Đăng vào: 2026-01-17
Giá vàng liên tục lập đỉnh, căng thẳng địa chính trị gia tăng và nỗi lo “vũ khí hóa” đồng USD khiến câu chuyện dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương nóng trở lại. Xu hướng tăng vàng dự trữ đang định hình lại bản đồ tiền tệ toàn cầu và để lại nhiều hàm ý cho kinh tế lẫn nhà đầu tư cá nhân.
Trong hơn một năm qua, giá vàng quốc tế liên tục leo dốc, mặc dù đã ghi nhận nhịp điều chỉnh vào ngày 17/1/2026 sau khi từng vượt mốc 4.600 USD/ounce – mức cao nhất trong lịch sử, và nhiều tổ chức phân tích không loại trừ kịch bản vàng tiến gần 5.000 USD/ounce.
Đằng sau đà tăng giá “phi truyền thống” đó không chỉ là nhu cầu phòng thủ của nhà đầu tư cá nhân, mà còn là lực mua bền bỉ từ các ngân hàng trung ương (NHTW). Theo tổng hợp từ dữ liệu quốc tế, các NHTW đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong 2023 và 2024 – hai năm liên tiếp lập kỷ lục về nhu cầu vàng dự trữ của khu vực công.
Một điểm đáng chú ý khác: tỷ trọng vàng dự trữ trong tổng tài sản dự trữ ngoại hối của NHTW toàn cầu đã tăng mạnh, ước tính lên hơn 1/4 – mức cao nhất gần ba thập kỷ, thậm chí vượt qua đồng euro để trở thành tài sản dự trữ số hai sau USD. Đây là bước dịch chuyển có tính cấu trúc, cho thấy vàng đang trở lại vị thế “central bank gold” chiến lược, chứ không còn là “tàn dư của bản vị vàng” như cách nhiều người từng nghĩ.
Trong khi đó, tại thị trường trái phiếu Mỹ, nhiều nền kinh tế lớn – đặc biệt là Trung Quốc – đang giảm dần nắm giữ công cụ nợ do chính phủ Mỹ phát hành (US Treasuries), đưa quy mô nắm giữ xuống mức thấp nhất hơn một thập kỷ. Một phần trong số nguồn lực này được tái phân bổ sang vàng và các tài sản khác, như trái phiếu châu Âu hoặc dự trữ đa tiền tệ.
Bức tranh “vàng lên, USD bớt tuyệt đối” gắn liền với ba yếu tố then chốt:
Lạm phát và nợ công cao tại nhiều nền kinh tế phát triển, khiến sức mua của tiền pháp định bị bào mòn.
Rủi ro địa chính trị và trừng phạt tài chính, cộng hưởng với những bất ổn từ nội bộ các nền kinh tế lớn như cuộc điều tra hình sự nhắm vào Chủ tịch Fed, khi tài sản dự trữ bằng USD có thể bị phong tỏa hoặc hạn chế giao dịch.
Xu hướng de-dollar hóa, khi nhiều quốc gia – đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi và nhóm BRICS – chủ động giảm phụ thuộc vào USD trong bối cảnh giá USD tự do có dấu hiệu lao dốc vào giữa tháng 1/2026.
Trong bối cảnh đó, dự trữ vàng trở thành câu chuyện thời sự đáng chú ý: nó không chỉ là động thái kỹ thuật trong quản lý dự trữ ngoại hối, mà còn là “lá phiếu” mà các quốc gia bỏ cho tương lai trật tự tiền tệ toàn cầu.
Những điểm đáng chú ý về dự trữ vàng hiện nay
NHTW toàn cầu đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong 2023–2024, duy trì vị thế là người mua vàng lớn nhất thị trường.
Vàng hiện chiếm hơn 25% tài sản dự trữ của các NHTW, vượt euro để trở thành đồng minh lớn thứ hai của USD trong rổ dự trữ.
Khảo sát quốc tế cho thấy phần lớn NHTW có kế hoạch tiếp tục tăng dự trữ vàng, với dự báo nhu cầu khoảng 700–800 tấn trong năm 2026.
Xu hướng “bán trái phiếu Mỹ, mua vàng” nổi bật ở Trung Quốc, một số nước BRICS và cả một số nền kinh tế phát triển.
Vàng không chỉ đem lại lợi nhuận vốn cho NHTW (như trường hợp Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ hưởng lợi hàng chục tỷ franc nhờ vàng tăng giá) mà còn là “bảo hiểm” trước cú sốc tỷ giá.
Nếu chỉ là một “kênh trú ẩn” đơn thuần, khó có chuyện các NHTW – vốn nổi tiếng thận trọng – lại tăng mua vàng ở mức kỷ lục trong bối cảnh giá đã rất cao. Lý do nằm ở bản chất đặc biệt của vàng trong hệ thống tài chính.
Trái với trái phiếu chính phủ, tiền gửi ngoại tệ hay các công cụ phái sinh, vàng vật chất trong kho của NHTW không phụ thuộc vào cam kết trả nợ của bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào.
Trong trường hợp xấu nhất, nếu một nền kinh tế bị hạ tín nhiệm, nợ công gặp vấn đề hoặc thậm chí rơi vào tình trạng suy thoái hệ thống tài chính nghiêm trọng, giá trị trái phiếu và tài sản tài chính có thể giảm mạnh. Ngược lại, vàng – với lịch sử hàng nghìn năm được chấp nhận như một dạng “tiền cuối cùng” – thường giữ giá trị hoặc thậm chí tăng giá trong khủng hoảng.
Ông Nguyễn Minh Quân, một chuyên gia kinh tế tại TP.HCM, nhận định: “Với các NHTW, vàng giống như tầng hầm chống cháy của tòa nhà tài chính quốc gia. Có thể không phải lúc nào cũng đem lại suất sinh lời tối ưu, nhưng khi có ‘hỏa hoạn’, đó là nơi cuối cùng còn giá trị.”
Sau đại dịch, nhiều nền kinh tế phải mở rộng bảng cân đối tài khóa và tiền tệ chưa từng có tiền lệ. Nợ công toàn cầu tăng vọt, lạm phát kéo dài hơn dự kiến, trong khi rủi ro xung đột ở châu Âu, Trung Đông, Đông Á… liên tục được nhắc tới.
Trong bối cảnh đó, vàng được xem là “tài sản an toàn” (safe haven) giúp bảo toàn sức mua của dự trữ ngoại hối qua thời gian. Lịch sử cho thấy, trong những giai đoạn chiến tranh, khủng hoảng tài chính hoặc suy giảm niềm tin vào hệ thống tiền tệ, vàng có xu hướng tăng giá tương đối so với các đồng tiền pháp định.
Một yếu tố mới của kỷ nguyên hiện tại là trừng phạt tài chính. Việc tài sản dự trữ bằng USD hoặc euro của một số quốc gia từng bị đóng băng đã khiến nhiều NHTW xem xét lại câu hỏi: “Điều gì xảy ra nếu một ngày tài sản ngoại tệ của mình bị khóa?”. Vàng, trong trường hợp được cất trữ tại kho trong nước, khó bị kiểm soát hoặc đóng băng từ bên ngoài.
Bà Anna Kovacs, chiến lược gia tại một quỹ quản lý tài sản châu Âu, cho rằng: “Sau vài cú sốc trừng phạt, vàng trong kho quốc gia không chỉ là tài sản, mà còn là biểu tượng của chủ quyền tài chính.”
Khái niệm de-dollar hóa – giảm phụ thuộc vào đồng bạc xanh trong thanh toán, dự trữ và định giá – không còn là khẩu hiệu mà đang được thể hiện bằng hành vi cụ thể:
Nhiều quốc gia mở rộng sử dụng đồng nội tệ hoặc tiền tệ khu vực trong thanh toán thương mại.
Tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm dần theo thời gian.
NHTW tăng dự trữ vàng như một trụ cột không mang “quốc tịch”.
Trung Quốc là ví dụ rõ nét. PBoC liên tục báo cáo tăng dự trữ vàng suốt hơn một năm qua, trong khi nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ giảm về mức thấp nhất 17 năm.
Với nhiều nền kinh tế mới nổi, vàng giúp họ tránh phải “chọn phe” giữa các đồng tiền mạnh, đồng thời tạo lớp đệm an toàn nếu trật tự tiền tệ hiện tại biến động mạnh.
Khảo sát quốc tế về các NHTW cho thấy, tỷ lệ cơ quan quản lý dự trữ coi vàng là công cụ quản trị rủi ro ngày càng tăng. Nếu trước đây họ nhấn mạnh lợi nhuận (yield) khi nắm giữ tài sản bằng ngoại tệ, thì vài năm gần đây, yếu tố an toàn – thanh khoản – đa dạng hóa rủi ro được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn.
Nói cách khác, vàng không phải lúc nào cũng là tài sản “ăn đậm”, nhưng là mảnh ghép khó thay thế trong chiến lược dự trữ ngoại hối thận trọng.
Trung Quốc là nước nắm giữ dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới và cũng là một trong những người mua vàng tích cực nhất những năm gần đây. Dữ liệu quốc tế cho thấy:
Nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ của Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khoảng 2008–2009.
Ngược lại, dự trữ vàng chính thức tiếp tục tăng, với hơn một năm liên tiếp báo cáo mua ròng.
Động cơ của Bắc Kinh khá đa chiều:
Giảm phụ thuộc USD trong bối cảnh căng thẳng thương mại – công nghệ với Mỹ, nguy cơ bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính toàn cầu.
Đa dạng hóa rủi ro của danh mục dự trữ ngoại hối khổng lồ, trong đó tỷ trọng trái phiếu Mỹ từng ở mức rất cao.
Tăng uy tín đồng Nhân dân tệ (CNY), khi một phần dự trữ được “chống lưng” bằng vàng – yếu tố tâm lý không nhỏ trong mắt nhà đầu tư.
Bài học rút ra: với các nền kinh tế mới nổi có dự trữ lớn, chiến lược “bớt giữ giấy nợ, tăng giữ tài sản hữu hình” đang trở thành xu hướng.
Nhật Bản, nền kinh tế phát triển với nợ công rất cao và chính sách tiền tệ siêu nới lỏng kéo dài, cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Năm 2025, một số nguồn phân tích cho thấy vàng dự trữ của Nhật đã tăng rất mạnh – ước tính khoảng 60% so với trước đó, trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) bắt đầu bàn tới việc thoát dần chính sách lãi suất siêu thấp và phát tín hiệu can thiệp tỷ giá khi đồng Yên phục hồi.
Điều thú vị là, động thái tăng vàng dự trữ của Nhật được đặt song song với câu chuyện dòng vốn giữa vàng và Bitcoin – tài sản đang thu hút sự chú ý lớn với cơn khát ETF:
Khi dòng tiền toàn cầu tìm đến vàng dự trữ và trái phiếu an toàn, sức hấp dẫn tương đối của các tài sản rủi ro như Bitcoin có thể suy giảm.
Tuy nhiên, trong một số giai đoạn, việc kim loại quý điều chỉnh lại tạo cơ hội cho dòng vốn quay vòng sang crypto, khiến mối quan hệ vàng – Bitcoin trở nên phức tạp.
Nhật Bản, với vị thế là thị trường tài chính phát triển, cho thấy dự trữ vàng không chỉ là câu chuyện “chống rủi ro” mà còn tác động đến cấu trúc dòng vốn toàn cầu.
Thập niên 1990 và đầu 2000, khi giá vàng thấp và xu hướng tài chính hóa bùng nổ, không ít NHTW ở các nước phát triển coi vàng là “tài sản lỗi thời” và quyết định bán bớt vàng dự trữ để chuyển sang trái phiếu hoặc các tài sản sinh lời khác.
Đến khi vàng lập nhiều đỉnh giá mới trong hơn một thập kỷ qua, những thương vụ bán vàng trước đây trở thành ví dụ kinh điển cho cái giá của sự đánh đổi:
Nếu giữ lại lượng vàng đã bán, giá trị tài sản dự trữ hiện tại của một số nước có thể cao hơn hàng chục tỷ USD.
Trong khi đó, danh mục tài sản thay thế như trái phiếu đôi khi lại chịu áp lực lãi suất tăng, lạm phát, hoặc biến động tỷ giá.
Câu chuyện này thường được nhắc lại như một lời cảnh báo: quản lý dự trữ ngoại hối không chỉ là tối ưu lợi nhuận ngắn hạn, mà còn là bài toán chiến lược dài hạn về an ninh tài chính quốc gia.
Việc NHTW liên tục mua ròng với khối lượng lớn tạo ra một “lực cầu nền” cho thị trường vàng:
Khác với nhà đầu tư cá nhân, NHTW thường có tầm nhìn dài hạn, ít trading ngắn hạn.
Do đó, khi họ mua vào và hầu như không bán ra, lượng vàng “chảy” khỏi thị trường tự do sẽ làm giảm nguồn cung sẵn có.
Trong bối cảnh ETF vàng, quỹ đầu cơ và nhà đầu tư cá nhân cũng gia tăng nắm giữ, thị trường vàng dễ bị đẩy vào trạng thái “căng cung”, khiến giá phản ứng nhạy hơn trước các cú sốc địa chính trị hay dữ liệu kinh tế.
Khi một số NHTW lớn giảm nắm giữ trái phiếu Mỹ để đa dạng hóa sang vàng, áp lực lên thị trường nợ công Mỹ có thể tăng lên ở biên độ nhất định:
Nếu nhu cầu trái phiếu Mỹ giảm, lợi suất (yield) có thể phải cao hơn để thu hút nhà đầu tư mới.
Chi phí vay của Chính phủ Mỹ tăng, trong khi nợ công đã ở quy mô rất lớn, có thể gây thêm lo ngại về bền vững tài khóa.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng USD vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong dự trữ toàn cầu, và thị trường trái phiếu Mỹ vẫn là sâu và thanh khoản nhất thế giới. Việc NHTW tăng dự trữ vàng hiện mới chỉ ở mức “san bớt” vị thế, chứ chưa phải rời bỏ hệ thống USD.
Thông thường, khi lo ngại rủi ro gia tăng:
Vốn có xu hướng rời sàn giao dịch cổ phiếu để tìm đến vàng, trái phiếu chính phủ, hoặc tiền mặt.
Nếu các NHTW phát tín hiệu ưu tiên an toàn (mua vàng, thắt chặt chính sách), khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư tổ chức cũng có thể điều chỉnh theo.
Trong giai đoạn 2024–2025, sự kết hợp giữa lãi suất cao, bất ổn địa chính trị và dòng tiền vào vàng – trái phiếu đã khiến nhiều thị trường cổ phiếu trải qua những nhịp điều chỉnh đáng kể, dù vẫn có các câu chuyện riêng lẻ về công nghệ, AI giúp một số chỉ số duy trì được đà tăng.
Sự trỗi dậy của Bitcoin và các tài sản số làm dấy lên câu hỏi: liệu Bitcoin có thể trở thành “vàng kỹ thuật số”, cạnh tranh với vàng trong vai trò lưu trữ giá trị?
Thực tế những năm gần đây cho thấy:
Bitcoin ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, có lúc đạt đỉnh trên 120.000 USD/BTC trong 2025 trước khi điều chỉnh, phản ánh sức hút đầu cơ và đầu tư rất lớn.
Tuy nhiên, biến động giá cực mạnh – cả tăng lẫn giảm – khiến đa số NHTW chưa coi Bitcoin là tài sản dự trữ phù hợp, nhất là khi họ ưu tiên ổn định và thanh khoản.
Kết quả là, vàng vẫn là tài sản trú ẩn “truyền thống” trong sổ sách của NHTW, trong khi Bitcoin và crypto nói chung trở thành “vùng thử nghiệm” của nhà đầu tư cá nhân, quỹ đầu cơ và một số doanh nghiệp tư nhân.
Với nhà đầu tư, điều này hàm ý rằng dự trữ vàng của NHTW có thể tạo ra nền giá tương đối ổn định hơn cho vàng so với crypto – nơi biến động nhiều hơn và phụ thuộc vào tâm lý thị trường, chính sách tiền tệ, quy định pháp lý.
Dù cùng là vàng, nhưng dự trữ vàng của NHTW và việc cá nhân mua vàng miếng có vài khác biệt quan trọng:
1. Mục tiêu
NHTW: bảo toàn giá trị dự trữ ngoại hối, tăng an ninh tài chính, hỗ trợ niềm tin vào đồng nội tệ.
Cá nhân: đa dạng hóa tài sản, phòng lạm phát, tích lũy dài hạn hoặc lướt sóng ngắn hạn.
2. Quy mô và chi phí
NHTW mua vàng khối lượng rất lớn, chủ yếu dạng thỏi chuẩn quốc tế, chi phí giao dịch trên đơn vị thấp.
Cá nhân mua vàng lẻ chịu chênh lệch mua – bán, chi phí lưu trữ, rủi ro giả mạo, thanh khoản tùy từng thương hiệu.
3. Thời gian nắm giữ
NHTW có thể nắm giữ vàng hàng chục năm, không chịu áp lực “cắt lỗ” ngắn hạn.
Cá nhân dễ bị ảnh hưởng bởi giá ngắn hạn, tâm lý đám đông, tin đồn.
Do đó, việc các nước tăng dự trữ vàng không đồng nghĩa với khuyến nghị rằng người dân nên “đổ xô” mua vàng ở mọi mức giá, mà cần cân nhắc kỹ lưỡng có nên mua vàng thời điểm này hay không.
Nhìn lại lịch sử, mỗi lần vàng được coi là “không thể thua” là mỗi lần rủi ro cho nhà đầu tư mới tham gia:
Khi mua vàng ở vùng giá đã tăng nóng, biên độ điều chỉnh sau đó có thể rất mạnh, kéo dài nhiều năm.
Tỷ giá, chi phí giao dịch, chênh lệch mua – bán có thể “ăn mòn” lợi nhuận thực tế, nhất là với nhà đầu cơ ngắn hạn.
Với nhà đầu tư Việt Nam, còn cần lưu ý:
Chênh lệch giá giữa vàng trong nước và quốc tế có thể rất lớn tùy thời điểm.
Chính sách quản lý thị trường vàng (quy định thương hiệu, hạn chế nhập khẩu, cơ chế đấu thầu…) cũng ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận và thanh khoản.
Từ góc độ quản lý danh mục, bài học từ chính các NHTW là:
Không “tất tay” vào một tài sản – Kể cả vàng. Dù các nước tăng dự trữ vàng, họ vẫn giữ một tỷ trọng đáng kể USD, euro, trái phiếu… trong rổ tài sản.
Phân tán rủi ro đầu tư – Kết hợp vàng, tiền gửi ngoại tệ, trái phiếu, cổ phiếu, thậm chí một phần tài sản số để giảm phụ thuộc vào bất kỳ kênh nào.
Xác định rõ mục tiêu – Vàng trong danh mục cá nhân nên được xem là công cụ bảo toàn giá trị dài hạn, không phải kênh “đánh nhanh thắng nhanh”.
Ở mức nguyên tắc chung, nhà đầu tư có thể cân nhắc:
Chỉ phân bổ một phần hợp lý tài sản vào vàng, phù hợp khẩu vị rủi ro và thời gian đầu tư.
Tránh vay nợ để đầu cơ vàng hoặc crypto; hạn chế dùng đòn bẩy cao.
Thường xuyên cập nhật chính sách tiền tệ, xu hướng dự trữ ngoại hối và dự trữ vàng của các nước, vì đây là các yếu tố nền tảng định hướng chu kỳ.
Từ chỗ bị xem là “tàn dư của bản vị vàng”, vàng đang quay trở lại trung tâm chiến lược dự trữ của các ngân hàng trung ương. Dự trữ vàng ngày càng được nhìn nhận như “bảo hiểm hệ thống” trước sự kết hợp giữa lạm phát kéo dài, nợ công cao, rủi ro trừng phạt tài chính và xu hướng phân mảnh địa chính trị.
Cuộc đua tăng vàng dự trữ, đồng thời giảm dần phụ thuộc tuyệt đối vào USD và trái phiếu Mỹ, phản ánh một thế giới đang tìm kiếm cân bằng mới trong trật tự tiền tệ. USD nhiều khả năng vẫn giữ vai trò chủ chốt, nhưng không còn là lựa chọn duy nhất.
Với nhà đầu tư, việc theo dõi động thái central bank gold – từ Trung Quốc, Nhật Bản đến các nền kinh tế phương Tây – không chỉ giúp hiểu tốt hơn bối cảnh vĩ mô, mà còn hỗ trợ hoạch định chiến lược phân bổ tài sản: coi vàng là một trụ cột phòng thủ quan trọng, song không thay thế cho kỷ luật quản trị rủi ro và đa dạng hóa danh mục.
Dự trữ ngoại hối là toàn bộ tài sản bằng ngoại tệ mạnh (USD, euro, yen…), vàng, quyền rút vốn đặc biệt… do NHTW nắm giữ. Dự trữ vàng là phần tài sản bằng vàng trong rổ đó. Vàng không mang rủi ro đối tác, nhưng không sinh lãi như trái phiếu, nên thường được dùng để cân bằng rủi ro hơn là tạo thu nhập.
Dù USD vẫn là đồng tiền chủ chốt trong thương mại và tài chính, việc chỉ nắm giữ USD khiến dự trữ quốc gia phụ thuộc vào chính sách của một nước. Mua thêm vàng giúp các NHTW đa dạng hóa rủi ro, phòng ngừa lạm phát, cú sốc lãi suất hoặc trừng phạt tài chính, đồng thời gửi tín hiệu về mức độ độc lập trong chiến lược tiền tệ.
Mua ròng với khối lượng lớn và ổn định giúp tạo nền cầu dài hạn, hỗ trợ xu hướng tăng giá của vàng. Tuy nhiên, giá vàng trên thị trường còn chịu ảnh hưởng của ETF, quỹ đầu cơ, nhà đầu tư cá nhân, chính sách lãi suất và biến động USD. Nói cách khác, NHTW là người chơi quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định giá.
Không. Việc NHTW tăng vàng dự trữ phản ánh đánh giá của họ về rủi ro hệ thống và nhu cầu đa dạng hóa, chứ không phải dự báo giá cụ thể. Vàng có thể trải qua các giai đoạn điều chỉnh sâu ngay cả khi NHTW vẫn nắm giữ hoặc mua thêm. Nhà đầu tư không nên coi đây là “bảo chứng” cho lợi nhuận chắc chắn.
Đây là quyết định chính sách phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố: cấu trúc dự trữ ngoại hối hiện tại, nhu cầu thanh khoản ngoại tệ, mục tiêu ổn định tỷ giá, khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế… Ở góc độ nguyên tắc, một tỷ trọng vàng hợp lý trong dự trữ ngoại hối có thể giúp tăng an ninh tài chính. Tuy nhiên, tỷ lệ bao nhiêu, thời điểm nào, cách thức mua ra sao là bài toán kỹ thuật mà cơ quan quản lý cần cân nhắc thận trọng, tránh gây sốc cho thị trường trong nước.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
