Đăng vào: 2026-03-04
Cập nhật vào: 2026-03-05
Bước sang đầu năm 2026, chênh lệch trong định hướng chính sách đã hiện ra rất rõ. Ngân hàng trung ương Trung Quốc khẳng định sẽ giữ lập trường tiền tệ "tương đối lỏng", sẵn sàng cắt giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc và hạ lãi suất để bảo đảm thanh khoản dồi dào. Ở chiều ngược lại, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ vẫn giữ vai trò neo định giá toàn cầu thông qua hành lang lãi suất chính sách và chiến lược truyền thông của mình, ngay cả khi các diễn biến trong nước đang chiếm vị trí tâm điểm.
Khác biệt này không chỉ dừng ở quỹ đạo lãi suất sắp tới. Nó bắt nguồn từ những khác nhau mang tính nền tảng về cấu trúc thể chế, mục tiêu chính sách và cách lựa chọn công cụ tiền tệ. Với những người theo dõi tỷ giá hối đoái, lãi suất, vàng hoặc khẩu vị rủi ro toàn cầu, Cục Dự trữ Liên bang và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) tác động lên thị trường qua những kênh rất khác nhau.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) được thiết kế để hoạch định chính sách tiền tệ với mức độ độc lập nhất định so với chính phủ, đồng thời vẫn phải cân bằng bằng trách nhiệm giải trình trước công chúng. Năm 1977, Quốc hội đã sửa đổi Đạo luật Dự trữ Liên bang, yêu cầu Fed theo đuổi việc làm tối đa, ổn định giá cả và lãi suất dài hạn ở mức vừa phải. Dù thường được gọi là "nhiệm vụ kép", mục tiêu thứ ba trở nên đáng chú ý hơn khi lợi suất dài hạn lệch khỏi kỳ vọng.
Một điểm thị trường đặc biệt quan tâm là các thống đốc của Cục Dự trữ Liên bang được bảo vệ khỏi nguy cơ bị cách chức chỉ vì bất đồng quan điểm chính sách. Cơ chế bảo vệ theo nguyên tắc "chỉ vì lý do chính đáng" này không phải hình thức, mà đã từng được kiểm chứng qua các tranh chấp pháp lý và chính trị công khai. Cục Dự trữ Liên bang cũng nhấn mạnh rằng văn bản luật chỉ cho phép cách chức khi có lý do chính đáng.
Ngân hàng trung ương Trung Quốc, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC), vận hành trong khuôn khổ đảng - nhà nước. Về pháp lý, PBOC xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ dưới sự chỉ đạo của Hội đồng Nhà nước. Về chính trị, Trung Quốc đã tăng cường giám sát của Đảng với hệ thống tài chính thông qua các thực thể như Ủy ban Tài chính Trung ương, mà truyền thông nhà nước mô tả là nhằm củng cố sự lãnh đạo thống nhất đối với các hoạt động tài chính.
Khác biệt này quan trọng vì thị trường thường nhìn PBOC ít như một định chế kỹ trị độc lập, và nhiều hơn như một bộ phận tích hợp trong một bộ máy chính sách rộng lớn hơn. Bởi vậy, thay đổi nhân sự có thể kéo theo hệ quả đáng kể. Chẳng hạn năm 2023, việc bổ nhiệm Pan Gongsheng đồng thời là bí thư đảng và được dự kiến làm thống đốc PBOC đã giúp giảm bớt sự mơ hồ về mặt lãnh đạo thể chế.
Động cơ vận hành của Cục Dự trữ Liên bang được thiết kế tập trung hơn. Uy tín của Fed gắn chặt với kết quả việc làm và kiểm soát áp lực lạm phát, và về bản chất, Fed sẵn sàng chấp nhận cái giá kinh tế trong ngắn hạn để thực thi nhiệm vụ đó.
Trong khi đó, động cơ của PBOC có phạm vi rộng hơn. Ngoài ổn định giá cả, ngân hàng này còn phải hỗ trợ tăng trưởng, quản lý rủi ro tài chính và bám sát các ưu tiên quốc gia vượt ra ngoài những mục tiêu truyền thống về lạm phát và việc làm. Vì vậy, các tuyên bố của PBOC thường nhấn mạnh phối hợp chính sách, thay vì chỉ thuần túy đưa ra triển vọng lãi suất.
Sự khác biệt này thể hiện rõ trong thông điệp của PBOC năm 2026. Sau hội nghị công tác thường niên, PBOC cho biết sẽ duy trì quan điểm "tương đối lỏng" và sử dụng các công cụ như tỷ lệ dự trữ bắt buộc (RRR) cùng việc cắt giảm lãi suất để bảo đảm thanh khoản đầy đủ. Đến tháng 1 năm 2026, họ cũng hạ lãi suất đối với một số công cụ chính sách theo ngành và phát tín hiệu tăng cường hỗ trợ các lĩnh vực chiến lược, gồm đổi mới công nghệ, phát triển xanh và tài chính toàn diện.
Tại Mỹ, kênh truyền dẫn chính sách vẫn khởi đầu từ phạm vi mục tiêu lãi suất liên bang (federal funds). Trong khuôn khổ vận hành hiện nay, Fed chủ yếu thực thi phạm vi đó thông qua các mức lãi suất mang tính hành chính do cơ quan quản lý áp đặt, như lãi suất trả trên số dư dự trữ, cùng những cơ chế hỗ trợ nhằm giữ các lãi suất thị trường tiền tệ vận động đúng “khung” đã định.
Kênh này quan trọng với nhà giao dịch vì tính nền tảng của nó. Khi Cục Dự trữ Liên bang thắt chặt, đồng đô la Mỹ thường mạnh lên, thanh khoản toàn cầu co lại và mức lợi nhuận yêu cầu đối với tài sản rủi ro tăng lên. Ngay cả khi các thay đổi chính sách được truyền đạt rõ ràng, đồng đô la và các chiến lược kinh doanh chênh lệch lãi suất (carry trade) vẫn thường phản ứng theo quỹ đạo đã được thị trường “định giá trước”.
Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc có thể điều chỉnh hoặc dẫn dắt các lãi suất tham chiếu, nhưng đồng thời còn sử dụng một bộ công cụ rộng hơn để tác động tới cách tín dụng được phân bổ trong nền kinh tế.
Khác với nhiều ngân hàng trung ương lớn khác, PBOC chủ động điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc và đã phát triển một khung phân biệt. Năm 2019, PBOC mô tả hệ thống dự trữ bắt buộc với “ba cấp và hai ưu đãi,” theo đó trên thực tế đã giảm yêu cầu đối với một số tổ chức tài chính nhỏ hơn và khu vực nông thôn.
Với các nhà tham gia thị trường, việc hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc (RRR) không chỉ đơn thuần là nới lỏng tiền tệ. Nó còn có thể hé lộ những mảng nào của nền kinh tế trong nước mà nhà hoạch định chính sách muốn giữ ổn định, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng vẫn là kênh truyền dẫn chủ lực.
Nghiên cứu cho thấy các thay đổi RRR có thể làm dịch chuyển cơ cấu tín dụng, không chỉ về quy mô, thông qua việc tác động đến động cơ trên bảng cân đối và các kênh tín dụng của ngân hàng. Tuy nhiên, hiệu ứng này phụ thuộc vào bối cảnh và có thể khác nhau theo môi trường quy định cũng như hành vi của từng ngân hàng.
Các công cụ chính sách tiền tệ mang tính cấu trúc tại Trung Quốc có quy mô đáng kể. Theo số liệu của PBOC, số dư còn lại của các công cụ này đạt 3.9 nghìn tỷ nhân dân tệ tính đến cuối tháng Chín 2025.
Trên thực tế, nhóm công cụ này bao gồm các cơ chế cho vay và cho vay lại nhằm khuyến khích ngân hàng hỗ trợ những ngành được ưu tiên. PBOC mô tả đây là hỗ trợ có mục tiêu cho các lĩnh vực như công nghệ, phát triển xanh và tiêu dùng dịch vụ. Ngân hàng trung ương cũng ban hành thông báo để gia hạn một số công cụ cấu trúc cụ thể, trong đó có cơ chế giảm phát thải carbon.
Điểm mấu chốt với nhà giao dịch là PBOC có thể nới lỏng tiền tệ thông qua các công cụ mang tính mục tiêu, vốn không nhất thiết giống một chu kỳ hạ lãi suất đồng loạt theo kiểu truyền thống. Một lập trường hỗ trợ đôi khi được nhận diện qua việc điều chỉnh lãi suất và hạn ngạch của các công cụ mục tiêu, ngay cả khi lãi suất chính sách công bố vẫn đứng yên.
Khung truyền thông của Cục Dự trữ Liên bang được thiết kế để dẫn dắt kỳ vọng thị trường. Các nhà tham gia thị trường theo dõi sát tuyên bố chính thức, họp báo của chủ tịch, biểu đồ chấm, các bài phát biểu và các ghi chú thực hiện. Nhịp độ truyền thông đều đặn này giúp thị trường liên tục hiệu chỉnh định giá theo thời gian.
PBOC chủ yếu truyền tải thông tin qua các hội nghị công tác, tuyên bố chính thức và ngôn ngữ của ủy ban chính sách, thường nhấn mạnh việc bám sát các ưu tiên quốc gia. Thông điệp chính thức gần đây liên tục đề cao vai trò của công cụ cấu trúc và việc hỗ trợ cho “các chiến lược lớn, lĩnh vực trọng yếu và các mắt xích yếu.”
Có thể tóm gọn khác biệt này bằng khái niệm minh bạch. Bộ Quy tắc Minh bạch Ngân hàng Trung ương của IMF định nghĩa minh bạch bao gồm quản trị, chính sách, hoạt động, kết quả và quan hệ chính thức với chính phủ. Cục Dự trữ Liên bang bám khá sát khuôn mẫu này. Ngược lại, thông điệp của PBOC, dù dễ tiếp cận, thường truyền tải rõ hơn ý định của Nhà nước và ít phản ánh các tranh luận nội bộ về chính sách như những gì thị trường hay thấy trong thông điệp của Cục Dự trữ Liên bang.
Phần dưới đây tóm tắt các kênh điển hình mà mỗi ngân hàng trung ương thường tác động tới thị trường. Dù không phải là điều chắc chắn, đây là những mô hình mà giới giao dịch hay quan sát.
Fed định hình mức lãi tham chiếu toàn cầu
Khi Fed theo đuổi lập trường thắt chặt, điều kiện tài chính toàn cầu thường bị siết lại. Sức mạnh của đồng USD thường được nâng đỡ, còn điều kiện huy động vốn tại các thị trường mới nổi dễ trở nên kém thuận lợi hơn. Vì vậy, nhiều tài sản trên thế giới thường phản ứng mạnh với dữ liệu kinh tế của Mỹ, ngay cả khi câu chuyện địa phương đang nổi bật.
PBOC có nhiều khả năng tác động tới hàng hóa và rủi ro châu Á thông qua kỳ vọng tăng trưởng
Nới lỏng của PBOC thường không lan ra toàn cầu qua các cơ hội arbitrage thị trường vốn một cách “thẳng” như các động thái của Fed. Thay vào đó, tác động thường phản ánh trước hết vào kỳ vọng về cầu của Trung Quốc, hoạt động theo ngành, tâm lý rủi ro khu vực tại châu Á và các tín hiệu chính thức liên quan đến quản lý tỷ giá.
Sự phân kỳ tạo áp lực lên ngoại hối ngay cả khi không ai muốn nhắc đến nó
Khi Fed giữ lập trường thắt chặt trong lúc PBOC nới lỏng hoặc ưu tiên hỗ trợ tăng trưởng, chênh lệch lãi suất có thể tạo áp lực giảm lên nhân dân tệ, từ đó ảnh hưởng đến tâm lý ngoại hối rộng hơn tại châu Á. Vì vậy, các thông báo chính sách của Trung Quốc vẫn có thể tác động mạnh đến thị trường ngoại hối khu vực, ngay cả khi những biện pháp đó trông có vẻ chỉ nhắm tới một phạm vi hẹp.
Một danh sách kiểm tra ngắn gọn, có thể lặp lại để bám sát thị trường, gồm các điểm sau:
Định giá thị trường đang nói gì về cả lộ trình, chứ không chỉ riêng cuộc họp kế tiếp
Đoạn ngắn đang biến động, hay đoạn dài mới là phần đang phát huy tác động?
Các lãi suất mang tính hành chính và công cụ thanh khoản có đang thay đổi theo hướng siết điều kiện hay không
Trong ngôn ngữ của hội nghị công tác thường niên, lập trường có mang sắc thái hỗ trợ hay không?
Các công cụ cấu trúc có đang được mở rộng, điều chỉnh giá lại, hay gia hạn hay không
Thông điệp đang thiên về ổn định cầu, ổn định tài chính, hay định hướng dòng tín dụng
Trên thị trường toàn cầu, Fed chủ yếu là bên thiết lập “giá của tiền tệ”. PBOC lại là một trong những nhà phân bổ tín dụng lớn nhất thế giới. Trong năm 2026, giới giao dịch sẽ còn gặp những thời điểm khi hai cơ chế này vận động theo các hướng khác nhau. Khi điều đó xảy ra, cách đọc rõ ràng nhất không phải là “ai ôn hòa”. Mà là trong tuần đó, kênh truyền dẫn nào đang chi phối: dòng thanh khoản của đồng tiền, lợi suất dài hạn, kỳ vọng về cầu của Trung Quốc, hay tín dụng được điều hướng bởi chính sách.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm & Trích dẫn
Tài liệu này chỉ nhằm mục đích tham khảo và không cấu thành khuyến nghị hay tư vấn từ EBC Financial Group và tất cả các đơn vị thành viên của nó (“EBC”). Giao dịch Forex và Hợp đồng chênh lệch (CFDs) có sử dụng ký quỹ đi kèm mức độ rủi ro cao và có thể không phù hợp với tất cả nhà đầu tư. Thua lỗ có thể vượt quá số tiền gửi của bạn. Trước khi giao dịch, bạn nên cân nhắc kỹ mục tiêu giao dịch, mức độ kinh nghiệm và khẩu vị rủi ro của mình, và tham khảo ý kiến một cố vấn tài chính độc lập nếu cần. Thống kê hoặc hiệu suất đầu tư trong quá khứ không đảm bảo cho kết quả trong tương lai. EBC không chịu trách nhiệm cho bất kỳ thiệt hại nào phát sinh từ việc dựa vào thông tin này.
