Đăng vào: 2026-01-06
Chỉ trong hơn một thập kỷ, “unicorn” đã từ thuật ngữ nội bộ của các quỹ đầu tư mạo hiểm trở thành từ khóa nóng trong mọi câu chuyện về startup công nghệ. Gần đây, thế giới bắt đầu nói nhiều hơn về “hectocorn” – những startup tư nhân được định giá trên 100 tỷ USD – trong khi Việt Nam lại bàn chuyện hạ chuẩn “kỳ lân Việt Nam” xuống mốc 100 triệu USD để tạo bệ phóng cho doanh nghiệp công nghệ.
Vậy unicorn là gì, tiêu chí cụ thể ra sao, tại sao nhiều công ty đạt mốc định giá 1 tỷ USD vẫn có thể “ngã ngựa”, và Việt Nam hiện thực sự có bao nhiêu startup kỳ lân? Bài viết này tổng hợp dữ kiện mới nhất, giúp bạn nhìn rõ hơn bức tranh “kỳ lân” từ toàn cầu tới Việt Nam.
Tóm tắt nhanh
Unicorn (startup kỳ lân) là công ty khởi nghiệp tư nhân, chưa niêm yết, được định giá từ 1 tỷ USD trở lên theo các vòng gọi vốn, không phải vốn hóa trên sàn.
Toàn cầu hiện có trên 1.200–1.400 unicorn tùy nguồn thống kê, với tổng giá trị hàng nghìn tỷ USD; Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ dẫn đầu về số lượng.
Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam được các báo cáo quốc tế ghi nhận khoảng 4–6 (thậm chí 7) startup kỳ lân, tùy phương pháp tính, chủ yếu trong lĩnh vực fintech, game và thương mại điện tử.
Đầu 7/2025, cơ quan quản lý đề xuất công nhận startup định giá từ 100 triệu USD là “kỳ lân Việt Nam”, thực chất là nhóm soonicorn theo chuẩn quốc tế, nhằm tạo bệ phóng để vươn lên mốc 1 tỷ USD.
Dù “kỳ lân” nghe rất hào nhoáng, nhiều công ty đã phải giảm mạnh định giá, cắt giảm nhân sự hoặc phá sản khi môi trường lãi suất thay đổi và mô hình kinh doanh chưa đủ bền vững.
Trong tài chính và khởi nghiệp, unicorn (startup kỳ lân) được hiểu là:
Startup tư nhân, chưa niêm yết trên sàn chứng khoán, được định giá từ 1 tỷ USD trở lên dựa trên các vòng gọi vốn.
Thuật ngữ này được nữ nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee (Cowboy Ventures) phổ biến năm 2013, khi bà dùng hình ảnh “kỳ lân” để mô tả mức độ hiếm hoi của những startup đạt mốc định giá 1 tỷ USD trong rừng công ty khởi nghiệp.
Một số điểm quan trọng trong định nghĩa:
“Startup”: Thường là doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, mô hình kinh doanh còn mới, chưa hoàn toàn ổn định như tập đoàn lâu đời.
“Tư nhân” (privately held): Cổ phiếu chưa được niêm yết công khai trên sàn chứng khoán.
“Định giá” (valuation): Mức giá ước tính mà nhà đầu tư gán cho doanh nghiệp trong các vòng gọi vốn, không phải vốn hoá thị trường (market cap) – là giá trị tính trên giá cổ phiếu khi công ty đã lên sàn.
Nhờ giai đoạn lãi suất thấp kéo dài và dòng tiền khổng lồ từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, số lượng unicorn bùng nổ trong thập niên 2010–2020. Các thống kê dựa trên dữ liệu CB Insights cho thấy:
Cuối 2023–2024, danh sách “Global Unicorn Club” ghi nhận khoảng 1.248 unicorn.
Một tổng hợp khác dựa trên dữ liệu tháng 4/2025 ước tính hơn 1.200 unicorn toàn cầu, tổng định giá trên 4.3 nghìn tỷ USD, tập trung chủ yếu tại Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.
Tuy nhiên, sau cú sốc lãi suất và biến động kinh tế từ 2022, nhiều kỳ lân đã phải giảm định giá (down round), cho thấy mác “unicorn” không đảm bảo tương lai màu hồng.
Không phải cứ công ty 1 tỷ USD là “kỳ lân”. Các tổ chức theo dõi thị trường như CB Insights, PitchBook, Tracxn… thường áp dụng một số tiêu chí chung:
Ngưỡng cơ bản: định giá (valuation) từ 1 tỷ USD trở lên trong các vòng gọi vốn tư nhân.
Định giá này dựa trên giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cho một phần cổ phần trong vòng funding gần nhất (Series C, D…).
Unicorn không bao gồm các công ty đã thực hiện chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) để lên sàn chứng khoán.
Sau khi IPO, họ được gọi là “former unicorn” (cựu kỳ lân), giống các trường hợp như Airbnb, Uber, Stripe… từng được xếp vào danh sách unicorn trước khi niêm yết.
Dù không có một định nghĩa pháp lý duy nhất, phần lớn danh sách unicorn chỉ tính:
Doanh nghiệp dưới ~10–15 năm tuổi,
Tăng trưởng doanh thu/người dùng nhanh,
Thường hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ, fintech, nền tảng số.
Con số unicorn toàn cầu chênh lệch giữa các nguồn vì:
Có nơi chỉ tính startup công nghệ,
Có nơi tính cả fintech, thương mại điện tử, logistics…,
Tiêu chí “tư nhân”, “đang hoạt động” hay “đã bị down round” cũng khác nhau.
Khi đọc tin “công ty X trở thành unicorn”, điều quan trọng là phải hỏi: Ai công nhận, dựa trên vòng gọi vốn nào và ở thời điểm nào?
Hệ sinh thái khởi nghiệp (startup) không chỉ có “kỳ lân”. Trong vài năm gần đây, một loạt thuật ngữ mới xuất hiện để mô tả các ngưỡng định giá khác nhau:
| Thuật ngữ | Ngưỡng định giá (ước tính) | Ý nghĩa chính |
|---|---|---|
| Soonicorn | ~100 triệu – <1 tỷ USD | Startup “ứng viên kỳ lân”, có tiềm năng lên unicorn |
| Unicorn | ≥1 tỷ – <10 tỷ USD | Startup kỳ lân – mốc biểu tượng của hệ sinh thái |
| Decacorn | ≥10 tỷ – <100 tỷ USD | Kỳ lân “siêu to”, rất hiếm |
| Hectocorn / Centicorn | ≥100 tỷ USD | Nhóm cực hiếm, có sức ảnh hưởng toàn ngành |
Soonicorn: Trên thế giới, nhóm doanh nghiệp định giá từ 100 triệu đến dưới 1 tỷ USD thường được gọi là soonicorn – những “ứng viên kỳ lân”.
Decacorn: Một số unicorn vượt mốc 10 tỷ USD được gọi là decacorn.
Hectocorn: Các bài phân tích gần đây gọi những startup tư nhân từ 100 tỷ USD trở lên là hectocorn – câu chuyện mới khi quá nhiều công ty đã vượt qua ngưỡng unicorn.
Bước sang cuối 2025, các bài báo quốc tế nói nhiều đến việc “kỷ nguyên hectocorn đã tới”, với những cái tên như OpenAI, SpaceX, ByteDance, Databricks, Stripe… được định giá trên 100 tỷ USD, cho thấy thước đo “1 tỷ USD” không còn quá hiếm như một thập kỷ trước.
Việc chạm mốc unicorn không bảo đảm doanh nghiệp sẽ an toàn mãi mãi. Từ sau 2022, thế giới đã chứng kiến hàng loạt câu chuyện:
Startup từng được định giá hàng tỷ USD nhưng ở vòng gọi vốn mới phải chấp nhận định giá thấp hơn (down round),
Nhiều công ty buộc phải sa thải hàng loạt nhân sự, thu hẹp hoạt động,
Thậm chí có trường hợp phá sản, dù từng được định giá hàng tỷ USD.
Các nguyên nhân chính:
Giai đoạn “tiền rẻ” sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008–2020 khiến nhiều quỹ chấp nhận bơm vốn với định giá rất cao cho các startup công nghệ, miễn là tăng trưởng người dùng. Khi lãi suất toàn cầu tăng lên, nhà đầu tư buộc phải quay lại câu hỏi cơ bản:
Startup kiếm tiền thế nào?
Biên lợi nhuận, dòng tiền ra sao?
Những mô hình chỉ sống bằng “đốt tiền” để tăng trưởng nhanh sẽ bị thị trường chiết khấu mạnh.
Nhiều unicorn tăng trưởng dựa trên:
Trợ giá mạnh,
Marketing dày đặc,
Mở rộng địa lý bất chấp hiệu quả.
Khi buộc phải cắt giảm chi phí, unit economics (lợi nhuận trên từng đơn vị khách hàng/giao dịch) lộ rõ vấn đề, dẫn tới:
Doanh thu chững lại,
Lỗ kéo dài,
Khó gọi vốn mới hoặc chỉ huy động được với định giá thấp hơn.
Không ít kỳ lân sụp đổ vì:
Vấn đề quản trị công ty,
Xung đột giữa nhà sáng lập và nhà đầu tư,
Hệ thống báo cáo tài chính thiếu minh bạch.
Trong bối cảnh dòng vốn thận trọng hơn, tiêu chuẩn quản trị cũng trở nên khắt khe, khiến những unicorn “xây trên cát” dễ dàng bị thị trường đào thải.
Số lượng startup kỳ lân tại Việt Nam là chủ đề luôn gây tranh luận, bởi mỗi tổ chức sử dụng tiêu chí và dữ liệu khác nhau.
Các báo cáo và bài viết từ 2023 trở về trước thường thống nhất rằng Việt Nam có 4 kỳ lân công nghệ:
VNG – game, nền tảng số, dịch vụ đám mây.
VNLIFE – tập đoàn fintech đứng sau hệ sinh thái thanh toán, trong đó có VNPay.
MoMo – ví điện tử (e-wallet), dịch vụ tài chính số.
Sky Mavis – studio game blockchain (Axie Infinity).
Các nguồn này đều nói rõ: đây là unicorn theo chuẩn toàn cầu – định giá ≥1 tỷ USD, dựa trên các vòng gọi vốn đã công bố.
Đến 2025, các báo cáo thị trường như Tracxn, AsiaTechDaily, SecondTalent bắt đầu nói đến 6 unicorn tại Việt Nam gồm:
VNG
VNLIFE
MoMo
Sky Mavis
VNPAY (đôi khi tách riêng khỏi VNLIFE)
Tiki (thương mại điện tử)
Một bản tổng hợp unicorn Việt Nam tháng 12/2025 thậm chí liệt kê 7 cái tên, bổ sung VNG Cloud như một thực thể độc lập.
Sự khác biệt đến từ:
Cách tính pháp nhân:
Có nguồn coi VNLIFE và VNPAY là một hệ sinh thái,
Có nơi lại tách thành hai unicorn.
Thời điểm định giá:
Một số công ty đạt mốc 1 tỷ USD ở một vòng gọi vốn trước đây nhưng định giá sau đó có thể thay đổi.
Tiêu chí lĩnh vực:
Có báo cáo chỉ tính “kỳ lân công nghệ”,
Có báo cáo rộng hơn, tính cả nền tảng thương mại điện tử, fintech, game blockchain…
Ngoài ra, một số phát biểu của cơ quan quản lý tại các sự kiện Techfest 2025 cho rằng Việt Nam hiện có “khoảng 2 unicorn” theo chuẩn quốc tế, nhưng có “hàng chục doanh nghiệp near-unicorn” – nhấn mạnh hơn vào mục tiêu tương lai thay vì con số hiện tại.
Thay vì tranh cãi 4, 6 hay 7, điều quan trọng là:
Hiểu tiêu chí nào được dùng (1 tỷ USD, tư nhân, công nghệ…).
Xem đó là số liệu của tổ chức nào (Tracxn, Forbes, cơ quan nhà nước…).
Chú ý bối cảnh thị trường: định giá có thể thay đổi nhanh khi thị trường vốn điều chỉnh.
Trong 6–12 tháng gần đây, khái niệm unicorn ở Việt Nam được nhắc lại với một góc nhìn mới:
Đầu tháng 7/2025, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN) đề xuất:
Công nhận nhóm startup định giá từ 100 triệu USD là “kỳ lân Việt Nam”,
Nhằm tạo bệ phóng để các doanh nghiệp này tiếp tục phát triển và tiến tới chuẩn unicorn 1 tỷ USD theo quốc tế.
Điểm đáng chú ý: ngay trong bài phân tích tại Việt Nam, các chuyên gia cũng nhắc lại rằng:
Trên thế giới, doanh nghiệp được gọi là unicorn khi định giá từ 1 tỷ USD trở lên,
Còn nhóm 100 triệu đến dưới 1 tỷ USD thường được gọi là soonicorn – “ứng viên kỳ lân”.
Nói cách khác, đề xuất này không thay đổi chuẩn quốc tế, mà tạo thêm một “thương hiệu trong nước” để khuyến khích các startup đã đạt quy mô 100 triệu USD.
Báo cáo Vietnam Innovation & Private Capital Report 2025 cho biết:
Năm 2024, thị trường vốn cổ phần tư nhân (private equity) của Việt Nam ghi nhận 2,3 tỷ USD đầu tư,
Trải rộng trên 141 thương vụ, dù tổng vốn giảm so với giai đoạn bùng nổ trước đó.
Một báo cáo khác của Tracxn cho thấy:
Tính đến giữa 2025, hệ sinh thái Việt Nam có hơn 5.500 startup,
Tổng vốn huy động khoảng 3,2 tỷ USD,
Và 6 unicorn theo cách tính của họ.
Những con số này cho thấy:
Dù thị trường toàn cầu thắt chặt, Việt Nam vẫn giữ được sức hút đối với dòng vốn công nghệ,
Nhưng “tấm vé kỳ lân” trở nên khó kiếm hơn, khiến các chính sách nội địa như “kỳ lân Việt Nam 100 triệu USD” trở thành công cụ tâm lý quan trọng, vừa tôn vinh startup tăng trưởng tốt, vừa giữ chân nhà đầu tư.
Tại Techfest 2025 và một số báo cáo chính sách, đại diện Bộ KH&CN cho biết:
Việt Nam đặt mục tiêu có thêm 3–4 kỳ lân công nghệ chiến lược vào năm 2030,
Tập trung vào các lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ xanh và một số công nghệ nền tảng khác,
Đây là bước điều chỉnh từ mục tiêu cũ từng nói đến 10 kỳ lân vào 2030, phản ánh việc ưu tiên chất lượng và tính chiến lược hơn là chạy theo số lượng.
Unicorn trong bối cảnh startup là công ty khởi nghiệp tư nhân, chưa niêm yết, được định giá từ 1 tỷ USD trở lên thông qua các vòng gọi vốn. Đây không phải là khái niệm pháp lý, mà là thuật ngữ được giới đầu tư dùng để mô tả các công ty tăng trưởng nhanh, hiếm có.
Không. Theo định nghĩa phổ biến, unicorn chỉ bao gồm công ty tư nhân, chưa niêm yết. Sau khi IPO, họ không còn được tính là unicorn, mà chuyển sang nhóm “cựu kỳ lân” (former unicorn).
Soonicorn là cách gọi các startup định giá từ khoảng 100 triệu đến dưới 1 tỷ USD, được coi là “ứng viên kỳ lân” nếu tiếp tục tăng trưởng tốt. Ở Việt Nam, con số 100 triệu USD cũng đang được đề xuất như một chuẩn “kỳ lân Việt Nam”, nhưng về bản chất vẫn tương đồng với khái niệm soonicorn quốc tế.
Decacorn: Startup tư nhân từ 10 tỷ USD trở lên.
Hectocorn: Startup tư nhân từ 100 tỷ USD trở lên, hiện mới có một nhóm rất nhỏ trên thế giới, chủ yếu trong lĩnh vực AI, fintech, không gian vũ trụ và nền tảng số.
Tùy nguồn:
Nhiều bài viết và báo cáo trước đây thống kê 4 kỳ lân công nghệ: VNG, VNLIFE, MoMo, Sky Mavis.
Các báo cáo của Tracxn, AsiaTechDaily, SecondTalent năm 2025 đề cập 6 kỳ lân, bổ sung Tiki và VNPAY; thậm chí một số danh sách xem VNG Cloud là unicorn thứ 7.
Sự khác biệt chủ yếu đến từ cách tính pháp nhân, thời điểm định giá và tiêu chí lĩnh vực.
Về nguyên tắc, không. Nếu ở vòng gọi vốn mới, nhà đầu tư định giá công ty dưới 1 tỷ USD thì startup đó không còn đáp ứng tiêu chí unicorn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều danh sách thống kê cập nhật chậm, nên báo chí vẫn có thể gọi họ là “kỳ lân” một thời gian sau khi định giá thay đổi.
Không có con số cố định. Một số startup công nghệ có thể lên unicorn trong 5–7 năm nhờ thị trường thuận lợi và mô hình tăng trưởng nhanh; nhiều công ty khác phải mất hơn 10 năm hoặc không bao giờ đạt mốc này. Thống kê của các quỹ VC cho thấy các unicorn thường nằm trong nhóm rất nhỏ (dưới 1%) trong hàng chục nghìn startup mỗi hệ sinh thái.
Unicorn là gì? – là startup kỳ lân, công ty tư nhân chưa niêm yết, được định giá từ 1 tỷ USD trở lên.
Chuẩn quốc tế không đổi, nhưng mỗi hệ sinh thái – trong đó có Việt Nam – có thể linh hoạt tạo thêm khái niệm như “kỳ lân Việt Nam 100 triệu USD”, thực chất gần với soonicorn.
Số lượng công ty kỳ lân không nói lên toàn bộ sức khỏe nền kinh tế; quan trọng hơn là chất lượng mô hình kinh doanh, khả năng sinh lời (net profit) và mức độ bền vững.
Trong bối cảnh thế giới đã bước sang thời kỳ hectocorn – nơi một số startup tư nhân được định giá trên 100 tỷ USD – cuộc chơi “định giá” trở nên khốc liệt hơn nhiều. Với Việt Nam, thách thức không chỉ là “có bao nhiêu unicorn”, mà là:
Có thêm 3–4 kỳ lân công nghệ chiến lược thực sự tạo giá trị mới,
Biết kéo dòng vốn chất lượng thay vì chạy theo cuộc đua định giá,
Và duy trì một hệ sinh thái mà mọi startup – không chỉ unicorn – đều có đất sống.
Định nghĩa và thuật ngữ: Tổng hợp từ Wikipedia, Investopedia, các bài phân tích về unicorn/decacorn/hectocorn và báo cáo của CB Insights, PitchBook, Tracxn.
Số lượng unicorn toàn cầu: Đối chiếu giữa dữ liệu CB Insights (thông qua các tổng hợp năm 2024–2025) và các bảng thống kê số unicorn theo quốc gia.
Dữ liệu unicorn Việt Nam: Sử dụng các bài viết phân tích của Vietnamnet, Startup ASEAN, Vietstock, AsiaTechDaily, SecondTalent và Tracxn.
Chính sách và mục tiêu của Việt Nam: Tham khảo phát biểu của đại diện Bộ KH&CN tại Techfest 2025, các bài báo về đề xuất “kỳ lân Việt Nam” 100 triệu USD và các mục tiêu chiến lược 2030.
Dòng vốn private capital: Dựa trên báo cáo Vietnam Innovation & Private Capital Report 2025, các bản tin của VPCA và một số bài báo quốc tế về thị trường đầu tư công nghệ Việt Nam.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
