Đăng vào: 2026-04-01
Mọi nhà đầu tư đều được dạy cùng một kịch bản điều chỉnh ngay từ những ngày đầu bước vào thị trường. Cổ phiếu giảm, trái phiếu tăng giá, lợi suất đi xuống, Fed cắt giảm lãi suất, rồi chu kỳ lại lặp lại. Kịch bản đó rõ ràng, hợp lý và đã vận hành khá ổn định trong phần lớn bốn thập kỷ qua.
Nhưng đến năm 2026, khuôn khổ đó còn phát huy hiệu quả. Giá dầu và chứng khoán đang diễn biến lệch pha, còn thị trường trái phiếu hiện nay lại làm gia tăng biến động thay vì hấp thụ nó.
Giới đầu tư gọi sự đứt gãy giữa giá dầu, cổ phiếu, lợi suất Kho bạc và kỳ vọng tăng trưởng này là 'vòng xoáy tận diệt'.
Cơ chế này không phức tạp nếu nhìn theo đúng chuỗi sự kiện. Điều khiến nó trở nên nguy hiểm là mỗi mắt xích lại làm cho mắt xích kế tiếp xấu đi hơn nữa.
Giá dầu tăng vọt khi các gián đoạn địa chính trị siết chặt nguồn cung và trở thành động lực thúc đẩy giá năng lượng leo thang trên diện rộng trong toàn bộ nền kinh tế.
Áp lực lạm phát gia tăng vì giá nhiên liệu tác động trực tiếp đến chi phí vận tải, sản xuất và thực phẩm.
Lợi suất Kho bạc đi lên khi nhà đầu tư trái phiếu đòi hỏi mức bù đắp cao hơn cho rủi ro lạm phát.
Cổ phiếu suy yếu vì lợi suất cao hơn làm co hẹp định giá và tạo thêm áp lực lên lợi nhuận trong tương lai.
Tăng trưởng chậm lại khi chi phí năng lượng đắt đỏ, tín dụng thắt chặt và niềm tin suy yếu cùng lúc gây áp lực lên nhu cầu.
Fed rơi vào thế khó về chính sách khi phải cân bằng giữa tăng trưởng chậm lại và lạm phát, trong khi đây lại là dạng lạm phát mà họ không thể kiểm soát trực tiếp.
Điều kiện tài chính tiếp tục bị siết chặt hơn, và chu kỳ đó lại bắt đầu từ đầu.
Thị trường đã đồng loạt tái định giá cùng một cú sốc trên tất cả các nhóm tài sản lớn. Giá dầu bật tăng mạnh do lo ngại nguồn cung, lợi suất Kho bạc tăng vì rủi ro lạm phát, còn cổ phiếu đi xuống trong bối cảnh tâm lý suy yếu và định giá bị điều chỉnh thấp hơn.
Tính đến ngày 31 tháng 3, Brent đóng cửa ở mức $103.97, WTI ở $101.38, lợi suất Kho bạc kỳ hạn 10 năm lùi về 4.31% sau khi chạm 4.44% vào ngày 27 tháng 3, và S&P 500 vẫn khép lại quý đầu tiên với mức giảm 4.6%. Nasdaq kết thúc quý với mức giảm 7.1%.
Tác động chéo giữa các loại tài sản có thể tóm lược như sau:
| Tài sản | Giá trị gần nhất | Yếu tố chính |
|---|---|---|
| Dầu Brent | $103.97 | Sốc nguồn cung, rủi ro eo biển Hormuz |
| Dầu WTI | $101.38 | Gián đoạn năng lượng |
| Lợi suất Kho bạc kỳ hạn 10 năm | 4.31% | Tái định giá do lạm phát |
| Lợi suất S&P 500 quý 1 | -4.6% | Áp lực định giá |
| Lợi suất Nasdaq quý 1 | -7.1% | Tái định giá cổ phiếu tăng trưởng |
Trái phiếu Kho bạc không còn bù đắp được phần lỗ của cổ phiếu như thông lệ trước đây, phá vỡ sự tương quan nghịch đảo giữa hai loại tài sản này. Khi dầu vượt $100 một thùng, lợi suất 10 năm đã tăng từ khoảng 3.97% vào đầu tháng 3 lên 4.44% vào ngày 27 tháng 3 trước khi hạ nhiệt.
Khi lợi suất tăng lên ngay trong một đợt bán tháo cổ phiếu, các danh mục đầu tư cân bằng sẽ mất đi lớp phòng hộ quen thuộc của mình.
Sự suy yếu của trái phiếu phản ánh rủi ro lạm phát nhiều hơn là tín hiệu tăng trưởng mạnh hơn. OECD lưu ý rằng giá dầu và khí đốt tăng cao, kết hợp với điều kiện tài chính thắt chặt, có thể khiến GDP toàn cầu giảm 0.5% trong vòng hai năm, trong khi giá tiêu dùng có thể tăng thêm 0.7 điểm phần trăm trong năm đầu tiên và 0.9 điểm phần trăm trong năm thứ hai.
Fed giữ nguyên dải mục tiêu ở mức 3.50% đến 3.75% vào ngày 18 tháng 3. Với tư cách là cơ quan điều hành chính sách tiền tệ của Mỹ, Jerome Powell cho biết nền kinh tế vẫn đang mở rộng với tốc độ vững chắc, nhưng ông cũng cảnh báo rằng giá năng lượng cao hơn sẽ đẩy lạm phát toàn phần đi lên trong ngắn hạn và tác động lan tỏa từ cú sốc Trung Đông vẫn chưa thể xác định rõ.
Đây chính là bài toán nan giải của chính sách tiền tệ. Cắt giảm lãi suất có thể hỗ trợ tăng trưởng, nhưng cũng có thể khiến lạm phát do năng lượng thêm trầm trọng. Giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn sẽ tiếp tục siết chặt tín dụng, chi tiêu và định giá tài sản.
Tính đến ngày 27 tháng 3, thị trường đã loại bỏ hoàn toàn khả năng cắt giảm lãi suất trong năm 2026 và đang phản ánh xác suất 54% rằng sẽ có ít nhất một đợt tăng lãi suất vào tháng 12.
Thị trường vẫn chưa phản ánh đầy đủ rủi ro lạm phát đình trệ, nhưng một số tín hiệu ban đầu đã bắt đầu xuất hiện. Khảo sát nhanh tháng Ba của S&P Global cho thấy PMI tổng hợp của Mỹ đạt 51.4, mức thấp nhất trong 11 tháng, trong khi chi phí đầu vào tăng với tốc độ nhanh nhất trong mười tháng.
Điều đó cho thấy tăng trưởng đang chậm lại trong khi áp lực giá cả quay trở lại, bộc lộ rõ những hệ lụy dai dẳng của việc vật giá leo thang và tạo nên một môi trường khó khăn hơn đối với thị trường cổ phiếu.
Đó là lý do cú sốc dầu lần này mang hàm ý rộng hơn. Powell cũng đã chỉ ra rằng giá năng lượng cao hơn đang làm gia tăng rủi ro lạm phát trong ngắn hạn, khiến vấn đề này không chỉ còn là câu chuyện về lãi suất mà còn là câu chuyện về tăng trưởng.
Cách rõ ràng nhất để phá vỡ vòng xoáy này là giá dầu thô phải giảm một cách bền vững. Nếu dầu hạ nhiệt, lo ngại lạm phát sẽ dịu bớt, lợi suất Kho bạc sẽ chịu ít áp lực tăng hơn, còn cổ phiếu sẽ được giải tỏa đồng thời bởi chi phí đầu vào thấp hơn và áp lực từ tỷ lệ chiết khấu cũng giảm xuống.
Thị trường đã cho thấy cơ chế đó vận hành như thế nào. Vào ngày 31 tháng Ba, giá dầu giảm, lợi suất 10 năm lùi xuống 4.31%, và S&P 500 tăng 2.9%.
Chừng nào giá dầu còn chưa ổn định và dữ liệu tăng trưởng chưa cải thiện, rủi ro lạm phát đình trệ nhiều khả năng vẫn sẽ là lực cản chính đối với triển vọng của S&P 500.
Có. Một danh mục cân bằng truyền thống hoạt động hiệu quả nhất khi trái phiếu tăng giá trong lúc cổ phiếu giảm. Trong cú sốc dầu hiện tại, cả hai nhóm tài sản đều cùng chịu áp lực, khiến lợi ích đa dạng hóa suy giảm đáng kể.
Có. Powell cho biết Fed đang theo dõi sát kỳ vọng lạm phát và không thể xem nhẹ một cú sốc năng lượng nếu áp lực lạm phát trên diện rộng không hạ nhiệt.
Không. Lợi suất có thể giảm trong bối cảnh lo ngại về tăng trưởng kinh tế gia tăng. Cổ phiếu thường phục hồi mạnh hơn khi lợi suất đi xuống đồng thời với việc giá dầu hạ nhiệt và rủi ro lạm phát giảm bớt.
Các doanh nghiệp khai thác năng lượng và một số nhà máy lọc dầu thường có diễn biến tốt hơn trong các cú sốc dầu, vì giá dầu thô cao hơn hỗ trợ doanh thu và biên lợi nhuận của họ. Ngược lại, các nhóm nhạy cảm với lãi suất và tiêu dùng không thiết yếu thường chịu áp lực lớn hơn.
Trong năm 2026, mối quan hệ giữa giá dầu và cổ phiếu không còn có thể được mô tả bằng một tương quan nghịch đơn giản nữa.
Những cú sốc địa chính trị, như xung đột tại Trung Đông và giá dầu tăng cao, đã tạo ra áp lực lạm phát, buộc Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve) phải duy trì lập trường lãi suất cao trong thời gian dài hơn, và đây hiện là yếu tố kìm hãm chính đối với thị trường cổ phiếu.
Để thích ứng với môi trường này, nhà đầu tư cần nhận ra rằng các chiến lược truyền thống như mua vào khi thị trường giảm và dựa vào trái phiếu để đa dạng hóa hiện không còn phát huy hiệu quả.
Muốn thoát khỏi vòng xoáy tiêu cực này, giá dầu cần phải giảm xuống, và điều đó chỉ có thể xảy ra nếu các yếu tố địa chính trị đang gây ra cú sốc nguồn cung thay đổi một cách đáng kể.
Miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích, cũng không nên được hiểu là, lời khuyên tài chính, đầu tư hoặc bất kỳ loại tư vấn nào khác để làm cơ sở ra quyết định. Không có ý kiến nào trong tài liệu này cấu thành khuyến nghị của EBC hoặc của tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào là phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
