãi suất lên 1,25% vào ngày 18/9, so với mức 23% trước cuộc họp tháng 7.
Lợi suất kỳ hạn 30 năm duy trì trên 4% và tăng nhanh hơn lợi suất tham chiếu trong tháng này, cho thấy đây là mức bù kỳ hạn tăng lên chứ không đơn thuần là kỳ vọng lãi suất.
Đề xuất ngân sách cho năm tài chính 2027 lên tới gần 140 nghìn tỷ yên, trong khi chi phí trả nợ dự kiến đạt mức kỷ lục 36,64 nghìn tỷ yên.
Tỷ giá USD/JPY quanh mức 159,7 vẫn nghiêng về đồng USD do chênh lệch lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm lên tới 175 điểm cơ bản.
Lợi suất kỳ hạn 10 năm chốt phiên ở mức 2,947%, tăng khoảng 2 điểm cơ bản so với phiên trước và cao hơn 132 điểm cơ bản so với một năm trước. Lần gần nhất lợi suất tham chiếu này chạm ngưỡng tương tự, lãi suất chiết khấu chính thức của BOJ chỉ ở mức 0,5% và ngân hàng trung ương khi đó chỉ nắm giữ một phần nhỏ trong tổng nợ chính phủ đang lưu hành.
Làn sóng bán ra diễn ra trên diện rộng chứ không tập trung vào một kỳ hạn cụ thể. Lợi suất kỳ hạn 2 năm chạm mức cao nhất trong 31 năm là 1,75%, trong khi kỳ hạn 5 năm lập kỷ lục mới ở 2,21%. Kỳ hạn 20 năm khép phiên ở 3,83% và kỳ hạn 40 năm ở 4,20%.
Bộ Tài chính Nhật Bản chào bán khoảng 2,6 nghìn tỷ yên trái phiếu kỳ hạn 10 năm trong phiên thứ Ba, tiếp theo là đợt phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm vào cuối tuần. Nhu cầu tại phiên đấu giá kỳ hạn 10 năm trước đó là yếu nhất trong vòng một năm.
| Chỉ số | Số liệu mới nhất |
|---|---|
| Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm | 2,95%, mức cao nhất kể từ tháng 9/1996 |
| Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 20 năm | 3,83% |
| Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 30 năm | 4,14% |
| Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 40 năm | 4,20% |
| Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 2 năm | 1,75%, cao nhất trong 31 năm |
| Lãi suất điều hành của BOJ | 1,00% |
| USD/JPY | ~159,7 |
Thị trường hiện định giá khoảng 87% khả năng BOJ nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 1,25% trong tháng 9, so với mức khoảng 23% trước cuộc họp tháng 7 của ngân hàng này. Trong một bài phát biểu tuần trước, Phó Thống đốc BOJ Ryozo Himino để ngỏ khả năng hành động ngay trong tháng này. Một khảo sát của Reuters với giới kinh tế học hiện cho thấy BOJ được dự báo sẽ thắt chặt chính sách nhanh hơn so với nhận định trước đó.
Một lần tăng lãi suất lên 1,25% chỉ giải thích được một phần nhỏ trong mức tăng 132 điểm cơ bản của lợi suất tham chiếu trong 12 tháng qua. Phần còn lại phản ánh sự thay đổi trong quan điểm về lãi suất cuối kỳ (terminal rate), khi một số dự báo hiện đã nâng lên tới 1,75%.
Lãi suất điều hành của Nhật Bản đã vượt mốc 1% vào tháng 6 nhưng vẫn chưa giải quyết được tranh luận về việc lãi suất này sẽ dừng lại ở đâu.
Lạm phát toàn phần ở mức 1,9% trong tháng 7 và tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 2,4%, trong khi áp lực giá cả nền vẫn duy trì ở mức cao. Lạm phát tại Tokyo, không tính thực phẩm tươi sống và năng lượng, đạt 2,0% trong tháng 8. Chi phí nhập khẩu cũng đang tăng trở lại khi giá dầu Brent vượt 90 USD/thùng và đồng yên vẫn ở mức yếu.
Trước đây, tình trạng giảm phát từng giúp lợi suất dài hạn cực thấp trở nên bền vững, vì nhà đầu tư không kỳ vọng sức mua bị bào mòn liên tục. Bối cảnh đó nay đã thay đổi.
Các doanh nghiệp tiếp tục chuyển chi phí tăng thêm sang giá bán, tăng trưởng tiền lương vẫn duy trì sức bền, và người mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn dài đang đòi hỏi mức bù đắp cao hơn cho rủi ro lạm phát, kỳ hạn và sự bất định về điểm dừng cuối cùng của lãi suất Nhật Bản.
Đề xuất ngân sách từ các bộ, ngành cho năm tài chính 2027 dự kiến lên tới 140 nghìn tỷ yên, vượt xa mức kỷ lục trước đó là 122,3 nghìn tỷ yên.
Thủ tướng Sanae Takaichi cho biết bà đặt mục tiêu giới hạn phát hành trái phiếu quanh mức 40 nghìn tỷ yên, trong khi Bộ Tài chính dự báo chi phí trả nợ sẽ tăng 17%, lên mức kỷ lục 36,64 nghìn tỷ yên, dựa trên giả định lãi suất 3,8%, mức cao nhất trong 29 năm. Nợ công Nhật Bản hiện vượt 200% tổng sản phẩm quốc nội (GDP).
Chi tiêu vốn, bao gồm cả phần mềm, tăng 1,6% so với cùng kỳ năm trước trong quý II, trái ngược với dự báo trung vị là giảm 0,3%. Doanh thu tăng 5,9% và lợi nhuận hiện hành tăng vọt 24,6%. Các số liệu này sẽ được đưa vào báo cáo GDP điều chỉnh, công bố ngày 8/9, sau khi số liệu sơ bộ cho thấy nền kinh tế tăng trưởng với tốc độ quy đổi theo năm là 1,1%.
Tăng trưởng vẫn còn khiêm tốn, nhưng bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp không cho thấy dấu hiệu căng thẳng đủ để biện minh cho việc trì hoãn thêm quá trình bình thường hóa chính sách, trong khi áp lực lạm phát nền vẫn duy trì ở mức cao.
Lợi suất kỳ hạn 30 năm tăng 1,5 điểm cơ bản lên 4,135%, khép lại tháng với mức tăng khoảng 15 điểm cơ bản. Kỳ hạn 40 năm chốt phiên cao hơn một chút, ở mức 4,20%.
Trong 12 tháng qua, lợi suất kỳ hạn 10 năm tăng mạnh hơn kỳ hạn 30 năm, cho thấy đây là quá trình định giá lại chính sách tiền tệ chứ không đơn thuần là vấn đề tài khóa. Trong tháng qua, nhóm kỳ hạn siêu dài đã tăng nhanh hơn lợi suất tham chiếu, phản ánh mức bù kỳ hạn đang được tái thiết lập chứ không phải kỳ vọng lãi suất.
Nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 30 năm hiện phải gánh cùng lúc ba loại rủi ro: lạm phát không còn quay về mức gần 0 như trước, quy mô phát hành ngày càng phình to theo mỗi ngân sách bổ sung, và sự vắng bóng của nhóm người mua không nhạy cảm với giá ở kỳ hạn dài. Mỗi rủi ro đều đòi hỏi một khoản bù đắp riêng.
Đồng yên hiện giao dịch quanh mức 159,79 yên đổi 1 USD. Mức này xuất hiện sau một mùa hè nhiều biến động: đồng yên từng trượt xuống 163,73 vào cuối tháng 7, mức yếu nhất trong khoảng bốn thập kỷ, khiến Mỹ và Nhật Bản phải phối hợp can thiệp mua vào đồng yên lần đầu tiên kể từ năm 1998. Kể từ đó, cặp tỷ giá này đã phục hồi phần lớn mức giảm do đợt can thiệp gây ra.
Lợi suất trong nước tăng cao lẽ ra sẽ thu hẹp bất lợi về chênh lệch lãi suất vốn đè nặng lên đồng yên. Tuy nhiên, phép tính này không thuận lợi như vẻ ngoài của nó. Lãi suất tham chiếu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hiện ở mức 3,50% đến 3,75%, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm ở mức 4,72%, cùng với phát biểu theo hướng diều hâu của Chủ tịch Fed Kevin Warsh càng củng cố đồn đoán về khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 9.
Chênh lệch lợi suất khoảng 175 điểm cơ bản ở kỳ hạn 10 năm vẫn nghiêng về đồng USD. Nhu cầu chuyển đổi từ USD sang yên của nhà đầu tư cá nhân đã tăng lên cùng với đà giảm của đồng yên, nhưng các vị thế carry trade thường được đóng lại theo biến động tương đối, chứ không phải theo mức tuyệt đối. Để đồng yên tìm được điểm tựa bền vững, lợi suất Nhật Bản cần thu hẹp khoảng cách với lợi suất Mỹ nhanh hơn hiện tại.
Quy mô của sự thay đổi này dễ hình dung hơn khi đặt trong bối cảnh lịch sử chính sách trước đó. Nhật Bản đưa lãi suất điều hành về 0% năm 1999, triển khai nới lỏng định lượng năm 2001, chuyển sang lãi suất âm năm 2016, và từ năm đó cho đến khi từ bỏ khuôn khổ này vào năm 2024, BOJ đã ghim lợi suất kỳ hạn 10 năm thông qua chính sách kiểm soát đường cong lợi suất.
Trong phần lớn giai đoạn đó, BOJ là bên mua biên trên thị trường, và lợi suất tham chiếu phản ánh một mức giá do nhà điều hành ấn định chứ không phải giá hình thành từ thị trường. Cách đây chỉ hai năm, mức lợi suất 3% cho kỳ hạn 10 năm gần như là điều không tưởng, vậy mà lợi suất tham chiếu hiện đã tăng hơn gấp ba lần trong khoảng thời gian đó.
Điều thị trường đang định giá lúc này không phải là một lần tăng lãi suất đơn lẻ, mà là việc dỡ bỏ toàn bộ kiến trúc chính sách tiền tệ.
Kết quả phiên đấu giá hôm thứ Ba là phép thử trước mắt, tiếp theo là đợt phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm vào cuối tuần, số liệu GDP điều chỉnh công bố ngày 8/9 và quyết định của BOJ vào ngày 18/9. Song song đó, các cuộc đàm phán ngân sách cho năm tài chính 2027 sẽ tiếp diễn, cùng với rủi ro can thiệp tỷ giá nếu đồng yên một lần nữa suy yếu qua ngưỡng 160.
Nếu lợi suất kỳ hạn 10 năm duy trì ở mức từ 3% trở lên qua các sự kiện này, thị trường sẽ coi đó là dấu hiệu chấp nhận một mặt bằng lãi suất cao hơn mang tính cấu trúc tại Nhật Bản, và giới đầu tư toàn cầu sẽ định giá lại các giao dịch huy động vốn bằng đồng yên (yen funding trade) cho phù hợp.
Ngược lại, nếu lợi suất giảm mạnh sau khi các phiên đấu giá kết thúc, diễn biến này sẽ giống với hiện tượng điều chỉnh vị thế và tình trạng dư cung tạm thời hơn là một sự định giá lại vĩnh viễn. Nhận định của một chiến lược gia đã tóm gọn hai kịch bản này: đây là quá trình bình thường hóa đi kèm cảnh báo rủi ro, và 3% chính là ngưỡng mà lực mua khi giá giảm bắt đầu lấn át lực bán theo đà.
