Lực đẩy ẩn sau biến động thị trường

Bạn đã bao giờ để ý rằng có những tin tức rất lớn nhưng thị trường gần như không phản ứng, trong khi chỉ một số liệu tưởng chừng nhỏ lại có thể khiến giá biến động mạnh và đột ngột? Nếu chỉ nhìn vào tiêu đề, điều đó có thể trông khá vô lý.

Phần lớn thời gian, thị trường không hề phớt lờ tin tức. Thị trường chỉ đang phản ứng với một yếu tố khác tinh tế hơn: mức độ chắc chắn của nhà đầu tư về những gì có thể xảy ra tiếp theo.

Khi các nhà đầu tư cùng chia sẻ một câu chuyện tương đối ổn định về tăng trưởng, lạm phát và lãi suất, phản ứng của thị trường thường có trật tự hơn. Nhưng khi câu chuyện đó bắt đầu lung lay, cùng một tiêu đề có thể được thị trường tiếp nhận theo cách rất khác. Nhà giao dịch bất đồng nhiều hơn, thanh khoản mỏng đi, và những bất ngờ nhỏ cũng có thể tạo ra tác động lớn hơn bình thường.

Chính sự bất định đó mới là lực đẩy thật sự phía sau những biến động của thị trường.

Đừng chỉ đọc tiêu đề

Đôi khi thị trường hành động trái với những gì bạn kỳ vọng. Một tiêu đề lớn xuất hiện nhưng giá gần như không nhúc nhích. Rồi một số liệu quen thuộc được công bố, và biểu đồ bất ngờ giật mạnh lên hoặc rơi nhanh xuống.

Điều này xảy ra vì thị trường thường đọc câu chuyện phía sau tiêu đề, chứ không chỉ đọc riêng tiêu đề. Nếu phần lớn người tham gia thị trường đồng thuận về mối tương quan cung và cầu thực sự, ngay cả tin tức bất ngờ cũng có thể được hấp thụ mà không gây hỗn loạn. Nhưng khi câu chuyện nền trở nên mong manh, phản ứng sẽ mạnh hơn vì thị trường không chắc con đường nào mới là con đường cần được phản ánh vào giá.

Biến động không có nghĩa là thị trường đang hành xử phi lý. Nó chỉ cho thấy thị trường đang chật vật tìm kiếm sự đồng thuận trong một giai đoạn mà điều đó trở nên khó khăn hơn.

*Phiên bản dành cho nhà giao dịch của nội dung này được đề cập trong Tập 2 của podcast Brazil của EBC. Xem tại đây.  

Biến động, rủi ro và điều nhiều người thường hiểu sai

Biến động là mức độ dao động của giá, không phải hướng đi của giá. Một thị trường yên ắng có thể đi ngang trong nhiều ngày. Một thị trường biến động mạnh có thể giằng co lên xuống liên tục trong cùng một phiên, ngay cả khi cuối ngày giá đóng cửa gần vị trí ban đầu.

Rủi ro và bất định là hai khái niệm khác nhau, và sự khác biệt này quan trọng hơn nhiều người vẫn nghĩ.

Rủi ro là khi bạn vẫn có thể phần nào hình dung được các kết quả có thể xảy ra. Bạn có thể không biết kết quả nào sẽ thành hiện thực, nhưng vẫn có thể xác định được phạm vi khả năng.

Bất định là khi mọi người hoàn toàn không thống nhất về các kết quả, hoặc thậm chí không thể thống nhất rằng kết quả sẽ phụ thuộc vào yếu tố nào. Đó là lúc phản ứng của thị trường dễ trở nên giật cục hơn.

Trong những giai đoạn bất định, nhà giao dịch không chỉ thay đổi quan điểm. Họ thay đổi cả hành vi, từ tâm thế mua vào hay bán ra đầy quyết đoán sang trạng thái phòng thủ. Họ có thể giảm mức phơi nhiễm, siết chặt giới hạn rủi ro, lùi lại và chờ thêm tín hiệu rõ ràng. Khi đủ nhiều người cùng làm như vậy, thị trường có thể đảo chiều rất nhanh.

Vì sao một con số nhỏ có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn một tiêu đề lớn

Khi mức độ bất định cao, một tin tức nhỏ cũng có thể kích hoạt một biến động lớn. Không phải vì bản thân tin đó quá quan trọng, mà vì thị trường đã ở trong trạng thái căng thẳng. Bốn lực sau thường xuất hiện cùng lúc.

Sự bất đồng mở rộng. Hai người có thể đọc cùng một con số nhưng nhìn thấy hai tương lai khác nhau. Một người thấy khả năng phục hồi. Người khác thấy dấu hiệu quá nóng. Người thứ ba lại nhìn thấy rủi ro chính sách. Khi bất đồng lan rộng, giá thường phải di chuyển xa hơn để tìm được một mức mà đủ nhiều người sẵn sàng chấp nhận.

Câu chuyện thay đổi nhanh hơn dữ liệu. Một báo cáo việc làm mạnh có thể bị xem là “xấu” nếu nó khiến thị trường nghĩ rằng việc cắt giảm lãi suất sẽ bị trì hoãn. Ngược lại, một số liệu yếu có thể được xem là “tốt” nếu nó khiến một chính sách dễ được thực thi hơn. Đó là lý do cùng một tiêu đề có thể tạo ra phản ứng trái ngược trong những tuần khác nhau. Câu chuyện mà thị trường đang giao dịch đã thay đổi.

Thanh khoản mỏng đi. Trong những giai đoạn bất định, ít người muốn đứng ở phía đối diện của giao dịch. Các bên tham gia thị trường lùi lại, khiến sổ lệnh trở nên mỏng hơn và khả năng khớp lệnh trên thị trường giảm xuống. Điều đó có nghĩa là mỗi giao dịch có thể đẩy giá đi xa hơn bình thường. Đây là một lý do khiến thị trường có cảm giác giật mạnh hơn, ngay cả khi bản thân tin tức không quá lớn.

Các động thái bị ép buộc xuất hiện. Lệnh dừng lỗ bị kích hoạt. Giới hạn rủi ro buộc nhà giao dịch phải cắt giảm vị thế. Khi nguồn vốn ký quỹ duy trì không còn đủ an toàn, áp lực đóng lệnh sẽ tăng lên. Một cú đẩy nhỏ biến thành một cú xô lớn hơn vì vị thế đang bị thu hẹp, chứ không phải vì mọi người đột ngột thay đổi hoàn toàn quan điểm. Khi vòng xoáy này bắt đầu, thị trường có thể phản ứng ngày càng mạnh. Biến động có thể tự khuếch đại.

Một ngày đầy bất định thực sự trông như thế nào

Một ngày đầy bất định thường bắt đầu bằng một thị trường nhìn bề ngoài có vẻ yên ả, nhưng bên dưới lại khá căng thẳng. Một sự kiện quan trọng sắp diễn ra — có thể là một công bố dữ liệu, một phát biểu của ngân hàng trung ương, hoặc một rủi ro tiêu đề đã kéo dài nhiều ngày. Giá có thể chưa biến động nhiều, nhưng thị trường đã bắt đầu nghiêng về một hướng. 

Trong giờ trước khi sự kiện diễn ra, nhịp điệu thị trường bắt đầu thay đổi và biến động trở nên lắt nhắt hơn. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm nhấp nháy lên xuống thay vì trôi dần. Chỉ số Đô la Mỹ mạnh lên, yếu đi, rồi lại mạnh lên. Dầu cũng có thể diễn biến theo cách tương tự. Không có điều gì quá kịch tính xảy ra, nhưng thị trường rõ ràng không còn thoải mái nữa. 

Rồi con số được công bố. 

Với phần lớn mọi người, tiêu đề có vẻ bình thường. Nó không gây sốc. Nhưng thị trường vẫn phản ứng mạnh, bởi phản ứng đó thực ra không hoàn toàn đến từ tiêu đề. Nó đến từ việc nhà giao dịch cho rằng điều gì đó đã thay đổi trong chặng đường phía trước. 

Nếu lợi suất bật tăng và đồng đô la mạnh lên, thị trường có thể đang nghiêng về kịch bản điều kiện tài chính thắt chặt hơn, ngay cả khi bản thân dữ liệu không quá lớn. Nếu lợi suất giảm và đồng đô la mềm đi, thị trường có thể đang nghiêng về kịch bản nới lỏng hơn. Dù theo hướng nào, manh mối ban đầu thường xuất hiện trên các “bảng điểm” của thị trường, chứ không chỉ nằm trong tiêu đề. 

Sau phản ứng ban đầu, mọi thứ có thể trở nên khá hỗn loạn. Thanh khoản giảm nhanh. Lệnh dừng bị kích hoạt. Những nhà giao dịch nghiêng sai chiều phải cắt lỗ vội. Biến động có thể kéo dài, không phải vì tiêu đề quá lớn, mà vì thị trường vốn đã căng thẳng và đã có vị thế sẵn. Nó có thể tạo cảm giác lớn hơn bản thân tin tức, bởi niềm tin vào câu chuyện nền đang rất mong manh. 

Tập 2 của podcast Brazil của chúng tôi bắt đầu từ đây. Chúng tôi thảo luận về những gì nhà giao dịch nghĩ trong giờ trước một sự kiện lớn, và cách diễn giải có thể định hình phản ứng thị trường còn mạnh hơn cả tiêu đề. Xem tại đây. 

Tóm tắt nhanh: Những “bảng điểm” được đề cập trong bài viết này 

Hãy xem những yếu tố này như các công cụ đo lường, chứ không phải công cụ dự báo. 

• 10Y: lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, một cách đọc đơn giản về hướng nghiêng của kỳ vọng lãi suất.

  
  

• DXY: Chỉ số Đô la Mỹ, một thước đo rộng về sức mạnh của đồng đô la so với các đồng tiền chính.

  
  

• MOVE: ICE BofA MOVE Index, một chỉ báo về biến động trên thị trường trái phiếu và mức độ bất định của lãi suất.

  
  

• VIX: một thước đo được theo dõi rộng rãi về biến động kỳ vọng của thị trường cổ phiếu. Chỉ số này tập trung vào cổ phiếu, nhưng cũng có thể phản ánh tâm lý rủi ro rộng hơn. 

Đọc tiêu đề: Thị trường thực sự đang hỏi gì 

Tiêu đề vẫn quan trọng, nhưng bạn cần diễn giải chúng trong bối cảnh rộng hơn. 

Những công cụ này thường được các bên tham gia thị trường dùng làm chỉ báo bối cảnh. Chúng không dự đoán biến động giá trong tương lai.

Đây không phải là những quy tắc cứng nhắc. Chúng chỉ là lời nhắc về những điều thị trường thường tập trung khi mức độ bất định tăng cao. 

Phần mà không ai muốn thừa nhận 

Biến động không chỉ liên quan đến thông tin. Nó còn liên quan đến cách con người hành xử. Hiểu được tâm trí của con người khi giao dịch dưới áp lực là chìa khóa để nhận diện các pha chuyển động bất thường. Khi thị trường trở nên nhanh và ồn ào, nhiều nhà giao dịch rơi vào những khuôn mẫu giống nhau. Họ di chuyển vì những người khác cũng đang di chuyển.

Khi thị trường trở nên nhanh và ồn ào, nhiều nhà giao dịch rơi vào những khuôn mẫu giống nhau. Họ di chuyển vì những người khác cũng đang di chuyển. Họ giữ vị thế lỗ vì việc chấp nhận thua lỗ quá khó chịu, nhưng lại chốt lời nhỏ quá sớm chỉ để cảm thấy nhẹ nhõm. Họ đối xử với tiêu đề mới nhất như thể nó viết lại toàn bộ câu chuyện, dù thực ra nó chỉ thay đổi một chi tiết. Họ chú ý đến những phần xác nhận quan điểm của mình và phớt lờ những phần không phù hợp. Họ bám chặt vào mức giá đã mua và xem đó như một đích đến. 

Không điều nào trong số này đòi hỏi một ý đồ xấu. Đó chỉ là cách con người thường hành xử khi chịu áp lực. Vấn đề xuất hiện khi đủ nhiều người cùng hành xử như vậy trong cùng một thời điểm. Biên độ giá nới rộng, và thị trường trở nên khó đọc hơn. Cơ chế có thể giúp giải thích vì sao những biến động lớn xảy ra trong một số điều kiện nhất định. Nhưng phần khó hơn là tác động của biến động lên chính người đang nhìn vào màn hình. 

Trước khi tiêu đề xuất hiện 

Bạn không cần dự đoán hướng đi để theo dõi điều đang xảy ra. Việc nhận biết thị trường đang bình tĩnh hay căng thẳng trước một sự kiện sẽ giúp bạn đánh giá một bất ngờ có thể lan rộng đến mức nào. 

Một vài công cụ thường được dùng như thước đo sơ bộ. Chỉ số VIX đo lường biến động kỳ vọng của cổ phiếu. Chỉ số MOVE làm điều tương tự với trái phiếu và đóng vai trò như một chỉ báo về mức độ bất định của lãi suất. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm cho thấy một góc nhìn đơn giản về xu hướng thị trường đối với lãi suất. Sức mạnh của đồng bạc xanh thông qua chỉ số DXY giúp theo dõi dòng tiền so với các đồng tiền chủ chốt. Dầu, dù là Brent hay WTI, có thể nhanh chóng khơi lại lo ngại về lạm phát, từ đó tác động ngược trở lại lãi suất và đồng đô la.

Không yếu tố nào trong số này cho bạn biết giá sẽ đi đâu. Điều chúng có thể gợi ý là bối cảnh hiện tại có ổn định hay không. 

Trong thực tế, người ta thường tìm những dấu hiệu như lợi suất dao động mạnh hơn bình thường, đồng đô la tăng nhanh, giá dầu bật mạnh theo tiêu đề, VIX biến động rõ rệt, các phiên đảo chiều trong ngày xóa sạch diễn biến trước đó, hoặc “tin tốt” bị bán ra ngay lập tức. Nếu hai hoặc ba dấu hiệu cùng xuất hiện, thị trường có thể đang kém ổn định hơn và phản ứng sau đó sẽ dễ quyết liệt hơn. 

Những sai lầm phổ biến trong tuần biến động 

Giao dịch theo tiêu đề mà không kiểm tra thị trường đã kỳ vọng điều gì trước đó là một sai lầm phổ biến, vì biến động thường phụ thuộc vào khoảng cách giữa điều thực sự xảy ra và những gì đã được định giá. Một sai lầm khác là nhầm lẫn tốc độ với xu hướng, xem một cú di chuyển mạnh như một xu hướng mới trong khi nó có thể chỉ là phản ứng kích hoạt trên một sổ lệnh mỏng. Cũng cần tránh bỏ qua câu hỏi thứ hai: không chỉ là “điều gì đã xảy ra?”, mà còn là “điều này thay đổi gì về lãi suất, tăng trưởng hoặc khẩu vị rủi ro?”. Thay đổi kế hoạch giữa chừng chỉ vì biểu đồ chạy quá nhanh có thể biến những sai sót nhỏ thành khoản lỗ lớn. Chỉ theo dõi một công cụ duy nhất trong lúc thị trường bất định cũng là một hạn chế, vì những giai đoạn như vậy thường đòi hỏi bối cảnh rộng hơn. 

Giai đoạn biến động đi kèm hai chi phí rất dễ khiến nhà giao dịch mắc bẫy. Biên độ rộng làm tăng nguy cơ bị đẩy ra khỏi vị thế vào thời điểm không thuận lợi, ngay cả khi quan điểm nền tảng là đúng. Thị trường di chuyển nhanh cũng có thể khiến chất lượng khớp lệnh kém hơn và gặp phải sự trượt giá khớp lệnh nhiều hơn, vì giá thay đổi trong khoảng thời gian từ lúc ra quyết định đến lúc thực thi, đặc biệt khi thanh khoản mỏng. Vì vậy, nhiều nhà giao dịch ít tập trung hơn vào việc bắt mọi biến động, và tập trung nhiều hơn vào việc tránh những sai lầm lớn hoàn toàn có thể tránh được.

Những thói quen giao dịch hữu ích 

Cố gắng dự đoán mọi bước đi của thị trường vừa mệt mỏi vừa dễ phản tác dụng. Nó khiến người ta phản ứng nhiều hơn là chuẩn bị. 

Một thói quen tốt hơn là bắt đầu mỗi tuần bằng cách viết ra ba kịch bản ngắn, mỗi kịch bản chỉ một hoặc hai dòng. Thị trường hiện đang tin vào điều gì? Điều gì có thể khiến thị trường lạc quan hơn? Điều gì có thể khiến thị trường thận trọng hơn? Sau đó, hãy tự hỏi một cách trung thực: điều gì sẽ khiến tôi thay đổi quan điểm?

Đây không phải là dự báo. Đây là cách xây dựng bối cảnh trước khi tiếng ồn bắt đầu, để khi một tiêu đề xuất hiện, phản ứng đầu tiên của bạn không phải là xem nó như một vũ trụ hoàn toàn mới. Nhiều sai lầm lớn trong thị trường biến động không xuất phát từ phân tích kém, mà đến từ việc mọi người phản ứng với mẩu thông tin thứ mười như thể đó là mẩu thông tin đầu tiên. 

Những biến động giá lớn là dấu hiệu cho thấy sự bất định và các quan điểm khác nhau đang xuất hiện trên thị trường. Thị trường đang cố tìm sự đồng thuận, và đôi khi quá trình đó rất ồn ào, lộn xộn. 

Lợi thế của bạn không nằm ở việc đoán đúng bước tiếp theo, mà ở việc giảm bớt những quyết định khiến bạn phải hối tiếc. Nếu nhận ra khi nào niềm tin trên thị trường đang thấp, phản ứng của thị trường có thể sẽ không còn khiến bạn quá bất ngờ nữa. 

Vì sao một số nhà giao dịch vẫn giữ được bình tĩnh trong khi một phiên biến động khiến những người khác bất ngờ? Tập 2 của podcast Brazil của chúng tôi đi sâu vào vấn đề này. Xem tại đây.  

* Tập podcast được liên kết do EBC Financial Group sản xuất nhằm mục đích giáo dục và có thể bao gồm các thảo luận về những khái niệm thị trường. Nội dung này không cấu thành lời khuyên đầu tư hay khuyến nghị giao dịch.