Đăng vào: 2026-03-27
Phản ứng thẳng thắn của chúng tôi trước câu hỏi liệu năm 2026 có rơi vào suy thoái hay không là: chưa đến mức đó, nhưng rủi ro rõ ràng đã tăng lên so với một tháng trước.
Dầu không còn chỉ là câu chuyện của riêng thị trường hàng hóa. Khi mức giá của các loại năng lượng toàn cầu như Brent chốt phiên ở mức $101.89 vào ngày 26 tháng Ba (tăng từ khoảng $70 trước khi chiến sự tại Iran bùng phát), Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng gây ra những gián đoạn và bất định lớn cho giới đầu tư.
Khi giá dầu neo ở mức cao, các hộ gia đình phải chi nhiều hơn cho nhiên liệu, doanh nghiệp đối mặt với chi phí vận chuyển và chi phí đầu vào gia tăng, còn các ngân hàng trung ương có ít dư địa hơn để nới lỏng chính sách. Sự kết hợp này không đồng nghĩa chắc chắn sẽ dẫn tới suy thoái, nhưng nó khiến nền kinh tế tiến gần hơn tới trạng thái lạm phát đình trệ.
| Kịch bản | Tình trạng dầu | Triển vọng tăng trưởng | Yếu tố xác nhận |
|---|---|---|---|
| Kịch bản cơ sở | Giá Brent duy trì ở mức cao trong ngắn hạn nhưng rời xa vùng sốc hiện tại ở phần đầu đường cong kỳ hạn và dần lùi về phía cuối đường cong vào cuối năm 2026 | Tăng trưởng toàn cầu chậm lại, lạm phát vẫn dai dẳng, nhưng tránh được suy thoái | Gián đoạn tại Eo biển Hormuz không trở thành tình trạng kéo dài, OPEC+ tiếp tục tăng nguồn cung, tồn kho đi lên |
| Kịch bản lạc quan | Phần bù rủi ro giảm nhanh và Brent lùi về vùng $80 thấp đến $70 như dự báo của EIA cho cuối năm 2026 | Áp lực lên người tiêu dùng và doanh nghiệp hạ nhiệt, các ngân hàng trung ương lấy lại sự linh hoạt, rủi ro suy thoái giảm bớt | Căng thẳng hạ nhiệt nhanh hơn, luồng vận chuyển thông suốt hơn, áp lực từ phía cầu suy yếu |
| Kịch bản bi quan | Brent duy trì gần hoặc cao hơn mức sốc hiện tại trong nhiều tháng và tình trạng thắt chặt ở các sản phẩm tinh chế lan rộng | Các đợt hạ dự báo tăng trưởng trở nên sâu hơn và rủi ro suy thoái tăng lên đáng kể | Gián đoạn dòng chảy kéo dài, cơ sở hạ tầng bị hư hại, lộ trình nới lỏng chính sách bị trì hoãn, cú sốc niềm tin lan rộng |
Giá dầu cao gây tổn hại cho tăng trưởng qua nhiều kênh cùng lúc. Kênh đầu tiên là kênh tiêu dùng. Chẳng hạn, giá xăng tại Mỹ đã lên trung bình $3.94 trong tuần này, tăng hơn $1 so với một tháng trước, và các nhà kinh tế hiện dự báo tăng trưởng sẽ chậm lại trong mùa xuân này vì số tiền đổ vào xăng dầu sẽ khó được chi cho nhà hàng, quần áo hay giải trí.
Đó là lý do vì sao các cú sốc dầu thường giống như một loại thuế ngầm. Chúng bào mòn sức mua thực tế mà không cần Quốc hội phải thông qua bất kỳ điều gì.
Kênh thứ hai tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế là lạm phát. Dữ liệu thước đo chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) tháng Một đã ghi nhận mức 2.8% so với cùng kỳ năm trước ngay từ trước khi đợt tăng giá dầu gần đây diễn ra, buộc Fed phải nâng dự báo trung vị PCE cho năm 2026 lên 2.7% (từ mức 2.4% hồi tháng Mười Hai). Nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao, lạm phát sẽ trở nên dai dẳng bất chấp tốc độ tăng trưởng kinh tế đang chậm lại. Đây chính là bài toán lạm phát đình trệ điển hình, khiến các ngân hàng trung ương gặp khó khăn trong việc hỗ trợ lực cầu mà không kích hoạt thêm một làn sóng tăng giá mới.
Kênh thứ ba là niềm tin và điều kiện tài chính. Conference Board cho rằng chiến sự tại Iran nhiều khả năng sẽ ảnh hưởng đến chi tiêu tiêu dùng trong năm 2026. Ngoài ra, một cuộc xung đột kéo dài có thể tạo ra các hệ quả nối tiếp, bao gồm hiệu ứng tài sản tiêu cực từ các đợt điều chỉnh trên thị trường chứng khoán, điều kiện tài chính thắt chặt hơn và gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng.
Nói cách khác, dầu không cần trực tiếp đánh gục nền kinh tế. Chỉ cần khiến mọi thứ khác trở nên mong manh hơn, nó cũng đủ làm nền kinh tế suy yếu.
Dù vậy, các dự báo chính thức hiện tại vẫn nghiêng về kịch bản kinh tế tiếp tục mở rộng. Trong báo cáo tháng Ba, cơ quan quản lý tiền tệ tối cao của Mỹ vẫn kiên định giữ mức ước tính tăng trưởng năm 2026 ở ngưỡng 2.4%. Cùng lúc đó, dự báo mới nhất từ tổ chức EIA cũng chỉ ra rằng giá dầu Brent sẽ tiếp tục duy trì trên mốc $95 trong ít nhất hai tháng tới.
Sau đó, giá được kỳ vọng giảm xuống dưới $80 vào quý III và tiến về $70 vào cuối năm khi hoạt động vận chuyển tiếp tục được duy trì và tình trạng thiếu hụt nguồn cung dịu bớt. Nếu quỹ đạo đó diễn ra tương đối đúng như kỳ vọng, nền kinh tế sẽ phải chịu một cú sốc lạm phát đau đớn, nhưng chưa chắc đó sẽ là yếu tố châm ngòi cho suy thoái.
Cũng có một số lớp đệm trong nước. EIA dự báo sản lượng dầu thô của Mỹ sẽ đạt trung bình 13.6 triệu thùng/ngày trong năm 2026, qua đó giúp giảm bớt tác động của những cú sốc dầu kiểu cũ, dù vẫn không thể hoàn toàn che chắn Mỹ khỏi biến động giá trên thị trường toàn cầu.
Cuối cùng, chúng tôi vẫn kỳ vọng kinh tế Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng trong năm nay, dù ở tốc độ chậm hơn, bởi giá xăng tăng cao được xem là lực cản đối với chi tiêu hơn là một cơ chế tự động kích hoạt suy thoái. Câu trả lời này thận trọng hơn nhiều tiêu đề đang xuất hiện, nhưng đó mới là câu trả lời đúng.
| Chỉ báo | Số liệu mới nhất | Tại sao quan trọng |
|---|---|---|
| Dầu Brent | $101.89 vào ngày 26 tháng 3 | Trên $100 tiếp tục duy trì áp lực lên lạm phát và chi tiêu |
| GDP Mỹ quý IV 2025 | 0.7% quy đổi theo năm | Nền kinh tế đã chậm lại ngay từ trước cú sốc dầu gần đây |
| Bảng lương tháng Hai | -92,000 | Thị trường lao động đã suy yếu |
| Tỷ lệ thất nghiệp | 4.4% | Bản thân con số này chưa cho thấy suy thoái, nhưng mức dư thừa lao động gia tăng là tín hiệu đáng chú ý |
| Lạm phát PCE tháng Một | 2.8% so với cùng kỳ năm trước | Lạm phát đã ở trên mục tiêu ngay trước cú sốc năng lượng gần đây |
| Dự báo GDP 2026 của Fed | 2.4% | Fed vẫn kỳ vọng mở rộng, không phải suy thoái |
| Dự báo PCE 2026 của Fed | 2.7% | Fed dự báo lạm phát cao hơn so với dự báo hồi tháng Mười Hai |
Rủi ro sẽ lớn hơn nếu giá dầu không chỉ cao mà còn tăng lên mức cực cao.
Hãy nhìn vào mô hình của Goldman Sachs. Goldman Sachs dự báo dầu Brent sẽ đạt trung bình $98 trong tháng Ba và tháng Tư. Kịch bản này làm giảm tăng trưởng kinh tế Mỹ và đẩy lạm phát đi lên, nhưng chưa gợi ý một cuộc suy thoái. Trong trường hợp cực đoan hơn, với giá dầu ở mức $110 trong tháng Ba và tháng Tư, Goldman cho rằng lạm phát sẽ cao hơn và tăng trưởng sẽ thấp hơn, đồng thời nâng xác suất suy thoái lên 25% tại thời điểm đó.
Tuy nhiên, các nhà phân tích từ Goldman Sachs đã chính thức nâng xác suất xảy ra viễn cảnh tăng trưởng kinh tế âm tại Mỹ trong 12 tháng tới lên mức 30%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc giá dầu và khí đốt leo thang mạnh mẽ, kết hợp cùng các điều kiện tài chính ngày càng bị siết chặt hơn.
Điều đó không có nghĩa suy thoái là điều không thể tránh khỏi. Nó cho thấy các ngưỡng giá là yếu tố rất quan trọng. Dầu trong vùng $90 đến $105 gây áp lực đáng kể. Dầu duy trì quanh $110 đến $125 trở nên nguy hiểm hơn nhiều. Dầu tiến sát $140 trong một khoảng thời gian kéo dài sẽ khiến rủi ro suy thoái trở thành mối lo chính.
| Tín hiệu | Tại sao quan trọng |
|---|---|
| Lưu lượng qua Eo biển Hormuz | Khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày đã đi qua khu vực này trong năm 2025, vì vậy việc dòng chảy quay trở lại bình thường tại đây quan trọng hơn bất kỳ tiêu đề nào |
| Giá xăng | Đây là kênh truyền dẫn nhanh nhất từ dầu tới người tiêu dùng |
| Số liệu việc làm | Thị trường lao động yếu đi cùng với chi phí năng lượng cao là tổ hợp điển hình dễ dẫn tới suy thoái |
| Ngôn ngữ của Fed và lợi suất | Nếu nỗi lo lạm phát khiến chính sách phải duy trì ở trạng thái thắt chặt, tác động lên tăng trưởng sẽ lớn hơn |
| Hàng tồn kho và các đợt xả kho khẩn cấp | IEA đã triển khai một phản ứng dự trữ ở quy mô kỷ lục, điều này có thể hạn chế cú sốc nếu phát huy hiệu quả |
Trong số đó, Eo biển Hormuz là yếu tố quan trọng nhất. IEA cho biết khoảng 20 triệu thùng/ngày dầu thô và các sản phẩm dầu đã đi qua Eo biển Hormuz trong năm 2025, tương đương khoảng 25% thương mại dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Đó là lý do vì sao thời gian kéo dài của gián đoạn quan trọng hơn bất kỳ mức giá dầu trong một ngày nào.
Tóm lại, giá dầu cao làm gia tăng rủi ro suy thoái trong năm 2026, nhưng chưa khiến suy thoái trở thành kịch bản có xác suất cao nhất.
Kịch bản cơ sở của chúng tôi vẫn là tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại đi kèm với những áp lực duy trì đà tăng giá cả một cách dai dẳng, chứ chưa phải là một cuộc suy thoái toàn diện. Lý do là vì giới đầu tư hiện vẫn đang định giá đây chỉ là một cú sốc ngắn hạn sẽ phai dần theo thời gian, thay vì mở ra một chu kỳ thiếu hụt nguồn cung năng lượng mang tính cấu trúc dài hạn.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích, cũng không nên được hiểu là, lời khuyên tài chính, đầu tư hay bất kỳ hình thức tư vấn nào khác để dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này cấu thành khuyến nghị của EBC hoặc của tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào là phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
