Đăng vào: 2026-03-25
Rial Iran yếu do nhiều vấn đề xảy ra đồng thời chứ không phải do một cú sốc tiền tệ đơn lẻ. Iran đối mặt với các lệnh trừng phạt thắt chặt hơn, lạm phát cao, thâm hụt tài khóa ngày càng rộng, áp lực lên doanh thu dầu mỏ và bất ổn chính trị cùng quân sự sâu sắc.
Những yếu tố đó đã dần xói mòn niềm tin vào đồng rial và khiến người dân cùng doanh nghiệp ưu tiên đồng USD và các tài sản cứng khác bất cứ khi nào có thể nhằm bảo vệ tài sản của mình.
Vào cuối tháng Một 2026, rial đã rơi về khoảng 1.6 triệu rial cho mỗi đô la Mỹ trên thị trường tự do, một mức thấp kỷ lục vào thời điểm đó. Sau đó nó hồi phục nhẹ lên khoảng 1.559 triệu một đô la vào ngày 21 tháng Ba sau khi Hoa Kỳ tạm thời cho phép một số dầu của Iran đang trong quá trình vận chuyển được bán. Tuy nhiên, ngay cả đợt hồi đó cũng chỉ làm nổi bật đồng tiền đã trở nên mong manh đến mức nào.
| Chỉ báo | Tín hiệu gần đây / mới nhất | Tại sao điều này quan trọng |
|---|---|---|
| Rial trên thị trường tự do | Khoảng 1.559 triệu một đô la vào ngày 21 tháng Ba 2026 | Cho thấy đồng tiền vẫn ở gần mức khủng hoảng ngay cả sau khi có đợt hồi |
| Mức thấp kỷ lục | Khoảng 1.6 triệu một đô la vào cuối tháng Một 2026 | Cho thấy niềm tin đã giảm sâu tới mức nào |
| Lạm phát | 40.1% so với cùng kỳ năm trước trong 5 tháng đầu của 2025/26 | Lạm phát cao làm suy yếu sức mua của đồng rial |
| Dự báo lạm phát của Ngân hàng Thế giới | 49.0% trong 2025/26 và 56.0% trong 2026/27 | Cho thấy áp lực này vẫn chưa chấm dứt |
| Dự báo tăng trưởng GDP | -1.7% trong 2025/26 và -2.8% trong 2026/27 | Tăng trưởng yếu làm giảm niềm tin vào đồng tiền |
| Xuất khẩu dầu của Iran sang Trung Quốc năm 2024 | 1.444 triệu thùng mỗi ngày | Cho thấy doanh thu xuất khẩu phụ thuộc vào một kênh rất hẹp |
Đây là lý do quan trọng nhất. Iran cần ngoại tệ, đặc biệt là đô la Mỹ, để thanh toán nhập khẩu, tăng cường niềm tin và ổn định thị trường ngoại hối. Nhưng các lệnh trừng phạt đã hạn chế việc bán dầu, liên kết ngân hàng và khả năng tiếp cận tài chính quốc tế rộng lớn hơn trong nhiều năm.
Ngân hàng Thế giới báo cáo rằng việc thắt chặt các lệnh trừng phạt đã cản trở đáng kể tăng trưởng và dẫn tới việc đồng tiền mất giá. EIA cũng cho biết xuất khẩu dầu vẫn là nguồn thu quan trọng của chính phủ, nghĩa là bất kỳ gián đoạn nào đối với thu nhập từ dầu sẽ nhanh chóng phản ánh lên sự yếu đi của đồng tiền.
Iran vẫn duy trì xuất khẩu dầu, nhưng cấu trúc này rất mong manh, nhất là trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu đối mặt với nhiều rủi ro khi căng thẳng leo thang đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD. Báo cáo SHIP Act 2025 của EIA cho thấy hoạt động xuất khẩu mặt hàng dầu chưa tinh chế và condensate của Iran sang Trung Quốc trung bình 1.444 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2024, trong khi xuất khẩu tới các điểm đến ngoài Trung Quốc chỉ khoảng 40.000 thùng mỗi ngày. Đó là một cơ sở xuất khẩu có tính tập trung rất cao.
Khi một quốc gia, một kênh thương mại, hoặc một miễn trừ trừng phạt quan trọng đến vậy, đồng tiền sẽ trở nên dễ tổn thương hơn trước những biến động đột ngột về chính sách và địa chính trị.
Ngân hàng Thế giới cho biết lạm phát ở Iran đạt 40.1% so với cùng kỳ năm trước trong 5 tháng đầu của 2025/26, với lạm phát thực phẩm ở mức 44.5%. Ngân hàng này cũng dự báo lạm phát 49.0% trong 2025/26 và 56.0% trong 2026/27. Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của IMF tháng Mười 2025 cũng cho thấy lạm phát giá tiêu dùng trung bình của Iran ở mức 41.6% trong 2026.
Điều đó quan trọng vì tình trạng leo thang liên tục của giá cả hàng hóa sẽ làm thay đổi hành vi tiêu dùng. Hộ gia đình cố gắng chi tiêu nhanh hơn trước khi đồng tiền mất giá thêm. Doanh nghiệp tìm cách bảo vệ lợi ích bằng cách tăng giá hoặc chuyển các giao dịch sang ngoại tệ. Người gửi tiết kiệm tìm đến đô la, vàng, bất động sản hoặc bất cứ thứ gì họ tin sẽ giữ giá tốt hơn đồng rial.
Một khi vòng xoáy đó hình thành, đồng tiền suy yếu không chỉ vì chính sách mà còn vì người dân ngừng tin tưởng vào nó như một kho lưu trữ giá trị.
Sự yếu kém của đồng tiền Iran cũng liên quan chặt chẽ tới quản lý tài khóa. Ngân hàng Thế giới ước tính thâm hụt tài khóa ở mức 3.2% GDP trong 2024/25, trung bình 4.2% trong giai đoạn dự báo.
Chi tiêu công vượt mục tiêu hơn 40%, chính phủ bù đắp phần thiếu hụt bằng cách phát hành thêm trái phiếu, rút tiền từ Quỹ Phát triển Quốc gia và dựa vào hệ thống ngân hàng.
Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng kỳ vọng về lạm phát và việc tài trợ thâm hụt thông qua các biện pháp điều hành cung tiền của ngân hàng trung ương có thể đẩy lạm phát lên trên mức 50% trong 2026–27.
Động thái này đặt áp lực trực tiếp lên rial. Khi nhà đầu tư và các hộ gia đình dự đoán việc tài trợ thâm hụt bằng in tiền gây lạm phát, họ kỳ vọng đồng tiền sẽ mất giá, và điều đó có thể tự khuếch đại. Hệ quả là thị trường hôm nay yêu cầu nhiều rial hơn cho mỗi đôla nhằm phòng trước khả năng phát hành tiền tệ thêm nữa.
Rial không suy yếu trong một khoảng chân không. Khi xung đột ở Trung Đông leo thang cùng với những tác động tiêu cực từ tối hậu thư Mỹ - Iran khiến thị trường tài chính khu vực chao đảo và các biện pháp trừng phạt thắt chặt, đồng tiền lập tức mất giá, và kỳ vọng lạm phát tăng vọt.
Chẳng hạn, thị trường chứng khoán Tehran đã giảm 26% so với đỉnh vào tháng Năm 2025. Nói cách khác, đồng tiền đang giao dịch trong một cuộc khủng hoảng niềm tin rộng, chứ không phải một sự kiện hẹp về ngoại hối.
Diễn biến thị trường gần đây nhấn mạnh điều đó. Đợt hồi của rial vào ngày 21 tháng 3 chỉ xảy ra sau khi Hoa Kỳ cho phép một số dầu mỏ Iran đang trên đường vận chuyển được bán. Các nhà giao dịch hiểu quyết định đó như một nguồn có thể mang lại dòng ngoại tệ mới.
Điều này cho thấy đồng tiền phản ứng không chỉ với các yếu tố kinh tế mà còn với những biến động hàng ngày về rủi ro xung đột, điển hình như những tín hiệu từ các cuộc đàm phán ngừng bắn giúp hạ nhiệt rủi ro nguồn cung tại eo biển Hormuz, cũng như việc thực thi trừng phạt, và kỳ vọng liên quan đến các lô hàng dầu.
Iran duy trì một chế độ tiền tệ mờ ám và phân mảnh. Bảng của Ngân hàng Trung ương cho thấy cả tỷ giá chính thức và tỷ giá thị trường mở, chứng tỏ một hệ thống ngoại hối thống nhất vẫn vắng mặt. Cơ chế này có thể tạm thời kiềm chế áp lực ở một số khu vực bị cô lập, nhưng rõ ràng khuyến khích tận dụng chênh lệch giá (arbitrage), xói mòn minh bạch, và làm suy giảm niềm tin vào giá trị thực của rial.
Loại cơ chế này có thể tạm thời giảm bớt áp lực ở những khu vực cụ thể. Tuy nhiên, nó cũng khuyến khích các hoạt động giao dịch kiếm lời từ sự chênh lệch tỷ giá, làm yếu tính minh bạch, và khiến doanh nghiệp cùng hộ gia đình khó tin tưởng vào giá trị thực của đồng tiền.
Khoảng cách giữa các kênh chính thức và thị trường tự do cho thấy điều quan trọng: bản thân nhà nước không hoàn toàn phụ thuộc vào một mức giá cân bằng thị trường duy nhất.
Khi điều đó xảy ra, thị trường mở thường là nơi đầu tiên xuất hiện căng thẳng thực sự. Việc tỷ giá thị trường tự do liên tục giảm về 1.5 million rồi 1.6 million mỗi đôla là dấu hiệu cho thấy giá không chính thức đã trở thành thước đo rõ ràng hơn về niềm tin.
Ngoài các động lực tiền tệ, rial còn đối mặt với những vấn đề kinh tế sâu xa hơn nằm ngoài phạm vi trừng phạt và lạm phát. Chẳng hạn, Iran đang gặp tình trạng thiếu hụt năng lượng và nước, đầu tư yếu, và các ngân hàng thiếu vốn.
Với gần 90% nguồn tài trợ phụ thuộc vào các ngân hàng, những điểm yếu hiện hữu nhiều khả năng sẽ gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh tăng trưởng yếu. Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng GDP là -1.7% trong năm 2025/26 và -2.8% trong năm 2026/27 theo kịch bản hiện tại của họ.
Trong nhiều năm, rial đã mất giá do lạm phát cao, các hạn chế liên quan đến trừng phạt khiến dòng ngoại tệ bị thu hẹp, và sự sụt giảm niềm tin vào chính sách kinh tế.
Không. Trừng phạt là một nguyên nhân lớn, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Lạm phát cao, thâm hụt tài khóa, rủi ro xung đột, tình trạng thiếu hụt cấu trúc, và một hệ thống tỷ giá phân mảnh cũng đóng vai trò quan trọng.
Có thể, nhưng có lẽ chỉ tạm thời trừ khi các điều kiện rộng hơn cũng được cải thiện. Đợt phục hồi gần đây sau khi được miễn trừ hạn chế bán dầu có giới hạn đã cho thấy dòng ngoại tệ bổ sung có thể mang lại lợi ích. Tuy nhiên, xu hướng dài hạn vẫn phụ thuộc vào lạm phát, trừng phạt, và niềm tin chung.
Kết lại, rial Iran vẫn yếu do áp lực lên nền kinh tế Iran cả từ yếu tố bên ngoài lẫn bên trong. Chính vì vậy sự yếu của rial nên được nhìn nhận là một vấn đề mang tính cấu trúc, chứ không phải một cơn hoảng loạn thị trường trong một ngày.
Cho đến khi Iran có thể hạ lạm phát, khôi phục niềm tin, và đảm bảo tiếp cận ngoại tệ ổn định hơn, rial nhiều khả năng vẫn dễ tổn thương.
Miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm (và không nên được coi là) lời khuyên tài chính, đầu tư hay lời khuyên khác để dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này cấu thành một khuyến nghị bởi EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hoặc chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ người nào.
