3 tín hiệu cần theo dõi sau khi VIX tăng vọt

Mua vào thường hiệu quả khi điều kiện thị trường có trật tự. Sau một cú tăng đột ngột về biến động, giả định đó trở nên yếu hơn. Một đợt giảm có thể không còn phản ánh việc nhà đầu tư điều chỉnh lại kỳ vọng về lợi nhuận, tăng trưởng hay định giá. Nó có thể phản ánh hoạt động của các quỹ dùng đòn bẩy, các mô hình rủi ro và các vị thế đã được phòng ngừa rủi ro, từ đó làm giảm mức độ tiếp xúc.

Chỉ số Biến động Cboe (VIX), đo lường biến động ngắn hạn kỳ vọng dựa trên giá quyền chọn của chỉ số Standard & Poor’s 500 (S&P 500), giúp nhà giao dịch theo dõi sự chuyển dịch đó. Nó thường được gọi là “thước đo nỗi sợ hãi” của Phố Wall vì cho thấy nhà đầu tư sẵn sàng trả bao nhiêu để được bảo vệ khi thị trường trở nên khó định giá hơn.

Không nên xem VIX là công cụ dự báo đáy. Bạn chỉ có bức tranh đầy đủ khi xem nó cùng với đường cong VIX, chênh lệch tín dụng và áp lực tiền tệ. Kết hợp các tín hiệu đó, nhà giao dịch có thể đánh giá liệu một đợt bán tháo còn đang tăng tốc hay bắt đầu tìm lại sự cân bằng.

Tại sao đà giảm giá có thể chuyển thành bán bắt buộc

VIX tăng cho thấy nhà đầu tư đang trả nhiều hơn cho bảo vệ. Một mức vượt trên 20 thường báo hiệu thận trọng hơn, còn mức trên 30 gợi ý căng thẳng sâu hơn. Trong các đợt bán tháo lớn, VIX có thể tăng cao hơn nhiều so với những ngưỡng đó.

Chỉ số cao không có nghĩa là bán tháo đã kết thúc, và chỉ số thấp không có nghĩa thị trường ổn định. Nhà giao dịch cần hỏi xem VIX đang tăng tạm thời rồi lắng xuống, hay đang tạo các đỉnh cao hơn khi cổ phiếu suy yếu.

Biến động cũng có thể tự tạo áp lực bán. Một số quỹ giảm tỷ lệ tiếp xúc khi biến động tăng vì giới hạn rủi ro thắt chặt. Một số nhà giao dịch bán ra khi giá giảm làm giảm giá trị tài sản đảm bảo của họ. Những chiến lược kinh doanh chênh lệch lãi suất có thể tạo thêm áp lực khi nhà đầu tư đã vay bằng các đồng có lãi suất thấp, chẳng hạn như yên, vội vàng giải chấp khi đồng tiền cấp vốn mạnh lên.

Ở giai đoạn đó, hoạt động bán bị chi phối ít hơn bởi quan điểm thị trường và nhiều hơn bởi việc nhà đầu tư còn khả năng giữ vị thế hay không.

Sự biến động trên thị trường tháng 8 năm 2024 cho thấy điều này có thể xảy ra nhanh như thế nào. Bản tin của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) số 90 cho biết thị trường Nhật Bản đã bị ảnh hưởng bởi việc giải chấp các vị thế dùng đòn bẩy và giao dịch carry sau cuối tuần từ ngày 2 đến 5 tháng 8 năm 2024. Chỉ số TOPIX giảm 12% vào ngày 5 tháng 8, S&P 500 mất thêm 3,0%, và VIX tạm thời vượt trên 60 ngoài giờ giao dịch bình thường. BIS cũng mô tả sự kiện này như một ví dụ nữa về việc biến động bị khuếch đại bởi đòn bẩy giảm theo chu kỳ và áp lực đáp ứng các mức ký quỹ tối thiểu tăng vọt.

Thị trường có thể thường tạm dừng hít thở trong khi các thanh khoản bị buộc bán vẫn diễn ra phía sau hậu trường. Đó là lý do các nhà giao dịch có kinh nghiệm thường nhìn xa hơn so với sự phục hồi ban đầu.

Tín hiệu 1: Yêu cầu bảo vệ có còn đang tăng tốc không?

Dấu hiệu đầu tiên là mỗi làn sóng bán mới có kích hoạt phản ứng biến động lớn hơn hay nhỏ hơn đợt trước. VIX không cần phải trở về bình thường ngay lập tức. Nó có thể duy trì ở mức cao ngay cả sau khi đợt bán tồi tệ nhất đã qua.

Nhà giao dịch có thể so sánh lần tăng VIX gần nhất với các đỉnh trước đó. Nếu biến động của rổ 500 cổ phiếu Mỹ tiếp tục đi xuống nhưng VIX không vượt đỉnh trước đó, nhu cầu bảo vệ có thể đang ổn định.

Sự kiện tháng 8 năm 2024 minh họa cho điểm này. BIS báo cáo rằng VIX tạm thời vượt 60 tại đỉnh, rồi rút lui xuống các mức thấp hơn nhưng vẫn ở mức cao vào cuối tuần. Thị trường cổ phiếu ổn định nhanh chóng, với S&P 500 phục hồi các khoản lỗ vào Thứ sáu, ngày 9 tháng 8.

Không phải mọi cú tăng vọt cực đoan của VIX đều báo hiệu đáy. Sự thay đổi trong hành vi mới là điều đáng nói hơn. Khi giá vẫn biến động nhưng VIX ngừng xác lập các đỉnh mới, thị trường có thể đang chuyển từ bán hoảng loạn sang giao dịch có trật tự hơn.

Một chỉ số chứng khoán có thể bật lại khi nhà giao dịch ngắn hạn đóng vị thế, nhưng sự phục hồi vẫn mong manh nếu biến động tiếp tục leo thang phía sau. Tín hiệu mạnh hơn xuất hiện khi giá ổn định và VIX ngừng tăng, xấp xỉ cùng thời điểm.

Tín hiệu 2: Nỗi lo ngắn hạn có bắt đầu lắng xuống không?

Đường cong hợp đồng tương lai VIX cho thấy nhà giao dịch đang định giá biến động theo các khung thời gian khác nhau.

Trong thị trường bình thường, hợp đồng tương lai VIX kỳ hạn xa thường có giá cao hơn hợp đồng kỳ hạn gần. Khi căng thẳng xảy ra, điều này có thể đảo ngược, với bảo vệ ngắn hạn trở nên đắt hơn so với bảo vệ xa hơn. Hiện tượng này được gọi là backwardation.

Backwardation cho thấy nhà giao dịch đang trả nhiều hơn cho bảo hiểm ngay lập tức. Càng sâu thì thị trường càng coi cú sốc hiện tại là khẩn cấp hơn thay vì xa vời.

Đường cong không cần phải trở về bình thường hoàn toàn trước khi cổ phiếu phục hồi. Thay đổi có liên quan hơn là liệu phần trước của đường cong có ngừng tăng giá hay không. Nếu biến động ngắn hạn vẫn ở mức rất cao, nhà giao dịch vẫn đang trả phí bảo hiểm cho bảo vệ ngay lập tức. Nếu khoản phí này thu hẹp, nhu cầu phòng ngừa rủi ro cấp bách có thể đang giảm.

VIX giao ngay phản ánh giá của bảo vệ ngắn hạn. Đường cong cho thấy nhà giao dịch kỳ vọng căng thẳng sẽ giảm nhanh hay vẫn còn dai dẳng.

Một cú tăng vọt biến động ngắn có thể tạo ra cơ hội khi hoảng loạn lắng xuống. Căng thẳng kéo dài trên đường cong khiến việc mua bắt đáy rủi ro hơn, vì thị trường quyền chọn vẫn đang định giá cho một môi trường rối loạn.

Tín hiệu 3: Thị trường Tín dụng và Tiền tệ có còn đang chịu áp lực?

Thị trường cổ phiếu hiếm khi dịu lại một mình.

Chênh lệch tín dụng cho thấy lợi suất bổ sung mà nhà đầu tư đòi hỏi để nắm giữ nợ doanh nghiệp thay vì trái phiếu chính phủ. Khi chênh lệch nới rộng, nhà đầu tư đang định giá rủi ro tín dụng cao hơn và điều kiện tài chính thắt chặt hơn.

Nếu cổ phiếu bật lên nhưng chênh lệch tín dụng vẫn tiếp tục nới rộng, thị trường cổ phiếu có thể phục hồi nhanh hơn so với thị trường tài trợ. Đó là một kịch bản yếu hơn. Các công ty có thể vẫn phải đối mặt với chi phí đi vay tăng, và nhà đầu tư có thể tiếp tục giảm rủi ro ở nơi khác.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã cảnh báo rằng việc bán tháo bị ép buộc bởi các trung gian tài chính phi ngân hàng sử dụng đòn bẩy có thể làm tăng biến động và thắt chặt điều kiện tài trợ trong thời kỳ thị trường căng thẳng. Do đó, chênh lệch tín dụng giúp kiểm tra xem một đà hồi phục cổ phiếu có đứng trên nền tảng vững chắc hơn hay vẫn đang chống chọi với áp lực tài trợ chưa được giải quyết.

Đồng tiền của Nhật Bản đặc biệt quan trọng vì vai trò của nó trong các giao dịch carry. Khi biến động tăng, nhà đầu tư có thể trả lại các khoản tài trợ bằng yên, làm gia tăng giá trị đồng tiền Nhật Bản và gây áp lực lên các tài sản khác. Diễn biến tiền tệ sau đó có thể tràn trở lại vào cổ phiếu và các tài sản rủi ro khác, ngay cả khi cú sốc ban đầu xuất phát từ nơi khác.

Đối với nhà giao dịch thị trường mới nổi, tín hiệu tiền tệ này đáng theo dõi vì áp lực địa phương có thể kéo dài ngay cả sau khi cổ phiếu Mỹ bật lên. Việc các đồng tiền địa phương tiếp tục giảm mạnh so với đô la Mỹ cho thấy áp lực thanh lý đang tiếp diễn. Nếu biến động tiền tệ ổn định, khẩu vị rủi ro toàn cầu có thể đang phục hồi.

Danh sách kiểm tra: Đợt bán tháo có đang mất đà không?

Các tín hiệu hiệu quả nhất khi kết hợp với nhau.

Bảng kiểm này không nhằm dự đoán đáy chính xác. Nó giúp nhà giao dịch phân biệt giữa một đợt phục hồi ngắn hạn và một thị trường đang tiến tới ổn định hơn. 

Trong một đợt điều chỉnh thông thường, nhà đầu tư chú trọng vào định giá, lợi nhuận và triển vọng kinh tế. Trong một cú sốc biến động, cấu trúc thị trường là mối quan tâm chính. Chờ xác nhận có thể bỏ lỡ đáy, trong khi hành động quá sớm có nguy cơ mua vào giữa lúc thanh lý đang diễn ra. 

Đánh giá sự phục hồi 

Một đợt tăng vọt của VIX không tự mình giải quyết được câu hỏi nên mua hay bán. 

Sau khi biến động tăng mạnh, nhà giao dịch cần biết liệu việc bán ra có còn do bảo hiểm rủi ro cấp bách và cắt vị thế bắt buộc gây ra, hay áp lực tài trợ đã bắt đầu giảm bớt. Đường cong VIX cho thấy hoảng loạn có đang tập trung ở ngắn hạn hay không. Biên độ tín dụng và thị trường tiền tệ giúp xác nhận liệu căng thẳng đang giảm trên toàn hệ thống hay không. 

Tháng 8 năm 2024 cho thấy động thái ban đầu có thể chưa hoàn thiện như thế nào. Mặc dù cú sốc rất mạnh, áp lực đã giảm nhanh, và thị trường cổ phiếu hồi phục trong vòng vài ngày. Trong một đợt bán tháo chậm và kéo dài hơn, một đợt tăng vọt VIX tương tự có thể báo hiệu điều gì đó khác. 

Sau một đợt tăng vọt biến động, câu hỏi then chốt không phải là thị trường đã giảm đủ hay chưa, mà là áp lực đằng sau đợt giảm ấy còn tồn tại hay không.