Đăng vào: 2025-11-18
Đồng yên Nhật bất ngờ trượt giá xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng gần đây. Trong bối cảnh này, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã gặp Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Kazuo Ueda để thảo luận về cách ổn định thị trường tiền tệ và hướng đi chính sách lãi suất.
Động thái này diễn ra khi BOJ từng gợi ý sẽ bắt đầu tăng lãi suất trong vài tuần tới, nhưng chính phủ mới vẫn lo ngại lạm phát chưa “bền vững” ở mức mục tiêu 2%. Tại cuộc gặp ngày 18/11, cả hai nhà lãnh đạo được cho là sẽ tìm cách phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ.
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cũng cảnh báo đang “quan ngại” về các diễn biến ngoại hối bất ổn. Sự yếu đi của đồng yên đã ngay lập tức đẩy chi phí hàng nhập khẩu tăng lên, gia tăng áp lực lạm phát và khiến thị trường tài chính Nhật khởi sắc thất thường (cổ phiếu chìm trong sắc đỏ, lợi suất trái phiếu chính phủ nhảy vọt).
Theo các chuyên gia, yen yếu có thể hỗ trợ xuất khẩu trong ngắn hạn nhưng cũng làm trầm trọng thêm áp lực giá cả, buộc BOJ phải cân nhắc rất thận trọng trước khi quyết định nâng lãi suất. Không chỉ trong nước, diễn biến này còn được quốc tế theo dõi sát: Mỹ khẳng định ủng hộ tỷ giá thị trường tự do, trong khi nhiều đồng tiền khu vực như đồng won Hàn Quốc cũng chịu ảnh hưởng từ xu hướng chung.
Các ý chính:
Đồng yên liên tục mất giá: tiền tệ Nhật vừa đạt mức thấp nhất gần 9 tháng, khi thị trường lo ngại BOJ giữ lãi suất thấp và Chính phủ Takaichi sẽ bơm kích thích tài khóa.
Cuộc gặp Takaichi – BOJ: Thủ tướng Takaichi và Thống đốc Ueda họp bàn cách ổn định ngoại hối và cân đối giữa chính sách tài khóa – tiền tệ.
Áp lực nâng lãi suất: BOJ từng phát tín hiệu tăng lãi suất vào tháng 12, nhưng Thủ tướng Takaichi và Bộ trưởng Katayama đề nghị phải chờ “lạm phát ổn định bền vững”.
Tác động đến thị trường: Yen giảm đẩy giá nhập khẩu tăng, thúc đẩy lạm phát; cổ phiếu Nhật lao dốc và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh trong phản ứng tức thì.
Nhận định chuyên gia: Giới phân tích cho rằng yen yếu có lợi cho xuất khẩu nhưng gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Nhiều ngân hàng lớn dự báo BOJ sẽ rất thận trọng, trong khi gói chi tiêu khổng lồ của chính phủ có thể làm tăng gánh nặng nợ công và đẩy lãi suất trái phiếu lên cao hơn.
Phản ứng khu vực và toàn cầu: Thị trường châu Á theo hướng tương tự với cổ phiếu công nghệ giảm, đồng won Hàn Quốc suy yếu do mối tương quan với yen. Ở Washington, Bộ Tài chính Mỹ tái khẳng định ủng hộ tỷ giá “do thị trường quyết định”.
Trong tuần qua, đồng yên Nhật liên tục mất giá mạnh so với USD và các ngoại tệ chủ chốt. Tính đến giữa tuần, tỷ giá đã chạm mức khoảng 155 yên đổi 1 USD, mức yếu nhất kể từ tháng Hai năm nay.
Trên thực tế, đồng yên đã trượt khoảng 5% so với USD kể từ khi bà Takaichi trở thành Thủ tướng vào tháng Mười. Đà sụt giảm này được giới quan sát gán cho nhiều yếu tố. Một phần do đồng USD mạnh lên khi giới đầu tư giảm kỳ vọng Fed sẽ cắt giảm lãi suất sớm sau lo ngại kinh tế Mỹ chưa suy yếu như dự báo.
Bên cạnh đó, thị trường lo ngại chính phủ mới của Nhật Bản sẽ bơm gói kích thích tài khóa lớn (có thể lên tới 100 tỷ USD) và kêu gọi BOJ giữ lãi suất thấp lâu hơn. Điều này làm cho lợi suất thực tế của Nhật giảm sâu, khiến yen kém hấp dẫn so với đồng USD.
Chính sách của tân thủ tướng Takaichi cũng tác động trực tiếp lên tỷ giá. Bà Takaichi đề cao các biện pháp kích cầu tăng trưởng, bổ nhiệm nhiều chuyên gia ủng hộ chi tiêu công và giữ lãi suất thấp vào các vị trí then chốt.
Giới lãnh đạo mới nhấn mạnh chính sách “Abenomics” tái khởi động, bởi lẽ yen yếu có thể giúp bù đắp chi phí do thuế quan Mỹ áp lên hàng xuất khẩu. Chẳng hạn, nhà kinh tế Takuji Aida (khuyến khích lạm phát) từng nói yếu tố lợi của yen yếu là giảm bớt tác động của thuế quan đối với các nhà sản xuất Nhật.
Nhìn chung, “đồng yên yếu” không còn bị chính phủ Nhật phản đối gay gắt như trước, mà thậm chí được coi là một công cụ để giúp tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, Bộ trưởng Katayama chỉ cảnh báo “cẩn trọng với những biến động một chiều, mạnh” của tỷ giá vì lợi ích của người tiêu dùng và giá cả trong nước, nhưng chưa xuất hiện các biện pháp can thiệp mạnh tay ngay lập tức.
Để hiểu rõ hơn về bối cảnh này, việc nắm vững vai trò của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản là cực kỳ quan trọng, bởi họ là cơ quan then chốt trong việc điều hành kinh tế vĩ mô và giữ vững giá trị đồng tiền quốc gia của Nhật Bản trên thị trường toàn cầu.
Trước bối cảnh trên, Văn phòng Thủ tướng Nhật đã xác nhận bà Takaichi sẽ có buổi gặp mặt chính thức với Thống đốc BOJ Ueda vào 3:30 chiều ngày 18/11 (theo giờ Tokyo).
Đây là lần gặp song phương đầu tiên kể từ khi bà Takaichi nhậm chức tháng trước, theo thông lệ họp quý của BOJ với chính phủ Nhật. Nội dung cuộc gặp dự kiến tập trung vào “tình hình phát triển kinh tế và giá cả” cũng như phối hợp giữa chính sách tài khóa – tiền tệ (giúp tái lộ chi tiết phụ họa). Trước đó, trong một diễn đàn kinh tế vào ngày 12/11, Thống đốc Ueda đã tham dự cùng bà Takaichi dù cả hai không trao đổi trực tiếp trong cuộc họp chuyên gia kinh tế.
Báo chí thế giới đánh giá đây là cuộc gặp rất được chú ý, vì Ueda đã tín hiệu tăng lãi suất ngay từ cuộc họp trước (tăng lãi suất cơ bản từ 0,5% hiện tại lên 0,75% có thể trong tháng 12 hoặc tháng 1).
Trong khi đó, Thủ tướng Takaichi được cho là sẽ yêu cầu BOJ phối hợp chặt chẽ với các kế hoạch kích thích của chính phủ và giữ lãi suất thấp lâu hơn. Trên thực tế, trước cuộc gặp, cả bà Takaichi lẫn Bộ trưởng Katayama đều bày tỏ không hài lòng với khả năng BOJ tăng lãi suất sớm.
Họ nhắc lại rằng lạm phát lõi của Nhật vẫn dưới mục tiêu 2% (chưa đạt “bền vững”). Chính vì vậy, các nhà đầu tư hiện đặt cược chính phủ sẽ thúc đẩy chi tiêu và ép BOJ chậm lại trong chu kỳ tăng lãi suất, khiến thị trường bán tháo cả ngoại tệ lẫn trái phiếu Chính phủ Nhật.
Lãnh đạo chính phủ cũng khẳng định sẵn sàng làm việc cùng BOJ để “khôi phục tăng trưởng kinh tế”.
Trên thực tế, trong biên bản cuộc họp chính sách kinh tế vừa công bố (ngày 17/11), bà Takaichi nhấn mạnh rằng việc quản lý chính sách tiền tệ thích hợp là cực kỳ quan trọng để đạt vừa tăng trưởng lương, vừa tăng giá ổn định.
BOJ, trong khi đó, tiếp tục cho biết mục tiêu của họ là đạt lạm phát 2% kèm theo tăng trưởng tiền lương. Đại diện BOJ cũng giải thích rằng tuy đã bắt đầu tăng lãi suất, ngân hàng sẽ tránh tình trạng “quá nóng”, nhằm cho phép nền kinh tế hạ cánh êm và đảm bảo lạm phát tăng đúng hướng.
Như Reuters tổng hợp, hiện nhiều dự báo cho rằng BOJ sẽ tăng lãi suất dần dần. Trước mắt, thị trường đánh giá xác suất tăng lãi suất thêm 0,25 điểm vào cuộc họp tháng 12 khoảng 24%.
Tuy nhiên, đồng thời giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng chính phủ mới có thể trì hoãn bước đi này. Hồi cuối tuần qua, Thống đốc Ueda đã để ngỏ khả năng tăng lãi suất vào tháng 12 nếu lạm phát cơ bản tiếp tục cao hơn mục tiêu, do “lạm phát cơ bản đang dần tăng lên gần 2%”. Tuy vậy, Nhà báo thứ trưởng Katayama khẳng định trước quốc hội rằng “chúng ta chưa thấy lạm phát duy trì quanh 2% một cách bền vững” và hiện chưa lo ngại về nguy cơ lạm phát quá cao.
Phát biểu tại Quốc hội trước đó (ngày 13/11), Ueda nói kinh tế Nhật đang phục hồi, thị trường lao động chặt chẽ đẩy tăng lương dần, và các yếu tố tạm thời (giá thực phẩm) bắt đầu qua đi, nên nền kinh tế đang đi đúng hướng hướng tới mục tiêu lạm phát 2%.
Ông nói “lạm phát nền (loại trừ tác động nhất thời) đang dần tăng tới 2% của chúng tôi”, cho thấy điều kiện tăng lãi suất đang được hình thành. Ueda cũng nhấn mạnh việc tăng trưởng đi kèm với lương là hướng đi của BOJ.
Tuy nhiên, giọng điệu từ chính phủ thì ngược lại. Gần đây bà Takaichi còn nói sẽ đặt mục tiêu ngân sách dài hạn mới cho phép chi tiêu linh hoạt hơn, tức “xé bỏ” cam kết thắt chặt tài khóa trước đây để kích thích tăng trưởng.
Các cố vấn của bà cho rằng cần có gói chi tiêu lớn, ước tính khoảng 23.000 tỷ yên (hơn 160 tỷ USD). Điều này lại khiến giới đầu tư gia tăng lo ngại nợ công tăng cao, lợi suất trái phiếu Nhật (JGB) đã nhảy lên mức đỉnh nhiều năm gần đây do dự báo phát hành nhiều trái phiếu mới để tài trợ gói kích thích.
Nhiều chuyên gia ngân hàng và tổ chức lớn nhận định BOJ khó có thể đột ngột tăng mạnh lãi suất vào cuối năm.
Chủ lực thị trường JPMorgan Asia dự báo BOJ sẽ đẩy lùi tăng lãi suất sang năm 2026, vì ngân hàng này “quan liêu và muốn chờ thêm kết quả đàm phán lương” trước khi hành động. Tương tự, Bloomberg Intelligence và các ngân hàng như Goldman Sachs đánh giá việc tăng lãi suất có thể muộn hơn dự định nếu kinh tế yếu đi hoặc thị trường mất ổn định.
Nhìn chung, BOJ dường như bị kẹp giữa áp lực tăng lãi suất vì lạm phát cao và áp lực giữ lãi suất thấp theo định hướng của chính phủ.
Bản thân Ueda cũng từng cảnh báo rằng chính sách quá lỏng lâu có thể gây rủi ro, nhưng nhấn mạnh “sẽ điều hành để hạ cánh êm” (không để lạm phát quá cao hoặc tiền tệ quá lỏng). Trường hợp BOJ trì hoãn tăng lãi suất, Nhật Bản có thể phải xem xét các biện pháp khác như can thiệp ngoại hối, nhưng giới phân tích cho rằng khả năng này khó xảy ra ngay, vì chi mua ngoại tệ khi lãi suất trong nước âm sẽ là lãng phí dự trữ ngoại hối.
Diễn biến tỷ giá hối đoái không chỉ phản ánh sức khỏe nội tại của một nền kinh tế mà còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố bên ngoài. Việc nắm bắt các yếu tố chi phối tỷ giá tiền tệ là cần thiết để dự đoán hướng đi của thị trường.
Trong bối cảnh này, những cuộc họp cấp cao như giữa Takaichi và BOJ thường tập trung vào việc định hình biện pháp điều hành tiền tệ quốc gia nhằm chống lại các áp lực kinh tế và tài chính.
Sự lao dốc của đồng yên đã tạo ra nhiều tác động ngay lập tức. Ngay trong phiên giao dịch tại châu Á hôm 18/11, báo cáo cho thấy đồng yên tăng nhẹ trở lại ở mức gần 155 yên đổi 1 USD khi làn sóng bán tháo trên toàn cầu đẩy nhà đầu tư tìm đến nơi trú ẩn (như vàng, CHF).
Tuy nhiên, so với mức đầu tháng trước, yen vẫn rất yếu. Dòng vốn đổ vào chứng khoán Mỹ giảm mạnh khiến chỉ số Nikkei của Nhật giảm khoảng 3% trong ngày, ghi nhận mức giảm mạnh nhất kể từ tháng Tư năm nay. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật tăng vọt, dài hạn nhất lên mức cao kỷ lục nhiều năm vì giới đầu tư lo ngại nợ công tăng và lãi suất tương lai cao.
Về lạm phát, đồng yên yếu trực tiếp làm giá hàng hóa và nhiên liệu nhập khẩu đội lên. Trước đó, các dữ liệu mới công bố cho thấy kinh tế Nhật giảm 1,8% trong quý III/2025 (lần đầu suy giảm 6 quý) do xuất khẩu và chi tiêu yếu. Tuy nhiên, từ phía cung cấp nhập khẩu, Reuters ước tính cứ 1% đồng yên giảm giá sẽ đẩy lạm phát cơ bản thêm 0,05% điểm, do nhập khẩu đắt đỏ hơn.
Tương tự, tình trạng “yen yếu gia tăng chi phí nhập khẩu” đã được nguyên Bộ trưởng kinh tế Nhật Takahide Kiuchi chỉ ra sẽ đẩy lạm phát lên cao và “làm tổn thương người dân”. Về cơ bản, một đồng yên yếu giúp xuất khẩu ngắn hạn, nhưng lại làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát nhập khẩu, trái với mục tiêu cải thiện mức sống (lương thực tế) của chính phủ mới.
Các chuyên gia nhận định thị trường tài chính trong nước sẽ tiếp tục đối mặt biến động. Đa số cho rằng BOJ có thể chỉ nâng lãi suất từng bước và đặt trọng tâm vào ổn định giá cả – nhưng sẽ theo dõi sát sao lạm phát và tỷ giá. Đa phần dự báo nếu BOJ tiếp tục chần chừ, đồng yên còn có thể giảm sâu hơn, có nguy cơ phải can thiệp trong tương lai.
Ví dụ, chuyên gia Vaibhav Loomba (Klay Group, Singapore) cho biết ông nghiêng về kịch bản yen tiếp tục yếu. BNP Paribas còn dùng quyền chọn đánh cược yen sẽ vượt mốc 155 trong vài tuần tới. Ngược lại, Goldman Sachs thì nhận xét hiện yen chưa quá yếu, nếu không tỷ giá có thể vọt lên 161-162 mới là đáng ngại.
Giới chuyên gia tài chính trong và ngoài Nhật nhìn nhận khác biệt.
Trong nước, Keisuke Tsuruta – chiến lược gia trái phiếu cao cấp tại MUFG Morgan Stanley Securities – cảnh báo rằng nếu BOJ tiếp tục chậm tăng lãi suất, yen sẽ còn suy giảm thêm, đẩy giá nhập khẩu lên cao và mâu thuẫn với mục tiêu tăng lương thực tế của chính phủ.
Còn tại Mizuho Securities, Masafumi Yamamoto nhận định chính quyền Takaichi đang “chịu đựng yen yếu”, chưa chịu ưu tiên kiềm chế nó, nên có thể cần mức 155 hay 160 trước khi cân nhắc can thiệp mạnh.
Ở khối tư nhân, Ryutaro Kono (chiến lược gia kinh tế Nhật của BNP Paribas) nhận định rằng với xu hướng bổ nhiệm quan chức thiên về kích thích của Takaichi, BOJ khó tăng nhanh lãi suất như kỳ vọng ban đầu.
Ông dự đoán ngân hàng sẽ chỉ tăng hai lần vào năm sau thay vì ba lần như trước. Tai Hui – chiến lược gia trưởng khu vực châu Á của JPMorgan – cũng cho rằng có thể BOJ sẽ hoãn đến đầu 2026, vì ngân hàng muốn chờ “kết quả thương lượng tiền lương” tiếp theo rồi mới quyết.
Trái lại, Salman Ahmed (người đứng đầu mảng chiến lược toàn cầu tại Fidelity) chia sẻ quan điểm lạc quan hơn, nói thị trường quá phấn khích với chính sách kích thích của Takaichi và hy vọng BOJ sẽ tăng lãi suất thêm vào tháng 12.
Trong khi đó, ở Hàn Quốc, các nhà kinh tế nhận thấy đồng yen yếu kéo theo sức ép tương tự lên đồng won. Reuters dẫn tin Bank of Korea lưu ý nền kinh tế Hàn có xu hướng bị ảnh hưởng khi đồng yen dao động, dù quan hệ thương mại giữa hai nước không lớn như quan sát về biến động chung khu vực.
Đặc biệt, tháng này won đã chạm mức yếu nhất trong nhiều tháng khi dòng vốn chuyển từ yen yếu sang đồng USD mạnh. Chính phủ Hàn Quốc đã cảnh báo theo dõi “động thái bất thường” trên thị trường ngoại hối, và chỉ huy cơ quan chức năng can thiệp nếu cần để bình ổn đồng won.
Trong những giai đoạn biến động, việc cân nhắc giữa chống lại khái niệm về lạm phát và giảm phát trở thành ưu tiên hàng đầu của bất kỳ ngân hàng trung ương nào, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của đồng tiền.
Động thái yên yếu của Nhật cũng thu hút sự chú ý của các nước lớn và khu vực. Ở Washington, Bộ Tài chính Mỹ gần đây tái khẳng định cam kết cho phép thị trường tự quyết định tỷ giá và sẽ theo dõi sát sao mọi biến động quá mức.
Dù chính quyền Tổng thống Trump được cho thích một đồng USD yếu, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khuyến cáo giải pháp để hỗ trợ yen bền vững vẫn là tăng lãi suất tại Nhật. Nói cách khác, Mỹ không khuyến khích việc “phá giá” đồng yên để hỗ trợ xuất khẩu Nhật, nhất là trong giai đoạn chính phủ Tokyo chủ trương kích thích lớn.
Ở khu vực, diễn biến trên góp phần thúc đẩy tâm lý giao dịch châu Á. Trong phiên 18/11, chỉ số chung MSCI châu Á-Thái Bình Dương không tính Nhật Bản giảm khoảng 1,8%, với KOSPI của Hàn Quốc mất tới 3,3% và Hang Seng của Hồng Kông giảm 1,7%.
Đồng yên trở thành tài sản “trú ẩn” khi tăng nhẹ so với đồng USD (nhờ thị trường chứng khoán lao dốc), nhưng xét trong dài hạn vẫn đang ở vùng thấp. Đối với đồng nhân dân tệ, hiện không có dấu hiệu lên tiếng từ Bắc Kinh, nhưng các doanh nghiệp và nhà đầu tư Trung Quốc chắc chắn theo dõi chặt chẽ vì yen yếu làm tăng tính cạnh tranh xuất khẩu của Nhật.
Trong ngắn hạn, các thị trường châu Á được dự báo sẽ tiếp tục biến động cùng xu hướng toàn cầu. Theo báo cáo mới nhất, các nhà đầu tư tài chính hiện xếp vị thế “vàng” và đồng USD lên cao trong khi giảm nắm giữ các đồng nội tệ.
Đồng won Hàn Quốc đã giảm xuống quanh 1.470 won đổi 1 USD, mức yếu nhất nhiều tháng, khi kinh tế Hàn chịu áp lực cạnh tranh xuất khẩu từ đồng yen giảm giá. Kịch bản tương tự có thể xảy ra với các đồng bạc khác như đô la Đài Loan, baht Thái hay rupiah Indonesia – đều chịu chung xu hướng dòng vốn tìm nơi trú ẩn sau khi áp lực từ nền kinh tế Mỹ giảm bớt.
Như vậy, câu hỏi đặt ra là khi nào BOJ sẽ đối phó ổn định tỷ giá và có nới lỏng hay thắt chặt thêm chính sách tiền tệ.
Cuộc gặp giữa Thủ tướng Takaichi và Thống đốc Ueda ngày 18/11 được xem là tín hiệu đầu tiên về cách thức hai bên phối hợp khắc phục biến động ngoại hối. Kết quả cuộc gặp chưa được công bố ngay trong ngày, nhưng chắc chắn mọi diễn biến tiếp theo sẽ được thị trường tài chính Nhật cũng như bạn hàng toàn cầu theo dõi sát sao.
Nguồn tham khảo:
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
