Đăng vào: 2026-03-17
Trong phần lớn ba thập kỷ vừa qua, Nhật Bản luôn là nguồn vốn rẻ nhất thế giới. Các nhà đầu tư tìm kiếm vốn với chi phí tối thiểu trong khi mua các tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác thường chuyển sang đồng yên như đồng tiền tài trợ chính của họ.
Do đó, sự thay đổi chính sách của Nhật Bản có ý nghĩa lớn ngay cả với những nhà giao dịch không trực tiếp tham gia vào tài sản Nhật. Khi Ngân hàng Nhật Bản (BoJ) nâng mức tối thiểu của lãi suất nội địa, điều đó làm thay đổi các phép tính cho danh mục toàn cầu, các khoản bảo hiểm ngoại hối và các vị thế có đòn bẩy. Diễn biến này không chỉ giới hạn ở Tokyo mà còn phản ánh một hiện tượng thanh khoản toàn cầu rộng hơn.
Thử nghiệm kéo dài của Nhật với chính sách siêu nới lỏng được xây dựng để xử lý một bài toán giảm phát dai dẳng không chịu biến mất. Lãi suất bằng không đã trở thành lãi suất âm. Việc mua trái phiếu trở thành một đặc điểm thường trực. Kiểm soát đường cong lợi suất đã giới hạn lợi suất dài hạn và giữ cho lợi suất trong nước ở mức thấp.
Khung đó bắt đầu tan vỡ một cách rõ rệt vào ngày 19 tháng 3 năm 2024, khi BoJ tuyên bố rằng chính sách lãi suất âm và khuôn khổ kiểm soát đường cong lợi suất đã 'hoàn thành vai trò của chúng', và chuyển trở lại việc hướng dẫn lãi suất ngắn hạn như công cụ chính.
Đến tháng 12 năm 2025, Ngân hàng Nhật Bản đã nâng lãi suất chính sách ngắn hạn lên khoảng 0.75%, mức cao nhất trong 30 năm. Thông cáo quyết định này cũng báo hiệu rằng các đợt tăng thêm vẫn có thể xảy ra nếu triển vọng được thực hiện.
Xem nhẹ tầm quan trọng của mức lãi 0.75% có thể là một sai lầm. Mặc dù Nhật Bản không cần lãi suất cao để ảnh hưởng tới thị trường toàn cầu, họ chỉ cần lãi suất tăng. Lịch sử cho thấy đồng yên không được định giá như một đồng tiền tài trợ thông thường, mà là như một lựa chọn gần như không tốn kém.
Nhật Bản là một trong những quốc gia chủ nợ lớn nhất thế giới. Các tổ chức Nhật đã xây dựng các danh mục nước ngoài khổng lồ vì lợi suất trong nước bị kìm giữ.
Một ví dụ là Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Khoản nắm giữ của quốc gia này trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ đạt mức khoảng $1.20 trillion vào tháng 11 năm 2025, theo dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ và báo cáo của Reuters.
Vấn đề không phải là Nhật có thể nhanh chóng thanh lý các khoản nắm giữ trái phiếu Kho bạc, vì độ sâu của thị trường Mỹ ngăn cản kết quả như vậy. Thay vào đó, ngay cả các dòng cơ cấu lại vừa phải ở biên cũng có thể ảnh hưởng đến lợi suất, đặc biệt khi vị thế thị trường bị tập trung và độ biến động cao. Chính hành động của những người bán ở biên mới đẩy biến động giá.
Có ba cách thực tế mà lãi suất Nhật tăng rò rỉ vào thị trường trái phiếu toàn cầu.
Giá trị tương đối: Khi lợi suất Trái phiếu Chính phủ Nhật (JGB) tăng, trái phiếu trong nước trở nên hấp dẫn hơn để nắm giữ, làm giảm động cơ tìm kiếm lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Đối với các công ty bảo hiểm nhân thọ và quỹ hưu trí có nghĩa vụ dài hạn, giữ lại tài sản trong nước càng dễ được biện minh hơn khi chênh lệch lợi suất thu hẹp.
Chi phí hedging. Phần lớn nhu cầu mua trái phiếu nước ngoài của nhà đầu tư Nhật được bảo hiểm rủi ro tỷ giá. Khi chi phí hedging FX cao, lợi suất đã được hedging của Trái phiếu Kho bạc Mỹ có thể trông tầm thường ngay cả khi lợi suất danh nghĩa hấp dẫn. Reuters đã dẫn. Một khía cạnh thường bị bỏ qua là Nhật cạnh tranh với Trái phiếu Kho bạc Mỹ không chỉ về lợi suất danh nghĩa, mà còn về lợi suất sau khi tính cả chi phí bảo hiểm ngoại tệ. Nhiều độc giả bỏ sót điều này. Nhật không chỉ cạnh tranh với Kho bạc theo lợi suất thuần; họ cạnh tranh theo lợi suất sau khi hedging.
Phần bù do chuyển đổi chế độ. Việc chính sách của Nhật bình thường hóa đã loại bỏ một mỏ neo kéo dài giúp giữ các phần bù kỳ hạn toàn cầu ổn định hơn so với sẽ xảy ra. Khi thị trường cảm nhận mỏ neo đó đang được dỡ bỏ, họ thường định lại giá rủi ro. Động lực này góp phần làm cho những biến động mạnh về lợi suất Nhật Bản một lần nữa nổi bật trên các tiêu đề tài chính toàn cầu. Vào tháng 1 năm 2026, Reuters đưa tin rằng lợi suất JGB kỳ hạn dài tăng vọt lên mức cao kỷ lục giữa những lo ngại tài khóa phát sinh từ các lời hứa liên quan đến bầu cử.
Khi độ biến động tăng ở đầu kỳ hạn dài của đường cong lợi suất Nhật, thị trường toàn cầu bắt đầu coi Nhật Bản là nguồn gốc của biến động thay vì một yếu tố nền.
Mặc dù giao dịch carry không phải là yếu tố duy nhất, nhưng nó có thể đẩy nhanh tốc độ định giá lại của thị trường. Một chiến lược giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) bằng đồng yên thường liên quan đến việc vay yên với chi phí thấp và mua tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác. Những giao dịch này hoạt động hiệu quả nhất khi biến động thấp và đồng yên yếu hoặc ổn định.
Khi yên tăng mạnh nhanh chóng, giao dịch có thể chuyển từ thu nhập ổn định sang việc thoát vị thế khẩn cấp. Nhà đầu tư mua yên để đóng các vị thế, điều này có thể đẩy yên tăng mạnh hơn nữa. Vòng phản hồi đó giải thích vì sao các đợt tháo vị thế carry có thể trông dữ dội ngay cả khi nguyên nhân ban đầu có vẻ nhỏ.
Một ví dụ về động lực này xảy ra vào đầu tháng Tám năm 2024, khi yên tăng vọt và các giao dịch carry chịu áp lực lớn. Các bản tin của Reuters thời điểm đó mô tả chi tiết quá trình tháo vị thế và quy mô ước tính trên thị trường.
Nhìn về năm 2026, nếu lãi suất ở Nhật tiếp tục tăng trong khi các ngân hàng trung ương lớn khác đang cân nhắc thời điểm hạ lãi suất, đặc biệt là các động thái sắp tới của Fed, lợi nhuận của các giao dịch carry sẽ giảm sút đáng kể. Ngay cả khi những giao dịch này không bị tháo vị thế đột ngột, chúng có thể trở nên kém hấp dẫn hơn. Điều này vẫn mang ý nghĩa quan trọng, vì carry không chỉ là một chiến lược giao dịch mà còn là một điều kiện nguồn vốn cơ bản.
Trong nhiều năm, các nhà giao dịch toàn cầu có thể coi tiếng ồn tài khóa của Nhật như điều mà ngân hàng trung ương sẽ can thiệp để chống lại. Giả định đó yếu hơn khi BoJ đã bắt đầu thắt chặt, và thị trường trái phiếu buộc phải hấp thụ nhiều rủi ro về cung hơn.
Vào tháng Hai năm 2026, Reuters đưa tin rằng bộ tài chính ước tính phát hành nợ của Nhật có thể tăng mạnh trong những năm tới, với chi phí trả nợ tăng mạnh nếu lợi suất tiếp tục cao.
Những diễn biến như vậy có tác động toàn cầu. Chúng có thể làm dốc hình thái của đường cong lợi suất, gia tăng sự biến động trên thị trường, và buộc các tổ chức tài chính Nhật Bản phải điều chỉnh lại toàn bộ chiến lược phòng ngừa rủi ro của mình.
Đây là lúc câu chuyện ít liên quan tới “BoJ tăng lãi suất” hơn và nhiều hơn về “Nhật Bản định giá lại rủi ro”.
Ngoại hối: USD/JPY và các cặp tiền trong giao dịch carry
Lộ trình chính sách của Nhật quan trọng nhất khi nó thay đổi cả chênh lệch lãi suất và biến động cùng lúc. Đặt trong bối cảnh tác động địa chính trị lên thị trường ngoại hối đang phức tạp, sự dịch chuyển của tỷ giá hối đoái đô la Mỹ và yên Nhật (USD/JPY) là kênh phản ánh rõ ràng nhất. Tuy nhiên, căng thẳng thường xuất hiện trước tiên ở các cặp giao dịch carry nặng vì đòn bẩy có xu hướng tập trung nhiều ở đó.
Lãi suất: lợi suất toàn cầu và hành vi đường cong lợi suất
Lợi suất Nhật tăng làm tăng khả năng cân bằng lại danh mục hướng về tài sản trong nước. Sự dịch chuyển này có thể tạo áp lực tăng lên lợi suất toàn cầu, đặc biệt khi thị trường đã nhạy cảm với lo ngại về cung, diễn biến chính trị hoặc áp lực lạm phát mới nhất từ dữ liệu CPI của Mỹ.
Dữ liệu dòng tiền ở đây quan trọng. Reuters đưa tin rằng nhà đầu tư Nhật đã bán ròng nợ và cổ phiếu nước ngoài vào tháng Mười Hai năm 2025, với các công ty bảo hiểm nhân thọ. Mặc dù dữ liệu này không tự thân dự báo chuyển động thị trường trong tương lai, nó cho thấy hành vi của nhà đầu tư biên có thể thay đổi. Hành vi biên có thể thay đổi.
Vàng: bảo hiểm biến động, không là giao dịch theo Nhật
Vàng thường tăng giá khi biến động lãi suất tăng và niềm tin vào tương quan ổn định giữa các tài sản giảm. Mặc dù không có mối liên hệ trực tiếp giữa lợi suất Nhật và xu hướng giá vàng thế giới, nhưng sự căng thẳng ở các giao dịch carry và biến động thị trường trái phiếu có thể nhanh chóng siết chặt điều kiện tài chính, gián tiếp tạo ra lực đẩy có lợi cho kim loại quý này. Giá dầu nhạy hơn với kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu và rủi ro nguồn cung hơn là với diễn biến trực tiếp ở Nhật. Tuy nhiên, những đợt ẩn chứa tâm lý tránh rủi ro bắt nguồn từ Nhật có thể ảnh hưởng tới thị trường dầu nếu chúng siết chặt điều kiện tài chính toàn cầu hoặc kích hoạt việc giảm rủi ro tài sản rộng hơn.
Cổ phiếu: rủi ro về duration và bán tháo bắt buộc
Những phân khúc thị trường dễ tổn thương nhất là những phân khúc trước đây được hưởng lợi từ thanh khoản dồi dào, rẻ. Nếu lợi suất toàn cầu tăng do việc Nhật định giá lại, cổ phiếu có duration cao chịu ảnh hưởng đặc biệt, tương tự như áp lực bán tháo kéo chỉ số Dow Jones và thị trường chứng khoán Mỹ đi xuống gần đây. Trong trường hợp yên tăng giá hỗn loạn, việc bán tháo bắt buộc có thể tạm thời lấn át các yếu tố cơ bản.
Một danh sách kiểm tra ngắn gọn cho năm 2026 làm nổi bật các yếu tố chính ảnh hưởng đến mạch câu chuyện này.
Thời điểm và giọng điệu của BoJ. Reuters đưa tin vào giữa tháng Hai năm 2026 rằng thị trường đang định giá khả năng cao sẽ có một đợt tăng nữa vào tháng Tư.
Kỳ hạn dài của đường cong lợi suất JGB: Việc theo dõi biến động ở các lợi suất siêu dài là điều cần thiết. Nếu phần dài hạn giữ ổn định, hiệu ứng lan tỏa sẽ bị hạn chế; nếu nó tăng mạnh, phản ứng thị trường sẽ gia tăng.
Chi phí phòng hộ. Lợi suất sau khi đã phòng hộ thường là biến số quyết định thực sự đối với các nhà đầu tư Nhật mua Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Khi chi phí phòng hộ vẫn đắt đỏ, JGB vẫn có lợi thế ngay cả khi lợi suất công bố không có bước nhảy lớn.
Dữ liệu dòng vốn và vị thế. Dữ liệu dòng vốn của MoF, cùng với cách các công ty bảo hiểm nhân thọ hành xử, là chỉ báo đơn giản cho biết rủi ro "chuyển vốn về nước" là mang tính lý thuyết hay đã trở thành thực tế.
Mặc dù các đợt tăng lãi suất của Nhật Bản khi xét ở mức tuyệt đối là khiêm tốn, tầm quan trọng của chúng trên thị trường lại đáng kể. Trong nhiều thập kỷ, các nhà đầu tư toàn cầu coi đồng yên là nguồn vốn rẻ và ổn định và cho rằng lợi suất Nhật sẽ giữ nguyên.
Giả định đó giờ đây ít đáng tin cậy hơn. Khi Nhật bình thường hóa chính sách, các thị trường toàn cầu phải điều chỉnh sang một thế giới nơi kỷ nguyên vốn rẻ chấm dứt một cách chậm rãi, rồi đột ngột, tùy theo biến động. Lợi thế không nằm ở việc dự đoán mọi động thái của Bank of Japan. Mà ở chỗ nhận ra khi nào Nhật chuyển từ tiếng ồn nền sang bộ khuếch đại chính của thị trường.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm & Trích dẫn
Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành khuyến nghị hay tư vấn từ EBC Financial Group và tất cả các đơn vị thuộc ("EBC"). Giao dịch Forex và Hợp đồng chênh lệch (CFDs) theo hình thức ký quỹ có mức độ rủi ro cao và có thể không phù hợp với tất cả nhà đầu tư. Thua lỗ có thể vượt quá số tiền gửi của bạn. Trước khi giao dịch, bạn nên cân nhắc kỹ các mục tiêu giao dịch, mức độ kinh nghiệm và khẩu vị rủi ro của mình, và tham khảo ý kiến một cố vấn tài chính độc lập nếu cần thiết. Thống kê hoặc hiệu suất đầu tư trong quá khứ không đảm bảo cho hiệu suất tương lai. EBC không chịu trách nhiệm về bất kỳ thiệt hại nào phát sinh từ việc dựa vào thông tin này.
