Đăng vào: 2026-03-20
Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với một nhiệm vụ khó né tránh: trở thành kênh dẫn vốn chủ lực cho nền kinh tế trong giai đoạn 2026-2030, khi tổng nhu cầu đầu tư tối thiểu khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách chỉ đáp ứng khoảng 20% và tới 80% còn lại phải huy động từ khu vực xã hội. Khi dư địa chính sách tiền tệ đã tới ngưỡng, gánh nặng huy động vốn trung và dài hạn dịch chuyển rõ rệt sang thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán.
Bởi vậy, Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 không đơn thuần là một cuộc tổng kết đầu năm. Đây là bản thiết kế cho năm bản lề trước thời điểm FTSE Russell dự kiến đưa Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026, với đợt rà soát giữa kỳ trong tháng 3 và thông báo theo quy trình vào tháng 4.
Thị trường không còn được nhìn như nơi giao dịch ngắn hạn, mà phải vận hành như hạ tầng phân bổ vốn cho tăng trưởng hai con số, cho hạ tầng, công nghệ và khu vực tư nhân.
Nâng hạng thị trường chỉ mở ra cánh cửa. Điều quyết định là Việt Nam có tạo được khả năng tiếp cận, thanh toán, quản trị rủi ro và minh bạch đủ chuẩn để giữ dòng vốn dài hạn hay không.
Dòng tiền ngoại đang quan tâm rõ hơn, nhưng vốn chỉ vào mạnh khi hạ tầng, room ngoại, công bố thông tin và nguồn cung hàng hóa cùng được cải thiện đồng thời, chưa kể phải tính đến tác động từ các động thái điều hành lãi suất tại cuộc họp của Fed lên dòng vốn toàn cầu.
Bài toán lớn nhất của 2026 không nằm ở việc kéo chỉ số lên cao hơn, mà ở việc nâng chất thị trường để hấp thụ được vốn lớn mà không tạo ra một chu kỳ hưng phấn ngắn hạn rồi suy giảm thanh khoản. Đây là logic nhất quán xuyên suốt các phát biểu tại hội nghị.
Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng gọi vai trò của thị trường chứng khoán là “vô cùng nặng nề”, đồng thời yêu cầu tập trung vào năm nhiệm vụ trọng tâm. Trọng tâm chính sách nằm ở hoàn thiện thể chế pháp lý minh bạch, đồng bộ theo chuẩn quốc tế; nâng chuẩn quản trị công ty đại chúng và công bố thông tin (tiệm cận các quy chuẩn quốc tế như yêu cầu báo cáo từ SEC tại Mỹ); sớm áp dụng IFRS; bảo vệ nhà đầu tư; và thúc đẩy phát triển, nâng hạng, tái cấu trúc thị trường.
Ở cấp điều hành, Chủ tịch UBCK Vũ Thị Chân Phương đóng khung chương trình hành động theo “hai trụ cột”: phát triển nguồn cung và phát triển cầu đầu tư. Phần nguồn cung bao gồm IPO gắn với niêm yết, cổ phần hóa, thu hút doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp công nghệ, cùng với mở rộng trái phiếu xanh, sự tham gia sâu rộng của các loại hình quỹ tín thác đầu tư, chứng quyền, phái sinh và các sản phẩm mới. Phần cầu đầu tư tập trung vào nhà đầu tư tổ chức, đơn giản hóa thủ tục cho nhà đầu tư nước ngoài, nới room ngoại, hiện đại hóa hạ tầng và chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp môi giới.
Điều đáng chú ý là bộ khung này cho thấy cơ quan quản lý không còn tiếp cận thị trường theo hướng xử lý từng nút thắt riêng lẻ. Cách tiếp cận mới là xử lý đồng thời pháp lý, hạ tầng, sản phẩm, cấu trúc nhà đầu tư và chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Đó là cách duy nhất để biến nâng hạng thành dòng vốn thực, thay vì chỉ là một câu chuyện kỳ vọng.
Lý do đầu tiên là cửa vào đã rõ hơn. FTSE Russell đã công bố lộ trình nâng hạng của Việt Nam với ngày hiệu lực dự kiến 21/9/2026, và trọng tâm của đợt rà soát giữa kỳ là khả năng tiếp cận qua các nhà môi giới toàn cầu. Khi tiêu chí vào rổ chỉ số đã chuyển từ “chờ xem” sang “triển khai thế nào”, các định chế lớn buộc phải chuẩn bị vận hành trước khi chuẩn bị giải ngân.
Lý do thứ hai là quy mô thị trường đã khác. Tính đến ngày 15/3/2026, Việt Nam có 65 doanh nghiệp vốn hóa trên $1 tỷ, trong đó 6 doanh nghiệp vượt $10 tỷ. Dòng vốn ngoại lớn rất ưa chuộng các cổ phiếu đầu ngành này, ngay cả khi đối mặt với những nhịp rung lắc kỹ thuật do tin tức như việc cổ phiếu HPG chịu ảnh hưởng từ rủi ro thương mại Mỹ. Với các quỹ toàn cầu, đây không còn là một thị trường quá nhỏ để phân bổ thử nghiệm, mà là thị trường đủ rộng để xây chiến lược phân bổ theo ngành, theo rổ chỉ số và theo chủ đề tăng trưởng.
Lý do thứ ba là tín hiệu dòng tiền đã thay đổi. Dữ liệu tại hội nghị cho thấy giá trị giao dịch của khối ngoại tăng khoảng 50% trong những tháng đầu 2026. Tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức đã tăng từ 8% năm 2023 lên khoảng 13% hiện nay và được kỳ vọng có thể đạt ít nhất 20% trong vòng 24 tháng tới. Cùng lúc, SSI ước tính dòng vốn thụ động qua các danh mục hoán đổi có thể đạt khoảng $1,5 tỷ, còn dòng vốn từ các quỹ chủ động có thể đạt thêm $2-5 tỷ.
Lý do thứ tư là sự chuẩn bị đã đi vào chi tiết. Đại diện của UBS, Morgan Stanley và nhiều tổ chức quản lý tài sản lớn đã đến Việt Nam, làm việc với cơ quan quản lý và hoàn thiện dần các hợp đồng dịch vụ với các đơn vị trong nước. Vanguard cũng đã công khai kế hoạch mở tài khoản giao dịch và tài khoản vốn gián tiếp sau khi thị trường được nâng hạng. Điều đó cho thấy họ không chỉ quan sát từ xa, mà đang dựng sẵn hạ tầng để vào lệnh khi cửa mở.
Hệ thống KRX đã go-live từ ngày 5/5/2025. Ý nghĩa của KRX không chỉ nằm ở việc giảm nghẽn hay tăng hiệu suất giao dịch. Đây là “xương sống” mới của toàn thị trường, giúp tăng tính tập trung của hạ tầng, rút ngắn quy trình hậu giao dịch và mở đường kỹ thuật cho các sản phẩm như giao dịch trong ngày, ETF mới và các công cụ phòng ngừa rủi ro. Với dòng vốn ngoại, KRX là bằng chứng cho thấy thị trường Việt Nam đã sẵn sàng xử lý khối lượng giao dịch lớn hơn theo chuẩn cao hơn.
CCP, đối tác bù trừ trung tâm, là cơ chế mà một chủ thể đứng giữa bên mua và bên bán để giảm rủi ro đối tác trong thanh toán. Việt Nam đang chuẩn bị để triển khai CCP vào đầu năm 2027. Về bản chất, đây là mảnh ghép hậu giao dịch mà nhiều quỹ quốc tế coi là điều kiện gần như bắt buộc khi tăng quy mô phân bổ, vì nó giúp chuẩn hóa xử lý rủi ro và làm thị trường bớt phụ thuộc vào niềm tin song phương giữa các bên tham gia.
Mã số giao dịch chứng khoán điện tử, e-STC, đã rút ngắn đáng kể quy trình gia nhập thị trường của nhà đầu tư nước ngoài. Thời gian cấp e-STC tại VSDC là 1 ngày, và thời gian mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán là thêm 1 ngày sau đó. Việc bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự ở một số khâu, cho phép dùng SWIFT và mở tài khoản bằng phương tiện điện tử làm giảm đáng kể ma sát hành chính. Đó là khác biệt rất lớn trong mắt các quỹ toàn cầu, vì vốn lớn luôn cần tốc độ và tính dự đoán.
Nghị định 245/2025 đã làm rõ hơn trần sở hữu nước ngoài. Room ngoại của công ty đại chúng không còn do đại hội đồng cổ đông tự quyết ở mức thấp hơn, mà được mở tới hạn mức tối đa theo quy định pháp luật đối với ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp. Cải cách này đặc biệt quan trọng vì nhà đầu tư nước ngoài không chỉ cần room cao, họ cần room rõ ràng, có thể dự báo và có thể kiểm chứng trước khi giải ngân.
Phía nguồn cung, thông điệp của cơ quan quản lý khá rõ: không thể nâng hạng bền vững nếu thị trường chỉ xoay quanh một nhóm cổ phiếu lớn quen thuộc. UBCK tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng gắn liền với niêm yết, thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp FDI lên sàn, thu hút doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp, đồng thời phát triển trái phiếu xanh, PPP, quỹ đầu tư, chứng quyền, phái sinh và các cấu phần thị trường mới.
Điểm thay đổi đáng kể là tốc độ. Nghị định 245 rút ngắn thời gian đưa chứng khoán vào giao dịch sau khi được chấp thuận niêm yết từ 90 ngày xuống còn 30 ngày. Với doanh nghiệp, điều này cắt bớt độ trễ và chi phí cơ hội. Với thị trường, điều này giúp biến câu chuyện huy động vốn thành dòng hàng hóa thực nhanh hơn. Với khối ngoại, đây là dấu hiệu cho thấy Việt Nam bắt đầu xử lý đúng “nút cổ chai” của nguồn cung.
Điều này cũng hàm ý một thay đổi sâu hơn: nếu không nhanh chóng mở rộng nguồn cung chất lượng, dòng tiền nâng hạng dễ bị dồn vào vài cổ phiếu vốn hóa lớn, làm méo định giá và tăng rủi ro tập trung mỗi khi có sự kiện riêng lẻ (ví dụ như nhịp điều chỉnh sâu của cổ phiếu STB quanh thông tin tái cơ cấu). Ngược lại, nếu có thêm doanh nghiệp FDI, công nghệ, hạ tầng xanh và các quỹ chuyên đề, thị trường sẽ có độ sâu tốt hơn, hấp thụ vốn quốc tế bền hơn và phản ánh cấu trúc kinh tế mới của Việt Nam chính xác hơn.
Cơ quan quản lý đặt trọng tâm vào việc tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức thông qua phát triển các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và thêm các bộ chỉ số mới, đồng thời tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư khi nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn trong giá trị giao dịch. Song song với đó là yêu cầu nâng cao kiến thức tài chính cho nhà đầu tư cá nhân, chuẩn hóa chất lượng tư vấn và siết đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ môi giới.
Đây là một mục tiêu khó nhưng đúng hướng. Thị trường có thể tăng nhanh nhờ nhà đầu tư cá nhân, nhưng khó giữ được định giá cao và dòng vốn dài hạn nếu thiếu quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các nhà đầu tư tổ chức đủ lớn để làm lớp đệm ổn định. Khi tỷ trọng tổ chức tăng từ 8% lên 13% và còn hướng tới 20%, cấu trúc dòng tiền sẽ bớt ngắn hạn hơn, định giá cũng có cơ hội phản ánh chất lượng lợi nhuận thay vì chỉ phản ánh tâm lý.
Vì đây là năm bản lề trước thời điểm Việt Nam dự kiến được FTSE Russell nâng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026. Hội nghị không chỉ bàn mục tiêu tăng trưởng, mà tập trung vào hạ tầng, pháp lý, room ngoại và cấu trúc nhà đầu tư để biến nâng hạng thành dòng vốn thực.
Ước tính được nêu tại hội nghị cho thấy dòng vốn ETF có thể đạt khoảng $1,5 tỷ, còn dòng vốn từ các quỹ chủ động có thể đạt thêm $2-5 tỷ. Mức độ hiện thực hóa sẽ phụ thuộc vào tốc độ hoàn thiện tiếp cận thị trường, chất lượng nguồn cung và điều kiện toàn cầu.
KRX giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn, mở đường cho sản phẩm và cơ chế giao dịch hiện đại hơn. CCP lại là lớp bảo vệ hậu giao dịch, giảm rủi ro đối tác và tăng độ tin cậy của hệ thống. Hai cấu phần này không chỉ hút vốn ngoại mà còn giúp thị trường nội địa bền vững hơn.
Nhà đầu tư cá nhân không nên xem nâng hạng như một lý do để mua đuổi mọi cổ phiếu. Cách phù hợp hơn là ưu tiên doanh nghiệp có quản trị tốt, minh bạch, room ngoại rõ ràng và hưởng lợi thực từ chu kỳ vốn mới, đồng thời giữ kỷ luật phân bổ tài sản.
Thông điệp lớn nhất từ hội nghị là thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước sang giai đoạn phải lớn lên về chất, chứ không chỉ tăng về điểm số. Cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế là có thật, vì lộ trình nâng hạng đã rõ hơn, hạ tầng đang được hoàn thiện và các định chế lớn từ trung tâm tài chính hàng đầu nước Mỹ đến châu Âu đã bắt đầu chuẩn bị vị thế. Nhưng vốn lớn chỉ ở lại lâu khi thị trường có nguồn cung tốt, luật chơi rõ và cấu trúc nhà đầu tư đủ bền.
Với nhà đầu tư trong nước, triển vọng này đáng để lạc quan, nhưng không phải để chủ quan. Danh mục vẫn cần được đa dạng hóa theo ngành, theo chu kỳ và theo mức độ rủi ro. Để hiểu rõ hơn chuyển động của dòng tiền quốc tế và mối liên hệ giữa chứng khoán Việt Nam với Phố Wall trong bối cảnh thị trường Dow Jones và các chỉ số Mỹ liên tục ghi nhận các nhịp biến động mới, nhà đầu tư có thể theo dõi hoặc trải nghiệm giao dịch các chỉ số lớn của Mỹ như S&P 500 và Nasdaq trên EBC.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
