Đăng vào: 2026-01-08
Cổ phiếu IPO là gì, một câu hỏi quan trọng mở ra cánh cửa vào thế giới đầu tư sơ cấp, nơi các công ty tư nhân lần đầu tiên huy động vốn từ công chúng, bài viết này sẽ giải mã toàn diện về quy trình, điều kiện pháp lý, cơ hội, rủi ro và hướng dẫn chi tiết cách tham gia vào các thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Cổ phiếu IPO là gì được hiểu là việc một công ty lần đầu tiên phát hành cổ phiếu và chào bán rộng rãi ra công chúng thông qua sàn giao dịch tập trung, đánh dấu bước chuyển mình từ một công ty tư nhân thành công ty đại chúng. Sự kiện này, còn gọi là Chào bán lần đầu ra công chúng (Initial Public Offering), cho phép doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn khổng lồ từ các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức để phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng và mở rộng.
Hiểu rõ bản chất của các đợt phát hành lần đầu sẽ giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt, hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu cách giao dịch cổ phiếu CFD tại EBC để làm quen với thị trường.
Hãy cùng EBC khám phá sâu hơn về thế giới đầy tiềm năng của cổ phiếu IPO, từ các quy định pháp lý tại Việt Nam, các thương vụ đình đám trên thế giới cho đến chiến lược đầu tư hiệu quả.
Các ý chính:
Định nghĩa: IPO (Initial Public Offering) là quá trình một công ty tư nhân lần đầu tiên phát hành cổ phiếu và bán cho công chúng, trở thành công ty đại chúng.
Mục đích chính: Huy động vốn lớn, nâng cao giá trị thương hiệu, tạo tính thanh khoản cho cổ phiếu và thu hút nhân tài.
Quy trình: Một quy trình phức tạp gồm nhiều bước, từ chuẩn bị nội bộ, chọn ngân hàng bảo lãnh, thẩm định hồ sơ bởi UBCKNN đến khi niêm yết chính thức.
Cơ hội & Rủi ro: Mua được cổ phiếu ở mức giá gốc với tiềm năng tăng trưởng cao, nhưng cũng đối mặt với rủi ro biến động giá và thiếu dữ liệu lịch sử.
Pháp lý tại Việt Nam: Doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện khắt khe về vốn, tình hình kinh doanh và minh bạch thông tin theo quy định của Luật Chứng khoán.
Phát hành lần đầu ra công chúng, hay IPO, là một trong những sự kiện quan trọng và mang tính bước ngoặt nhất trong vòng đời của một doanh nghiệp.
Đây là quá trình một công ty tư nhân, sau một thời gian hoạt động và phát triển, quyết định huy động vốn bằng cách chào bán cổ phần của mình cho đông đảo công chúng lần đầu tiên. Sau khi IPO thành công, cổ phiếu của công ty sẽ được niêm yết trên một sàn giao dịch chứng khoán tập trung như Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) hoặc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), và công ty chính thức trở thành công ty đại chúng.
Mục tiêu cốt lõi của việc thực hiện IPO là để huy động một lượng vốn lớn từ xã hội. Nguồn vốn này thường được sử dụng cho các mục đích chiến lược như mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), thực hiện các hoạt động thâu tóm và hợp nhất doanh nghiệp, hoặc để tái cấu trúc các khoản nợ.
Bên cạnh mục tiêu tài chính, IPO còn mang lại nhiều lợi ích phi tài chính. Việc trở thành công ty đại chúng giúp nâng cao đáng kể uy tín, hình ảnh và vị thế thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường. Điều này không chỉ thu hút khách hàng, đối tác mà còn giúp công ty dễ dàng thu hút và giữ chân nhân tài thông qua các chương trình phát hành cổ phiếu cho người lao động (ESOP).
Quá trình IPO phân biệt rõ ràng hai loại thị trường: nơi phát hành chứng khoán lần đầu và thị trường thứ cấp. Giao dịch mua bán cổ phiếu trong đợt IPO diễn ra trên thị trường sơ cấp, nơi nhà đầu tư mua cổ phiếu trực tiếp từ công ty phát hành (thông qua các tổ chức bảo lãnh). Toàn bộ số tiền thu được sẽ chảy về cho doanh nghiệp. Sau khi đợt chào bán kết thúc và cổ phiếu được niêm yết, các nhà đầu tư sẽ bắt đầu mua đi bán lại cổ phiếu đó với nhau trên thị trường thứ cấp (sàn chứng khoán).
Để một thương vụ IPO diễn ra thành công và hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp phải tuân thủ một quy trình chặt chẽ và đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe do pháp luật quy định. Các quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường chứng khoán. Theo thông tin từ Wikipedia, thị trường IPO Việt Nam sau giai đoạn trầm lắng 2019-2023 đang có dấu hiệu hồi phục từ năm 2025, hứa hẹn một làn sóng mới sôi động hơn.
Theo quy định tại Khoản 1, Điều 15 của Luật Chứng khoán 2019, một công ty cổ phần muốn chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng phải thỏa mãn các điều kiện cơ bản sau đây. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này là yêu cầu bắt buộc để được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp phép.
Vốn điều lệ: Mức tổng giá trị tài sản góp vốn tại thời điểm đăng ký chào bán phải từ 30 tỷ đồng trở lên, được tính theo giá trị ghi trên sổ sách kế toán.
Kết quả kinh doanh: Hoạt động kinh doanh của 02 năm liên tục liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi. Đồng thời, công ty không được có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán.
Phương án phát hành và sử dụng vốn: Phải có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán được Đại hội đồng cổ đông thông qua. Kế hoạch này phải chi tiết và khả thi.
Tỷ lệ cổ phiếu bán ra: Tối thiểu 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết của tổ chức phát hành phải được bán cho ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn. Trường hợp vốn điều lệ của tổ chức phát hành từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ tối thiểu là 10%.
Cam kết niêm yết: Công ty phải cam kết và có nghĩa vụ đăng ký giao dịch chính thức cổ phiếu trên thị trường có tổ chức (niêm yết trên sàn HoSE hoặc HNX) sau khi kết thúc đợt chào bán.
Không vi phạm pháp luật: Công ty không thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã bị kết án về một trong các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà chưa được xóa án tích.
Quy trình IPO là một chuỗi các hoạt động phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các đối tác tư vấn chuyên nghiệp. Dưới đây là 7 bước tiêu chuẩn của một cuộc IPO tại Việt Nam.
Giai đoạn chuẩn bị nội bộ: Công ty tiến hành rà soát lại toàn bộ hệ thống tài chính, kế toán, pháp lý và quản trị doanh nghiệp để đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn của một công ty đại chúng. Đây là giai đoạn quyết định thành bại của cả quá trình.
Lựa chọn đơn vị bảo lãnh phát hành: Doanh nghiệp sẽ lựa chọn một hoặc một tổ hợp các công ty chứng khoán uy tín làm đơn vị bảo lãnh phát hành. Đơn vị này sẽ tư vấn về cấu trúc đợt IPO, định giá, chuẩn bị hồ sơ và hỗ trợ phân phối cổ phiếu.
Lập hồ sơ và Bản cáo bạch: Đây là bước quan trọng nhất, trong đó công ty cùng đơn vị tư vấn soạn thảo bộ hồ sơ đăng ký chào bán. Tài liệu cốt lõi là tài liệu công bố thông tin, cung cấp mọi thông tin chi tiết về doanh nghiệp, tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh, rủi ro, và chi tiết đợt phát hành cho nhà đầu tư.
Nộp hồ sơ và thẩm định bởi UBCKNN: Bộ hồ sơ hoàn chỉnh sẽ được nộp lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. UBCKNN sẽ tiến hành thẩm định tính đầy đủ, chính xác và hợp pháp của hồ sơ trước khi cấp giấy phép chào bán.
Tổ chức Roadshow và quảng bá: Sau khi được cấp phép, công ty và đơn vị bảo lãnh sẽ tổ chức các buổi giới thiệu (roadshow) với các nhà đầu tư tiềm năng, các tổ chức quản lý vốn chuyên nghiệp, và các định chế tài chính để quảng bá về đợt IPO và thu hút sự quan tâm.
Định giá và mở bán chính thức: Dựa trên kết quả roadshow và phân tích thị trường, một mức giá chào bán chính thức sẽ được xác định. Sau đó, quá trình đăng ký mua (book-building) hoặc đấu giá sẽ được mở ra cho công chúng.
Phân phối cổ phiếu và niêm yết: Sau khi đóng sổ đăng ký, cổ phiếu sẽ được phân phối cho các nhà đầu tư. Cuối cùng, công ty hoàn tất các thủ tục cần thiết để chính thức niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch chứng khoán, bắt đầu một giai đoạn phát triển mới.
Đầu tư vào cổ phiếu IPO luôn là một chủ đề hấp dẫn, thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng nhà đầu tư bởi tiềm năng lợi nhuận vượt trội. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội luôn là những rủi ro tiềm ẩn mà bất kỳ ai cũng cần phải phân tích và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi ra quyết định. Việc trang bị kiến thức vững chắc sẽ giúp bạn tối ưu hóa lợi nhuận và quản trị rủi ro hiệu quả khi tham gia vào thị trường sơ cấp này.
Cổ phiếu IPO mang đến những cơ hội đầu tư độc đáo mà thị trường thứ cấp khó có được. Đây là lý do khiến các đợt chào bán của những công ty tốt luôn được săn đón.
Cơ hội mua cổ phiếu với giá gốc: Nhà đầu tư tham gia IPO có cơ hội mua cổ phiếu ở mức giá chào bán ban đầu. Mức giá này thường được định giá thấp hơn một chút so với giá trị thực nội tại của doanh nghiệp để tạo sự hấp dẫn và đảm bảo đợt phát hành thành công. Khi cổ phiếu chính thức lên sàn, nếu được thị trường đánh giá cao, giá có thể tăng mạnh, mang lại lợi nhuận đáng kể ngay trong thời gian ngắn.
Tiềm năng tăng trưởng đột phá: Các công ty thực hiện IPO thường là những doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, có mô hình kinh doanh sáng tạo và nhiều tiềm năng mở rộng. Bằng cách đầu tư sớm, bạn có cơ hội đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp và hưởng lợi từ sự gia tăng giá trị trong dài hạn. Thương vụ IPO lịch sử của Alibaba vào năm 2014 là một minh chứng, khi giá cổ phiếu đã tăng trưởng vượt bậc trong nhiều năm sau đó.
Trở thành cổ đông sớm của công ty: Việc sở hữu cổ phiếu IPO giúp bạn trở thành một trong những người sở hữu phần vốn góp đầu tiên của công ty khi nó chuyển mình thành đại chúng. Điều này không chỉ mang ý nghĩa về tài chính mà còn cho bạn quyền tham gia vào các quyết sách quan trọng của công ty thông qua quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.
Bên cạnh những viễn cảnh tươi sáng, mặt trái của đầu tư IPO là những rủi ro không thể xem nhẹ. Nhận diện và hiểu rõ các rủi ro này là bước đầu tiên để bảo vệ tài sản của bạn.
Rủi ro về định giá: Việc định giá một công ty chưa niêm yết là rất phức tạp và có thể không chính xác. Đôi khi, mức giá IPO bị đẩy lên quá cao do sự hưng phấn của thị trường hoặc do đơn vị bảo lãnh muốn tối đa hóa số vốn huy động. Nếu mua phải cổ phiếu bị định giá quá cao, nhà đầu tư có thể đối mặt với thua lỗ khi giá điều chỉnh về mức hợp lý sau khi niêm yết.
Biến động giá mạnh sau niêm yết: Cổ phiếu mới lên sàn thường có biến động giá rất lớn do tâm lý thị trường, hoạt động đầu cơ và áp lực chốt lời từ các nhà đầu tư ban đầu. Giá cổ phiếu có thể giảm sâu dưới giá IPO, gây thiệt hại cho những người mua trong đợt chào bán.
Thiếu thông tin và lịch sử giao dịch: Không giống như các công ty đã niêm yết lâu năm, công ty sắp IPO có rất ít dữ liệu công khai để phân tích. Nhà đầu tư chủ yếu phải dựa vào thông tin trong Bản cáo bạch, vốn là tài liệu do chính công ty cung cấp. Sự bất cân xứng thông tin này là một rủi ro lớn.
Giai đoạn "khóa" (Lock-up period): Các cổ đông nội bộ, nhà đầu tư ban đầu thường bị ràng buộc bởi một giai đoạn "khóa", không được phép bán cổ phiếu trong một khoảng thời gian nhất định sau IPO (thường là 90-180 ngày). Rủi ro có thể xảy ra khi giai đoạn này kết thúc, một lượng lớn cổ phiếu có thể được bán ra thị trường, gây áp lực giảm giá mạnh.
Để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thành công, nhà đầu tư cần xây dựng một quy trình đánh giá khoa học và khách quan trước mỗi cơ hội IPO.
Nghiên cứu kỹ lưỡng Bản cáo bạch: Đây là tài liệu quan trọng nhất. Hãy đọc kỹ để hiểu rõ về mô hình kinh doanh, lợi thế cạnh tranh, đội ngũ lãnh đạo, tình hình tài chính trong các năm gần nhất, và đặc biệt là phần "Các yếu tố rủi ro" và "Mục đích sử dụng vốn".
Phân tích ngành và vị thế doanh nghiệp: Đánh giá xem ngành mà công ty đang hoạt động có tiềm năng tăng trưởng không. Vị thế cạnh tranh của công ty trong ngành đó như thế nào? Công ty có sản phẩm, công nghệ hay lợi thế nào độc đáo không?
Xem xét đội ngũ lãnh đạo: Ban lãnh đạo có kinh nghiệm, năng lực và tầm nhìn không? Lịch sử làm việc và thành tựu của họ là yếu tố quan trọng để đánh giá khả năng dẫn dắt công ty phát triển trong tương lai.
Phân tích các chỉ số tài chính: Dù dữ liệu hạn chế, hãy phân tích các chỉ số cơ bản như tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, dòng tiền hoạt động và các khoản nợ. So sánh các chỉ số này với các công ty cùng ngành đã niêm yết để có cái nhìn tương quan.
Tìm hiểu về đơn vị bảo lãnh phát hành: Uy tín của công ty chứng khoán bảo lãnh cũng là một yếu tố cần xem xét. Các đơn vị lớn và uy tín thường có quy trình thẩm định doanh nghiệp kỹ lưỡng hơn.
Tham gia mua cổ phiếu trong một đợt IPO có thể là một trải nghiệm thú vị và tiềm năng, nhưng quy trình có thể hơi khác biệt so với việc mua cổ phiếu thông thường trên sàn. Việc nắm rõ các bước sẽ giúp bạn tiếp cận cơ hội này một cách chủ động và chính xác. Đây là hướng dẫn từng bước dành cho nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam.
Bước 1: Mở tài khoản chứng khoán
Đây là yêu cầu bắt buộc đầu tiên. Bạn không thể mua bất kỳ loại cổ phiếu nào, kể cả IPO, nếu không có tài khoản chứng khoán.
Lựa chọn một đơn vị trung gian giao dịch uy tín được cấp phép hoạt động bởi UBCKNN.
Chuẩn bị các giấy tờ cần thiết, thường là Căn cước công dân (CCCD) còn hiệu lực.
Bạn có thể đến trực tiếp văn phòng của công ty chứng khoán hoặc mở tài khoản trực tuyến (eKYC) ngay trên website hoặc ứng dụng di động của họ. Quá trình này hiện nay rất nhanh chóng và tiện lợi.
Bước 2: Theo dõi thông tin về các đợt IPO sắp tới
Để không bỏ lỡ cơ hội, bạn cần chủ động tìm kiếm và cập nhật thông tin về các doanh nghiệp sắp tiến hành IPO.
Website của UBCKNN và các Sở Giao dịch (HoSE, HNX): Đây là nguồn thông tin chính thống nhất, nơi công bố các hồ sơ đăng ký chào bán và các thông báo cấp phép.
Website của các công ty chứng khoán: Các công ty chứng khoán, đặc biệt là các đơn vị tư vấn và bảo lãnh phát hành, thường xuyên cập nhật thông tin về các thương vụ IPO mà họ tham gia.
Các trang tin tức tài chính, chứng khoán uy tín: Các báo và trang tin chuyên ngành như Investing.com, Tin nhanh Chứng khoán, Lao Động (mục Kinh doanh) thường có các bài viết phân tích và đưa tin về các đợt IPO tiềm năng. Ví dụ, bài viết trên báo Lao Động đã liệt kê hàng loạt doanh nghiệp tiềm năng IPO như Masan Consumer, FPT Retail, THACO.
Bước 3: Đăng ký quyền mua cổ phiếu
Khi một đợt IPO chính thức được công bố và mở bán, bạn sẽ tiến hành đăng ký mua thông qua công ty chứng khoán nơi bạn mở tài khoản.
Đọc kỹ thông báo phát hành và Bản cáo bạch của doanh nghiệp để nắm rõ các thông tin quan trọng: giá chào bán, số lượng cổ phiếu tối thiểu/tối đa được đăng ký, thời gian đăng ký và nộp tiền.
Điền vào "Giấy đăng ký mua cổ phiếu" theo mẫu của công ty chứng khoán, ghi rõ số lượng cổ phiếu bạn muốn mua.
Bước 4: Nộp tiền và ký quỹ
Sau khi đăng ký, bạn cần nộp tiền vào tài khoản chứng khoán của mình. Số tiền này phải đủ để thanh toán cho toàn bộ số lượng cổ phiếu bạn đã đăng ký mua. Công ty chứng khoán sẽ phong tỏa (ký quỹ) số tiền này cho đến khi có kết quả phân phối cuối cùng.
Bước 5: Chờ kết quả phân phối và cổ phiếu về tài khoản
Số lượng cổ phiếu bạn thực tế nhận được có thể ít hơn số lượng bạn đăng ký, tùy thuộc vào tỷ lệ cạnh tranh của đợt phát hành.
Nếu tổng số lượng cổ phiếu nhà đầu tư đăng ký mua vượt quá số lượng chào bán, cổ phiếu sẽ được phân phối theo một tỷ lệ nhất định.
Sau khi có kết quả, công ty chứng khoán sẽ hạch toán số cổ phiếu bạn được mua vào tài khoản lưu ký và hoàn trả lại số tiền thừa (nếu có).
Bạn sẽ phải chờ một khoảng thời gian nhất định để cổ phiếu được chính thức niêm yết trên sàn. Kể từ lúc đó, bạn mới có thể bắt đầu giao dịch (mua/bán) cổ phiếu này trên thị trường thứ cấp.
Trong thời gian chờ đợi các thương vụ IPO phù hợp, bạn cũng có thể tìm kiếm cơ hội với các cổ phiếu đã niêm yết thông qua việc đầu tư theo hợp đồng chênh lệch giá tại EBC, một cách linh hoạt để tham gia vào biến động giá của các mã cổ phiếu hàng đầu.
Hành trình từ một công ty tư nhân đến một công ty đại chúng thông qua IPO là một chặng đường đầy tham vọng, mở ra cơ hội tăng trưởng vượt bậc cho doanh nghiệp. Đối với nhà đầu tư, các cổ phiếu IPO mang đến cơ hội sở hữu một phần của những câu chuyện thành công trong tương lai ngay từ những bước đi đầu tiên. Tuy nhiên, con đường này luôn song hành cả tiềm năng và thách thức.
Việc hiểu rõ cổ phiếu IPO là gì, nắm vững quy trình, điều kiện pháp lý và trang bị một phương pháp phân tích toàn diện là chìa khóa để bạn đưa ra những quyết định đầu tư thông minh. Hãy luôn tiếp cận mọi cơ hội với một cái đầu lạnh, nghiên cứu kỹ lưỡng Bản cáo bạch, đánh giá khách quan các yếu tố rủi ro và không bị cuốn theo tâm lý đám đông. Sự chuẩn bị kỹ càng và một chiến lược rõ ràng sẽ là người bạn đồng hành đáng tin cậy nhất trên thị trường.
EBC tin rằng, với nền tảng kiến thức vững chắc được chia sẻ trong bài viết này, bạn đã sẵn sàng để khám phá và chinh phục những cơ hội đầu tư hấp dẫn từ thị trường IPO. Hãy bắt đầu hành trình của mình bằng việc mở tài khoản demo tại EBC để thực hành và trau dồi kỹ năng giao dịch trong một môi trường an toàn.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
