Đăng vào: 2026-02-11
Thị trường dầu toàn cầu bước vào đầu năm 2026 với một trạng thái bất ổn khá khác thường, chủ yếu bắt nguồn từ hai diễn biến liên quan chặt chẽ: một điểm nghẽn vận chuyển chi phối khoảng một phần năm dòng dầu của thế giới và lượng dầu thô Iran dự trữ nổi ngoài khơi đang ở mức kỷ lục, neo đậu trên biển để chờ người mua.
Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp nằm giữa Oman và Iran, có vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày đã đi qua eo biển này trong năm 2024, tương ứng khoảng 20% nhu cầu tiêu thụ chất lỏng dầu mỏ trên toàn cầu. Nói cách khác, cứ năm thùng dầu được tiêu thụ trên thế giới thì có một thùng phải băng qua hành lang rộng 33 kilômét này.
Hormuz không chỉ tối quan trọng với các nước nhập khẩu lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, nhóm nước đã chiếm 69% tổng dòng dầu thô đi qua đây trong năm 2024, mà còn tác động trực tiếp tới cơ chế định giá dầu toàn cầu. Khi căng thẳng leo thang tại khu vực này, Brent, chuẩn giá quốc tế, thường phản ứng gần như tức thì.
Chỉ cần một tiêu đề gợi ý khả năng gián đoạn cũng đủ khiến hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai phải điều chỉnh lại mức giá, ngay cả khi nguồn cung thực tế chưa hề bị cắt giảm. Độ nhạy đó lý giải vì sao bất kỳ nhịp leo thang nào giữa Hoa Kỳ và Iran cũng lập tức tạo sóng trên thị trường toàn cầu, kéo theo tác động từ giá xăng ở London cho tới chi phí dầu diesel tại Mumbai.
Song hành với rủi ro tại Hormuz là một diễn biến ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng: Iran đang tích lũy một lượng dự trữ dầu thô khổng lồ dưới dạng tồn kho nổi trên biển. Reuters đưa tin vào tháng 1 năm 2026 rằng các công cụ theo dõi vận tải biển ước tính có từ 166 đến 170 triệu thùng dầu thô và condensate của Iran đang nằm trên các tàu chở dầu, tương đương khoảng 50 ngày sản lượng của Iran. Gần một nửa lượng tồn kho nổi này được ghi nhận gần Singapore và Malaysia, những đầu mối then chốt cho hoạt động chuyển tải tàu sang tàu.
Hiện tượng mà giới giao dịch gọi là "dầu trên biển" đang làm thay đổi cách thị trường nhìn nhận rủi ro địa chính trị. Khác với một cú gián đoạn nguồn cung truyền thống, nơi các thùng dầu đơn giản biến mất khỏi thị trường, tồn kho nổi tạo ra một vùng mờ. Các thùng dầu vẫn tồn tại, nhưng khả năng tiếp cận lại không chắc chắn. Chúng có thể được xả hàng ngay tuần tới, khiến nguồn cung dồn về thị trường muộn hơn. Hoặc chúng có thể mắc kẹt trong nhiều tháng, về thực chất bị loại khỏi cán cân cung cầu toàn cầu. Sự bất định này khuếch đại biến động giá vì thị trường phải liên tục đánh giá lại không chỉ việc dòng dầu có tiếp tục đi qua Hormuz hay không, mà còn cả việc tồn kho ngoài khơi của Iran đang phình lên hay thu hẹp.
Sự phức tạp của bức tranh này thể hiện rõ vào cuối tháng 1 năm 2026. Vào ngày 28 tháng 1 năm 2026, tiêu chuẩn dầu Brent giao dịch quanh $67.85 một thùng, được nâng đỡ bởi một cơn bão mùa đông làm gián đoạn nguồn cung của Mỹ và những căng thẳng kéo dài tại Trung Đông. Sang ngày hôm sau, giá vọt lên mức cao nhất trong năm tháng khi lo ngại gia tăng rằng Washington có thể tiến hành hành động quân sự chống Iran, qua đó đe dọa lưu lượng qua Hormuz.
Tuy nhiên, bước sang đầu tháng 2 năm 2026, thị trường bắt đầu trả lại một phần đà tăng. Ghi nhận thực tế cho thấy giá dầu thế giới giảm mạnh khi căng thẳng Mỹ-Iran hạ nhiệt, giúp xoa dịu phần nào tâm lý lo ngại về nguồn cung trước khi các diễn biến mới xuất hiện. Nhưng chỉ vài giờ sau, giá lại bật tăng khi Cục Hàng hải Hoa Kỳ phát đi cảnh báo kêu gọi các tàu thương mại thận trọng khi hoạt động gần vùng biển Iran.
Những cú đảo chiều nhanh này cho thấy nghịch lý cốt lõi của thị trường: vừa phải định giá một rủi ro đuôi chưa xảy ra, vừa phải theo dõi một kho dự trữ mà điểm đến cuối cùng vẫn chưa rõ. Với các nhà giao dịch toàn cầu, đây là môi trường vừa mở ra cơ hội, vừa tiềm ẩn rủi ro. Phần bù rủi ro có thể bốc hơi nhanh đúng như cách nó hình thành, khiến yếu tố chọn thời điểm trở nên đặc biệt quan trọng.
Số phận của các thùng dầu Iran đang nổi trên biển phụ thuộc chủ yếu vào một người mua: Trung Quốc. Theo dữ liệu của Kpler được dẫn trong báo cáo, Trung Quốc đã mua hơn 80% lượng dầu Iran được giao trong năm 2025, trung bình khoảng 1.38 triệu thùng mỗi ngày. Mức tập trung này tạo ra một dạng phụ thuộc rất đặc thù, khi động lực xuất khẩu của Iran phần lớn chịu chi phối bởi bối cảnh kinh tế vĩ mô và điều kiện cầu tại Trung Quốc.
Nhóm mua chủ lực là các nhà máy lọc dầu độc lập, thường được gọi là "teapots", tập trung chủ yếu tại tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc. Các nhà máy quy mô nhỏ này vận hành với biên lợi nhuận mỏng và bị hấp dẫn bởi dầu thô Iran vì mức chiết khấu lớn, thường thấp hơn Brent $4 mỗi thùng hoặc hơn. Tuy nhiên, khả năng mua của họ bị giới hạn bởi hạn ngạch nhập khẩu do chính phủ áp đặt, khả năng tiếp cận nguồn tài chính và những vướng mắc thực tế trong khâu vận chuyển dầu thô đang chịu trừng phạt.
Các diễn biến gần đây nhấn mạnh rõ những giới hạn này. Đầu tháng Hai năm 2026, Reuters đưa tin lượng dầu Iran dự trữ trên các tàu chở dầu ở châu Á đã giảm xuống 41.72 triệu thùng từ 46.25 triệu thùng, cho thấy có nhịp xả hàng khi các "teapots" Trung Quốc tận dụng hạn ngạch nhập khẩu mới. Việc rút bớt tồn kho ngoài khơi theo cách này có thể đóng vai trò như một van xả áp lực, kìm đà tăng giá mỗi khi thị trường lo ngại bị siết nguồn cung.
Nhưng "cửa Trung Quốc" cũng có thể khép lại nhanh không kém. Khi các teapots cạn hạn ngạch, gặp khó về tài trợ, hoặc đối mặt với mức giám sát chặt hơn từ cơ quan quản lý, các thùng dầu Iran lại bị dồn ứ trên biển. Điều đó đồng nghĩa các nhà giao dịch theo dõi rủi ro này cần quan sát không chỉ các tiêu đề địa chính trị, mà còn cả tốc độ vận hành của các nhà máy lọc dầu Trung Quốc, tiến độ phân bổ hạn ngạch và mức chiết khấu đủ hấp dẫn để dầu thô Iran vẫn được mua bất chấp rủi ro trừng phạt.
Ngoài các con số, logistics vận tải còn cho những chỉ báo gần như theo thời gian thực về mức độ căng thẳng của thị trường. Khi rủi ro địa chính trị tăng lên, hoạt động vận tải thương mại thường phản ứng bằng cách thận trọng hơn, tạo ra các tín hiệu giúp xác định xu hướng dự báo giá ngắn hạn. Reuters ghi nhận vào tháng Một năm 2026 rằng hàng chục tàu neo đậu ngoài giới hạn cảng của Iran khi căng thẳng Mỹ-Iran gia tăng.
Cụm tàu quanh Singapore là một tín hiệu đặc biệt đáng theo dõi. Khi số tàu chở dầu liên quan tới Iran chờ đợi gần Singapore và Malaysia tăng lên, điều đó cho thấy hệ thống đang bị tắc nghẽn. Tắc nghẽn có thể đến từ nhiều nguyên nhân: tàu chờ người mua, hàng hóa chờ chuyển tải theo mô hình tàu đổi tàu để làm mờ nguồn gốc, hoặc trì hoãn trong việc xin lượt cập cảng để dỡ hàng. Ngược lại, khi cụm tàu thu nhỏ, điều đó thường phản ánh hệ thống đang được giải tỏa và nguồn cung bắt đầu đến được các nhà máy lọc dầu.
Với các nhà giao dịch toàn cầu, điều này đồng nghĩa việc quan sát những dữ liệu logistics tưởng như rất nhỏ, chẳng hạn số tàu neo đậu hoặc thời gian chờ bến, có thể cung cấp tín hiệu cảnh báo sớm trước khi số liệu xuất khẩu chính thức được công bố. Những chỉ báo này quan trọng vì chúng cho thấy liệu phần bù rủi ro mà thị trường đang trả có thực sự được hậu thuẫn bởi sự thắt chặt nguồn cung hay chỉ là nhiễu tạm thời rồi sẽ lắng xuống.
Ẩn dưới những nhịp biến động nổi bật là một góc nhìn cơ bản kém tích cực hơn đáng kể. Báo cáo Triển vọng Năng lượng Ngắn hạn tháng Một năm 2026 của EIA dự báo giá Brent trung bình ở mức $56 mỗi thùng trong năm 2026, thấp hơn năm 2025, và $54 mỗi thùng trong năm 2027. Dự báo này dựa trên kỳ vọng sản lượng dầu toàn cầu sẽ vượt cầu, kéo tồn kho tăng trung bình 2.8 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2026.
Trong kịch bản của EIA, nguồn cung tăng dần từ các khu vực ngoài OPEC, đặc biệt là châu Mỹ, sẽ vượt tốc độ tăng tiêu thụ. Nếu điều này xảy ra, việc phân tích tâm lý thị trường qua các báo cáo vị thế cho thấy nhà giao dịch thường kém sẵn sàng trả giá cho rủi ro đuôi vì nguồn cung thực tế không bị thắt chặt. Giá vẫn có thể bùng lên, nhưng thường sẽ nhanh chóng hạ nhiệt nếu không được xác nhận bằng sự sụt giảm nguồn cung thực sự.
Kịch bản cơ bản này đặc biệt quan trọng với những ai cân nhắc xây dựng chiến lược đầu tư trung hạn. Một thị trường kỳ vọng tồn kho tăng có bản chất hoàn toàn khác so với thị trường kỳ vọng thâm hụt. Ở trường hợp đầu, các nhịp tăng thường được xem là cơ hội để bán; còn ở trường hợp sau, các nhịp giảm có thể đáng để mua. Xác định thị trường đang nằm ở đâu trên phổ này sẽ giúp đánh giá liệu biến động liên quan Iran có thể tạo ra xu hướng kéo dài hay chỉ là những cú đảo chiều nhanh.
Gián đoạn nguồn cung theo cách truyền thống thường tuân theo logic khá rõ trong biến động thị trường hàng hóa: sản lượng dừng, tồn kho giảm và giá tăng cho tới khi cầu bị phân bổ hoặc nguồn cung thay thế xuất hiện. Tồn kho nổi của Iran làm đảo lộn logic đó. Các thùng dầu này vừa không hoàn toàn sẵn có, vừa không hẳn là không thể tiếp cận.
Vì vậy, Brent có thể tăng mạnh vì lo ngại gián đoạn, rồi lại quay đầu giảm khi thị trường nhận ra các thùng dầu nổi vẫn có thể được đưa vào bờ nếu điều kiện cho phép. Ngược lại, những giai đoạn yên ắng vẫn có thể bất ngờ thắt chặt nếu các thùng dầu nổi không được xả và "cửa Trung Quốc" dần thu hẹp. Hệ quả là thị trường dễ xuất hiện tín hiệu giả và các nhịp đảo chiều mạnh, tạo thách thức lớn cho nhà giao dịch ngắn hạn.
Nhà giao dịch muốn định hướng trong bối cảnh này có thể tập trung vào một số chỉ báo cụ thể để lọc bớt nhiễu:
Mức tồn kho nổi: Dữ liệu theo dõi tàu hàng hàng tuần từ các dịch vụ như Kpler và Vortexa cho thấy dầu của Iran trên biển đang tích tụ hay sụt giảm. Sự tăng kéo dài cho thấy các thùng dầu bị tồn; sự giảm kéo dài cho thấy đang được giải phóng.
Dữ liệu neo đậu tại Singapore và Malaysia: Số tàu chở dầu chờ đợi gần các trung tâm này cung cấp ảnh chụp nhanh theo thời gian thực về mức tắc nghẽn của hệ thống. Sự gia tăng trong cụm này thường báo trước tình trạng thắt chặt; sự thu hẹp gợi ý nới lỏng.
Hoạt động 'teapot' của Trung Quốc: Các báo cáo về tốc độ chạy máy của nhà máy lọc dầu, việc cấp hạn ngạch mới và mua dầu thô Iran với mức chiết khấu cho thấy nguồn cầu chính có đang hoạt động hay không. Hết hạn ngạch hoặc siết chặt quy định báo hiệu khả năng tích tụ thùng dầu.
Điều chỉnh tuyến đường vận chuyển: Thay đổi lộ trình tàu, thời gian neo tăng lên ngoài các cảng của Iran, hoặc khó khăn về bảo hiểm và tài trợ đều cho thấy ma sát có thể làm trì hoãn việc dỡ hàng.
Báo cáo sự cố ở Hormuz: Bất kỳ báo cáo nào về cản trở tàu, hoạt động thao diễn quân sự, hoặc cảnh báo chính thức gần ngay eo biển này đều tạo rủi ro định giá lại tức thì và cần được theo dõi chặt chẽ.
Diễn biến sau các cú tăng vọt: Thước đo then chốt của một nhịp tăng do địa chính trị là liệu nó có giữ được qua nhiều phiên hay không. Các cú tăng trong một ngày rồi nhanh chóng nhạt dần thường cho thấy thị trường chưa thực sự bị thuyết phục rằng gián đoạn sẽ kéo dài.
Thay vì cố gắng dự báo chính xác, nhiều nhà giao dịch sẽ thấy hữu ích hơn nếu tư duy theo kịch bản và các vùng giá tương ứng. Đây chỉ là khung minh họa, không phải dự đoán hay khuyến nghị.
Citi đã nói rằng nếu leo thang thêm có thể đẩy Brent vào vùng low $70s, trong khi dữ liệu theo dõi Kpler/Vortexa được Reuters dẫn nguồn cho thấy dầu của Iran trên biển ở mức cao kỷ lục, với khó khăn trong việc dỡ hàng góp phần làm tăng tồn kho.
Kịch bản này giả định thị trường định giá một khoản phí rủi ro dai dẳng vì tình trạng thắt chặt nguồn cung có vẻ đáng tin cậy.
Nếu căng thẳng hạ nhiệt và tồn kho nổi bắt đầu giảm đều, phản ánh các thùng dầu đang được giải phóng qua cổng Trung Quốc, Brent có thể quay về vùng high $50s đến mid-$60s. Mức này phù hợp hơn với triển vọng cơ sở về tích lũy tồn kho của EIA.
Nếu xảy ra gián đoạn thực sự, dù do hành động quân sự làm ảnh hưởng dòng chảy qua Hormuz hay do một đợt siết trừng phạt mạnh thực sự chặn xuất khẩu Iran, giá có thể bứt lên trên $70, thậm chí chạm $80 hoặc cao hơn tùy quy mô và thời gian kéo dài. Tuy vậy, để những biến động như vậy duy trì được, gián đoạn cần được xác nhận và kéo dài chứ không chỉ dừng ở nỗi lo.
Nếu sự chú ý của thị trường chuyển khỏi Iran sang câu chuyện tích lũy tồn kho, với tồn kho nổi được giải phóng và không có sự cố tại Hormuz, Brent có thể kiểm tra vùng mid-$50s mà EIA dự báo là mức trung bình của năm 2026.
Các kịch bản này không loại trừ lẫn nhau và có thể đổi trạng thái rất nhanh. Mấu chốt là nhận diện kịch bản nào đang được thị trường định giá ở thời điểm hiện tại, đồng thời đánh giá xem thông tin mới xuất hiện đang củng cố hay phủ nhận quan điểm đó.
Biến động giá dầu tác động tới kỳ vọng lạm phát, từ đó ảnh hưởng đến quyết định chính sách của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu. Điển hình như việc Fed giữ nguyên lãi suất ở mức 3,5%–3,75% để thận trọng quan sát các biến số kinh tế vĩ mô trước các rủi ro năng lượng. Với nhà giao dịch tiền tệ, trái phiếu và cổ phiếu, một đợt tăng kéo dài của Brent có thể khiến toàn bộ bức tranh rủi ro thay đổi.
Đồng tiền ở các thị trường mới nổi, đặc biệt tại những nước nhập khẩu dầu như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và một số nền kinh tế Đông Nam Á, thường chịu áp lực khi chi phí năng lượng tăng. Ngược lại, các nước xuất khẩu dầu có thể hưởng lợi từ giá cao hơn, qua đó củng cố tiền tệ và nền tảng tài khóa. Vì vậy, hiểu tương tác Iran-Hormuz-Trung Quốc sẽ cung cấp bối cảnh để định vị trên nhiều nhóm tài sản.
Riêng với những người tham gia đầu tư qua CFD, đòn bẩy vốn có của công cụ này khiến biến động dầu vừa mở ra cơ hội lớn vừa đi kèm rủi ro đáng kể. Khả năng mua dài hoặc bán khống giúp nhà giao dịch thể hiện quan điểm với cả kịch bản tăng lẫn giảm như đã nêu, nhưng đồng thời cũng đồng nghĩa việc chọn sai thời điểm hoặc phân bổ sai quy mô vị thế có thể dẫn đến thua lỗ nhanh.
Tính đến đầu tháng Hai 2026, Brent đang giao dịch trong vùng cuối $60, với hợp đồng tương lai đóng cửa ở $69.04 một thùng vào ngày 9 tháng Hai sau khi tăng 1.45%. Mức giá này cho thấy thị trường đang gánh một khoản premium địa chính trị ở mức vừa phải so với dự báo cơ sở $56 của EIA, nhưng vẫn chưa phản ánh một kịch bản thảm họa cận kề.
Diễn biến trên phản ánh một thị trường thừa nhận rủi ro Iran, nhưng chưa tin rằng một cú gián đoạn lớn đang ở ngay trước mắt. Các quỹ đầu cơ đã tăng cược mua vào dầu lên mức cao nhiều tháng, cho thấy vị thế đầu cơ đang nghiêng về kịch bản giá cao hơn. Tuy nhiên, việc Brent vẫn dưới $70 dù căng thẳng tăng lên cũng hàm ý thị trường còn nghi ngờ về độ bền của phần bù rủi ro.
Cấu trúc vị thế này tạo ra những động lực riêng. Nếu xảy ra gián đoạn thực sự, làn sóng đóng vị thế bán và thiết lập thêm vị thế mua có thể khuếch đại đà dịch chuyển. Ngược lại, nếu căng thẳng tiếp tục lên xuống mà không gây tác động đáng kể đến nguồn cung, các vị thế mua có thể bị thanh lý, khiến nhịp giảm về phía dự báo cơ sở của EIA diễn ra nhanh hơn.
Dầu của Iran trên biển rõ ràng là một trong những rủi ro đáng kể nhất đối với thị trường dầu thô trong năm 2026. Sự kết hợp giữa thế bế tắc tại eo biển Hormuz và mức tồn kho nổi kỷ lục tạo ra một trạng thái rất đặc biệt, nơi cả kịch bản thiếu hụt nguồn cung lẫn kịch bản thặng dư đều có thể hình thành, tùy vào diễn biến của nhu cầu Trung Quốc, chính sách trừng phạt của Mỹ và tình hình địa chính trị tại khu vực.
Điểm khiến rủi ro này khác biệt là mức độ mơ hồ của nó. Với các cú gián đoạn nguồn cung truyền thống, thị trường thường có sự rõ ràng: hoặc sản lượng dừng, hoặc không. Còn động lực "dầu trên biển" không mang lại sự chắc chắn như vậy. Các thùng dầu vừa có nguy cơ bị mắc kẹt, vừa có thể trở nên sẵn có, tạo ra môi trường mà biến động tăng cao nhưng hướng đi lại khó đoán.
Với nhà giao dịch toàn cầu, bối cảnh này sẽ thưởng cho những ai phân biệt được giữa tiếng ồn và tín hiệu, theo dõi các chỉ báo cụ thể về ma sát hệ thống thay vì chỉ phản ứng theo tiêu đề, đồng thời áp dụng các kỹ năng quản lý vốn chặt chẽ vì các cú đảo chiều có thể diễn ra rất nhanh. Nó cũng nhấn mạnh vì sao những diễn biến địa chính trị tưởng như xa xôi vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến điều kiện giao dịch toàn cầu.
Việc liệu kho nổi của Iran có trở thành rủi ro dầu thô lớn nhất năm 2026 hay không sẽ phụ thuộc vào những biến số vẫn còn thực sự bất định tính đến tháng Hai 2026. Điều chắc chắn là động lực này sẽ tiếp tục khuấy động biến động, mở ra cơ hội giao dịch và đòi hỏi bất kỳ ai có tiếp xúc với thị trường năng lượng, hoặc với các lớp tài sản rộng hơn chịu tác động từ nó, phải theo dõi sát sao.
Muốn giao dịch XBRUSD? Giao dịch với EBC, Nhà môi giới Tốt nhất Thế giới*.
*3 năm liên tiếp được World Finance vinh danh: Nền tảng Giao dịch FX Tốt nhất 2023, Sàn CFD Tốt nhất 2024, Nền tảng Giao dịch Tốt nhất 2025, Nhà môi giới Đáng tin cậy nhất 2025. Online Money Awards: Nhà cung cấp CFD Tốt nhất 2025.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm & Trích dẫn
Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành khuyến nghị hay lời khuyên từ EBC Financial Group và tất cả các thực thể của nó ("EBC"). Giao dịch Forex và Contracts for Difference (CFDs) ký quỹ mang theo mức rủi ro cao và có thể không phù hợp với tất cả nhà đầu tư. Thua lỗ có thể vượt quá số tiền ký quỹ của bạn. Trước khi giao dịch, bạn nên cân nhắc kỹ mục tiêu giao dịch, mức độ kinh nghiệm và khẩu vị rủi ro của mình, và tham vấn cố vấn tài chính độc lập nếu cần. Thống kê hoặc hiệu suất đầu tư trong quá khứ không đảm bảo cho hiệu suất tương lai. EBC không chịu trách nhiệm cho bất kỳ thiệt hại nào phát sinh từ việc dựa vào thông tin này.
