Đăng vào: 2026-04-01
Khi châu Âu phải chi nhiều tiền hơn cho dầu và khí đốt nhập khẩu, sức mua trong khu vực sẽ suy giảm, chi phí của doanh nghiệp tăng lên, và đồng euro thường mất đi một phần lực đỡ so với đô la Mỹ.
Điều này đặc biệt đáng chú ý ở thời điểm hiện tại, khi khu vực đồng euro vẫn đang duy trì thặng dư tài khoản vãng lai ở mức €37.9 tỷ vào tháng 1 năm 2026, nhưng về mặt cấu trúc, châu Âu vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ chi phí năng lượng nhập khẩu.
Trong năm 2024, Hoa Kỳ cung cấp 16.1% lượng dầu nhập khẩu của EU và 45.3% lượng LNG nhập khẩu của EU. Tuy nhiên, phân tích của ECB vẫn cho thấy EU gần như phải nhập khẩu toàn bộ lượng dầu và khí đốt mà khu vực này tiêu thụ.
Tỷ lệ trao đổi thương mại có liên hệ mật thiết với chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu. Khi giá nhập khẩu tăng nhanh hơn giá xuất khẩu, tỷ lệ trao đổi thương mại sẽ suy giảm. Với khu vực đồng euro, điều đó thường đồng nghĩa với việc khu vực này phải hy sinh nhiều thu nhập hơn để chi trả cho năng lượng mua từ bên ngoài.
Đó là lý do vì sao tỷ lệ trao đổi thương mại lại quan trọng trong phân tích cú sốc năng lượng cũng như trong việc đánh giá đồng euro. Khi vị thế tỷ lệ trao đổi thương mại suy yếu, thu nhập thực tế giảm xuống, biên lợi nhuận bị siết lại, và nhu cầu từ bên ngoài đối với đồng tiền này cũng có thể suy yếu theo.
Nghiên cứu của ECB cho thấy đợt tăng vọt gần đây của giá năng lượng tại khu vực đồng euro đã khiến GDP tích lũy mất 2.4 điểm phần trăm trong giai đoạn từ quý 3 năm 2021 đến quý 3 năm 2022, mức suy giảm mạnh nhất trong vòng 5 quý kể từ khi đồng euro ra đời.
Đối với EUR/USD, đây không đơn thuần chỉ là một số liệu thương mại. Mô hình phân tích của ECB cho thấy rõ rằng một cú sốc bất lợi về tỷ lệ trao đổi thương mại của khu vực đồng euro thường kéo theo xu hướng giảm giá của đồng euro so với đô la.
Nói một cách dễ hiểu, khi hóa đơn năng lượng nhập khẩu của châu Âu tăng mạnh, tỷ giá hối đoái thường sẽ trở thành một phần trong quá trình điều chỉnh đó.
Châu Âu có mức độ nhạy cảm rất cao với giá năng lượng nhập khẩu, bởi khu vực này không nắm quyền kiểm soát đối với giá dầu và khí đốt toàn cầu mà họ cần sử dụng.
Báo cáo từ Ngân hàng Trung ương Châu Âu cho biết EU gần như phải nhập khẩu toàn bộ lượng dầu và khí đốt mà mình tiêu thụ, khiến khu vực này đặc biệt dễ tổn thương trước các biến động địa chính trị, quyết định sản lượng toàn cầu và những gián đoạn vận chuyển xảy ra ngoài châu Âu.
Mức độ phụ thuộc đó được thể hiện rất rõ trong các mô hình thương mại hiện nay. Trong năm 2024, Hoa Kỳ là nhà cung cấp dầu mỏ lớn nhất cho EU với tỷ trọng 16.1%, đồng thời cũng là nhà cung cấp LNG nhập khẩu lớn nhất với tỷ trọng 45.3%. Na Uy cũng là một nguồn cung lớn đối với khí đốt đường ống và dầu mỏ.
Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ biến động mạnh nào của giá năng lượng toàn cầu cũng sẽ nhanh chóng đẩy hóa đơn nhập khẩu của châu Âu tăng cao.
Giá khí đốt đặc biệt quan trọng vì nó tạo ra tác động rộng hơn tới ngành công nghiệp châu Âu cũng như chi phí điện năng. Nghiên cứu của ECB lưu ý rằng các nhà máy điện chạy bằng khí đốt chỉ chiếm 19% sản lượng điện của EU trong năm 2022, nhưng lại quyết định giá điện trong 55% thời gian.
Điều đó khiến khí đốt có vai trò lớn hơn nhiều đối với định giá công nghiệp so với những gì có thể thấy nếu chỉ nhìn vào tỷ trọng sản lượng.
Đây cũng là lý do vì sao giá khí đốt và EUR/USD thường biến động cùng nhau rõ rệt hơn so với dự đoán của nhiều nhà giao dịch. Trong thời kỳ khủng hoảng năng lượng, nghiên cứu của ECB cho thấy giá khí đốt tại khu vực đồng euro đã tăng mạnh hơn giá khí đốt tại Mỹ, khiến chênh lệch giá nới rộng và làm xấu đi năng lực cạnh tranh về giá của khu vực đồng euro.
Một cú sốc năng lượng thường đi qua bốn kênh trước khi phản ánh đầy đủ lên EUR/USD.
| Kênh | Điều gì xảy ra ở khu vực đồng euro | Tác động có khả năng đối với EUR/USD |
|---|---|---|
| Hóa đơn nhập khẩu | Nhập khẩu dầu và khí đốt trở nên đắt đỏ hơn | Tiêu cực cho đồng euro |
| Thu nhập thực tế | Hộ gia đình và doanh nghiệp mất sức mua | Tiêu cực cho đồng euro |
| Tính cạnh tranh | Nhà sản xuất phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn | Tiêu cực cho đồng euro |
| Cán cân bên ngoài | Sự hỗ trợ từ tài khoản vãng lai có thể suy yếu | Tiêu cực cho đồng euro |
Hóa đơn năng lượng tăng vọt, đặc biệt là khi có sự biến động giá các loại nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu, đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều euro rời khỏi khu vực hơn để thanh toán cho dầu hoặc khí đốt nhập khẩu.
Điều đó làm suy yếu thu nhập khả dụng dành cho chi tiêu và đầu tư trong nước, đồng thời có thể bào mòn một phần lực hỗ trợ mà thặng dư tài khoản vãng lai thường mang lại cho đồng tiền này.
Giá năng lượng nhập khẩu cao hơn làm tăng chi phí cho cả nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng, đồng thời chúng vận hành như một loại thuế đối với toàn bộ nền kinh tế.
Hộ gia đình phải chi nhiều hơn cho sưởi ấm, điện và vận tải, trong khi doanh nghiệp phải chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn. Tổ hợp này không có lợi cho đồng euro, vì nó làm suy yếu chất lượng tăng trưởng thực ngay cả khi áp lực gia tăng mức giá chung trong nền kinh tế bùng nổ do chi phí đẩy.
Phân tích của ECB cho thấy chi phí đầu vào năng lượng cao hơn có thể làm suy yếu năng lực cạnh tranh về giá của khu vực đồng euro trong trung hạn, đặc biệt khi xét theo các chỉ số tỷ giá hối đoái thực hiệu dụng dựa trên giá sản xuất.
Điều đó rất quan trọng, bởi các nhà xuất khẩu không chỉ cạnh tranh với Mỹ. Họ còn cạnh tranh với doanh nghiệp đến từ nhiều khu vực khác cùng một lúc.
Khi thị trường đi đến kết luận rằng châu Âu đang phải đối mặt với cú sốc về thu nhập và năng lực cạnh tranh lớn hơn so với Mỹ, EUR/USD thường giảm ngay cả trước khi dữ liệu thương mại phản ánh đầy đủ mức độ thiệt hại. Đó là một trong những động lực quyết định sức mạnh đồng tiền, giải thích lý do khiến thị trường năng lượng có thể đẩy cặp tỷ giá này biến động nhanh hơn nhiều so với các đợt công bố dữ liệu vĩ mô.
Dầu mỏ quan trọng đối với mọi nền kinh tế lớn. Nhưng khí đốt lại mang tính khu vực hơn, và chính điều đó khiến nó trở nên đặc biệt quan trọng đối với đồng euro.
Nghiên cứu của ECB cho thấy tại đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng năng lượng, giá khí đốt ở khu vực đồng euro tăng mạnh hơn so với ở Mỹ hoặc châu Á. ECB cũng lưu ý rằng vào thời điểm đó, hợp đồng tương lai khí đốt cho năm 2025 tại khu vực đồng euro cao hơn khoảng ba lần so với các hợp đồng tương đương tại Mỹ.
Sự bất đối xứng này khiến khí thiên nhiên trở thành một cú sốc tương đối mạnh hơn đối với châu Âu so với Mỹ.
IEA cũng dự báo rằng nhập khẩu LNG của châu Âu sẽ đạt mức cao kỷ lục vào năm 2025 khi khu vực này gia tăng lượng bơm vào kho chứa và thay thế phần nguồn cung qua đường ống từ Nga đang suy giảm. Điều đó có nghĩa là châu Âu vẫn dễ tổn thương hơn Mỹ trước cạnh tranh LNG toàn cầu và các rủi ro vận chuyển.
Bài học thực tế rất đơn giản: khi giá dầu và đồng euro cùng dịch chuyển theo một hướng, tác động có thể khá rộng. Nhưng khi giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt so với giá khí đốt tại Mỹ, tín hiệu đối với EUR/USD thường rõ ràng hơn, vì điều đó làm thay đổi nền tảng chi phí tương đối của châu Âu.
Hãy tập trung vào một bảng theo dõi ngắn gọn:
Giá TTF so với các chuẩn tham chiếu khí đốt của Mỹ để đánh giá áp lực năng lượng tương đối tại châu Âu.
Xu hướng của dầu Brent và nhập khẩu LNG để đánh giá quy mô hóa đơn năng lượng của châu Âu.
Dữ liệu tài khoản vãng lai của khu vực đồng euro để xem liệu lực hỗ trợ từ bên ngoài đang mạnh lên hay suy yếu đi.
Tỷ giá thực hiệu dụng của euro và các chỉ số cạnh tranh để đánh giá tác động thương mại trên diện rộng, vượt ra ngoài một cặp tiền tệ riêng lẻ.
Chênh lệch lãi suất vẫn rất quan trọng, nhưng các cú sốc năng lượng có thể tái định hình bối cảnh tăng trưởng, lạm phát và cán cân bên ngoài, vốn là nền tảng để thị trường xây dựng các kỳ vọng về lãi suất đó.
Không. Điều đó còn phụ thuộc vào bối cảnh vĩ mô rộng hơn. Tuy nhiên, với một khu vực nhập khẩu năng lượng như khu vực đồng euro, việc giá dầu tăng kéo dài thường làm xấu đi điều kiện thương mại và đẩy chi phí nhập khẩu lên cao, từ đó tạo áp lực giảm lên đồng euro.
TTF là giá tham chiếu khí đốt chủ chốt của khu vực đồng euro được sử dụng trong phân tích của ECB. Chỉ số này phản ánh rõ hơn áp lực năng lượng mang tính đặc thù của châu Âu so với việc chỉ nhìn vào giá dầu toàn cầu.
Không. Điều kiện thương mại đo lường giá xuất khẩu so với giá nhập khẩu. Trong khi đó, tài khoản vãng lai có phạm vi rộng hơn và bao gồm hàng hóa, dịch vụ, thu nhập và các khoản chuyển giao.
Có. Trong một số giai đoạn, những lực khác có thể chi phối diễn biến thị trường, bao gồm tăng trưởng yếu tại Mỹ, thay đổi trong kỳ vọng lãi suất, hoặc sự suy yếu trên diện rộng của đồng đô la. Tuy vậy, cú sốc năng lượng vẫn gây sức nặng lên các yếu tố nền tảng của đồng euro.
Điều đó đề cập đến khả năng các nhà sản xuất trong khu vực đồng euro có thể định giá và bán hàng đủ sức cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài như thế nào. Chi phí năng lượng cao hơn có thể làm suy yếu vị thế đó bằng cách đẩy chi phí nền của các hàng hóa có thể giao dịch lên cao hơn.
Điều kiện thương mại của EUR/USD là một trong những khuôn khổ hữu ích nhất để hiểu cách các cú sốc năng lượng tác động lên cặp tiền này.
Khi giá nhập khẩu của châu Âu, đặc biệt là khí đốt và dầu mỏ, tăng nhanh hơn giá xuất khẩu, khu vực đồng euro sẽ mất sức mua, năng lực cạnh tranh suy giảm, và đồng euro thường yếu đi so với đô la.
Điều đó không có nghĩa là mọi biến động của EUR/USD đều do năng lượng gây ra. Nhưng nó cho thấy năng lượng vẫn là một trong những kênh truyền dẫn rõ ràng nhất từ nền kinh tế thực sang tỷ giá hối đoái.
Đối với một khu vực vẫn phải nhập khẩu gần như toàn bộ lượng dầu và khí đốt mà mình tiêu thụ, đồng thời vẫn phụ thuộc lớn vào dòng chảy LNG và dầu mỏ toàn cầu, mối liên kết này vẫn mang ý nghĩa cấu trúc quan trọng trong năm 2026.
Miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm phục vụ mục đích cung cấp thông tin chung và không được xem là, cũng không nên được hiểu là, lời khuyên tài chính, đầu tư hoặc bất kỳ hình thức tư vấn nào khác để dựa vào. Mọi quan điểm nêu trong tài liệu này không cấu thành khuyến nghị của EBC hoặc của tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào là phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
