Đăng vào: 2026-01-06
Trong khi căng thẳng tại Venezuela leo thang và Mỹ hé lộ ý định cho doanh nghiệp của mình tham gia vận hành các mỏ dầu tại đây, giá dầu mỏ thế giới vẫn chỉ dao động quanh 60 USD/thùng. Theo ghi nhận trên Oilprice lúc 4h30 ngày 6/1, dầu Brent ở khoảng 61,67 USD/thùng, dầu WTI quanh 58,26 USD/thùng, tăng gần 1,5-1,6% so với phiên trước.
Trước đó, OPEC+ - nơi Venezuela là thành viên sáng lập - vừa quyết định giữ nguyên sản lượng trong quý I/2026, sau khi đã tăng thêm khoảng 2,9 triệu thùng/ngày từ tháng 4/2025 để giành lại thị phần. Dù vậy, các tổ chức như IEA và EIA vẫn cảnh báo nguồn cung đang vượt cầu, kéo tồn kho tăng lên, khiến giá dầu khó bật mạnh.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện "dầu mỏ" không chỉ là biến động vài USD trên bảng giá, mà còn là cuộc tái sắp xếp quyền lực năng lượng toàn cầu - với Venezuela ở trung tâm và túi tiền người tiêu dùng Việt Nam ở phía cuối chuỗi.
Ba yếu tố đang chi phối giá:
Rủi ro địa chính trị quanh Venezuela và các cơ sở năng lượng Nga;
OPEC+ giữ nguyên sản lượng, chờ đánh giá thêm diễn biến thị trường;
Lo ngại dư cung khi sản xuất toàn cầu tăng nhanh hơn tiêu thụ, tồn kho dầu thô đi lên.
Một cách đơn giản, khái niệm dầu thô (hay còn gọi là dầu mỏ) được hiểu là hỗn hợp hydrocacbon lỏng hình thành từ xác sinh vật bị chôn vùi hàng chục triệu năm, nằm trong các tầng đá xốp dưới lòng đất hoặc dưới đáy biển. Sau khi được khai thác, dầu được đưa vào nhà máy lọc để chưng cất, cracking… thành xăng, dầu diesel, nhiên liệu phản lực, nhựa đường, nhựa, hóa chất…
Nhờ mật độ năng lượng cao, dễ vận chuyển và phù hợp cho cả giao thông, công nghiệp lẫn hóa dầu, dầu mỏ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu thụ năng lượng toàn cầu, dù thế giới đang đẩy mạnh điện gió, mặt trời và xe điện.
Độ "nặng - nhẹ" của dầu thường được đo bằng chỉ số API. Chỉ số càng cao, dầu càng nhẹ và ít đặc; ngược lại, API càng thấp nghĩa là dầu đặc quánh, khó chảy. Dầu siêu nặng như dầu ở vành đai Orinoco (Venezuela) có API dưới 10, đặc gần như nhựa đường.
Dầu ngọt: hàm lượng lưu huỳnh thấp, xử lý dễ hơn, phù hợp sản xuất xăng, nhiên liệu sạch.
Dầu chua: nhiều lưu huỳnh, cần khử lưu huỳnh tốn kém nhưng lại phù hợp sản xuất diesel, nhiên liệu hạng nặng, nhựa đường.
| Tiêu chí | Dầu nhẹ - ngọt | Dầu nặng - chua (tiêu biểu: Venezuela) |
|---|---|---|
| Chỉ số API | > 30 | < 20, Orinoco nhiều mỏ < 10 |
| Độ nhớt | Thấp, chảy dễ qua đường ống | Rất cao, phải pha loãng / gia nhiệt |
| Hàm lượng lưu huỳnh | Thấp | Cao |
| Chi phí xử lý | Thấp - trung bình | Cao (đầu tư công nghệ, thiết bị) |
| Sản phẩm ưu thế | Xăng, nhiên liệu sạch | Diesel, nhựa đường, nhiên liệu công nghiệp nặng |
| Phù hợp với lọc dầu | Đa số nhà máy thông thường | Cần nhà máy chuyên dụng, phức tạp hơn |
Nói cách khác, không phải cứ có nhiều dầu là thành "vua" - loại dầu, hàm lượng lưu huỳnh, chỉ số API và năng lực lọc hóa dầu mới quyết định khả năng kiếm tiền của một quốc gia từ tài nguyên này.
Theo số liệu OPEC, đến năm 2024 Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu mỏ, tương đương 17% trữ lượng đã được chứng minh toàn cầu, cao hơn cả Saudi Arabia với khoảng 267 tỷ thùng. Phần lớn trữ lượng này nằm ở vành đai Orinoco - "biển dầu" siêu nặng chạy dọc miền trung nước này.
Trong thập niên 1970, Venezuela từng bơm tới 3,5 triệu thùng/ngày, chiếm khoảng 7% sản lượng thế giới. Ngày nay, sản lượng chỉ quanh 1,1 triệu thùng/ngày, tương đương chưa đầy 1% thị phần toàn cầu - tức giảm hơn hai phần ba so với thời hoàng kim.
Các nghiên cứu và số liệu tổng hợp cho thấy vài nguyên nhân chính khiến ngành dầu mỏ Venezuela tụt dốc:
Dầu siêu nặng, chi phí cao: dầu Orinoco đặc quánh, API < 10, cần pha loãng hoặc nâng cấp thành dầu tổng hợp trước khi vận chuyển và lọc.
Quốc hữu hóa và mất nhà đầu tư: sau khi siết yêu cầu PDVSA nắm cổ phần chi phối trong các dự án, nhiều tập đoàn lớn như Exxon, Conoco rút lui, tài sản bị quốc hữu hóa, khiến dòng vốn và công nghệ sụt mạnh.
Trừng phạt của Mỹ và khủng hoảng kinh tế: lệnh trừng phạt từ 2005, siết chặt từ 2017 khiến PDVSA khó tiếp cận vốn, linh kiện, kỹ thuật; nhiều chuyên gia kỹ thuật rời bỏ đất nước.
Hạ tầng xuống cấp: đường ống, nhà máy điện, lọc dầu lão hóa; thiếu đầu tư bảo dưỡng; mất điện diện rộng nhiều lần gây gián đoạn khai thác.
Cách đây khoảng 15 năm, Venezuela từng thu tới 90 tỷ USD/năm từ xuất khẩu dầu, với Mỹ là khách hàng lớn nhất, nhập đỉnh điểm 1,4 triệu thùng/ngày năm 1997. Đến trước khi bị siết trừng phạt mạnh, con số này đã giảm còn khoảng 500.000 thùng/ngày.
Trong bối cảnh Mỹ không giấu ý định để doanh nghiệp tham gia khai thác và tái thiết hạ tầng dầu mỏ Venezuela, thị trường tài chính Mỹ cũng đang thận trọng chờ đợi các tín hiệu rõ ràng hơn, khi giới phân tích lo ngại nguồn cung bổ sung sẽ đổ thêm dầu vào "biển dư cung" hiện nay.
Từ tháng 4/2025, tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC+) đã tăng sản lượng thêm khoảng 2,9 triệu thùng/ngày, tương ứng gần 3% nhu cầu toàn cầu, nhằm giành lại thị phần sau giai đoạn cắt giảm sâu. Tuy nhiên, trước nhu cầu yếu trong mùa đông và nguy cơ dư cung, nhóm đã quyết định tạm dừng các đợt tăng mới, giữ nguyên mục tiêu sản xuất ít nhất trong ba tháng đầu 2026.
Trong khi đó, các cơ quan như IEA, EIA và nhiều nhà phân tích được Reuters dẫn lời cho rằng:
Sản lượng ngoài OPEC (Mỹ, Brazil, Canada…) tiếp tục tăng.
Tăng trưởng kinh tế toàn cầu chưa đủ mạnh để hút hết số dầu này.
Tồn kho ở các trung tâm lớn có xu hướng nhích lên, báo hiệu cung đang nhỉnh hơn cầu.
Nếu Mỹ dỡ bỏ phần lớn rào cản với ngành dầu mỏ Venezuela và đầu tư mạnh, sản lượng nước này có thể tăng thêm tới 500.000 thùng/ngày trong vài năm tới, theo ước tính một số tổ chức phân tích. Song kịch bản này đòi hỏi ổn định chính trị, dòng vốn lớn và thời gian dài để sửa chữa hạ tầng, nên còn nhiều bất định.
Với mặt bằng Brent quanh 61-62 USD/thùng, WTI khoảng 58 USD/thùng, giá dầu mỏ đang thấp hơn khá nhiều so với giai đoạn vượt 80-100 USD/thùng vài năm trước. Điều này giúp giảm áp lực lạm phát nhập khẩu, tuy nhiên doanh nghiệp cần theo dõi sát biến động tỷ giá USD/VND vì giá xăng dầu là cấu phần lớn trong rổ chi tiêu và được giao dịch bằng ngoại tệ.
Cơ chế điều hành giá xăng dầu trong nước có độ trễ so với giá thế giới và còn phụ thuộc vào quỹ bình ổn, thuế phí. Tuy nhiên, nếu xu hướng dư cung duy trì và giá dầu dao động quanh vùng 60 USD/thùng, nguy cơ sốc giá mạnh trong ngắn hạn là không cao - trừ khi xảy ra biến cố mới khiến nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn đột ngột.
Doanh nghiệp vận tải, logistics: giá nhiên liệu ổn định hơn giúp chi phí vận hành dễ dự báo, thuận lợi cho việc ký hợp đồng dài hạn.
Ngành sản xuất, đặc biệt là thép, xi măng, thủy sản, dệt may: chi phí năng lượng là một phần quan trọng trong giá thành; giá dầu vừa phải giúp duy trì biên lợi nhuận trong bối cảnh đơn hàng chưa phục hồi mạnh.
Người tiêu dùng: giá xăng dầu ít biến động hơn giúp kiểm soát chi phí đi lại, vận chuyển hàng hóa; nhưng mức giảm không lớn nên tác động tích cực vẫn ở mức vừa phải.
Cần nhấn mạnh đây là phân tích thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư giao dịch dầu thô, cổ phiếu năng lượng hay bất kỳ tài sản nào. Việc đầu tư cần dựa trên khẩu vị rủi ro và tư vấn chuyên sâu cho từng nhà đầu tư.
Dựa trên dữ liệu hiện tại về cung - cầu, chính sách OPEC+ và bất định quanh Venezuela, có thể phác thảo ba kịch bản chính trong ngắn hạn (chỉ mang tính tham khảo):
Giá dầu có thể nhích lên nếu:
Bạo lực hoặc gián đoạn kéo dài tại các mỏ, đường ống quan trọng ở Venezuela hoặc các quốc gia sản xuất lớn khác.
OPEC+ bất ngờ thông báo cắt giảm bổ sung, thay vì giữ sản lượng như hiện.
Nhu cầu dầu tăng nhanh hơn dự kiến, nhờ kinh tế Mỹ, Trung Quốc hoặc châu Âu phục hồi mạnh.
Trong kịch bản này, người tiêu dùng và doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu áp lực chi phí cao hơn, dù biến động giá dầu thô chưa quay lại đỉnh 80-100 USD/thùng như giai đoạn trước.
Giá dầu có thể lùi sâu nếu:
Venezuela nhanh chóng khôi phục một phần công suất, xuất khẩu tăng rõ rệt.
Sản lượng dầu đá phiến Mỹ tiếp tục tăng mạnh, bất chấp giá thấp.
Kinh tế toàn cầu tăng trưởng yếu, nhu cầu năng lượng chậm lại.
Khi đó, chi phí nhập khẩu nhiên liệu của Việt Nam giảm, nhưng các doanh nghiệp dầu khí thượng nguồn sẽ đối mặt với biên lợi nhuận hẹp hơn.
Đây là kịch bản được nhiều tổ chức cho là khả dĩ nhất trong ngắn hạn:
OPEC+ giữ nguyên chính sách sản lượng ít nhất đến hết quý I/2026.
Sản lượng Venezuela chỉ tăng rất chậm do hạn chế vốn, công nghệ và rủi ro chính trị.
Nhu cầu dầu tăng nhẹ sau mùa đông, nhưng không bứt phá.
Với Việt Nam, mức giá này tạo một "vùng đệm" tương đối dễ chịu: không quá thấp để gây sốc cho ngành dầu khí, nhưng đủ thấp để hỗ trợ kiềm chế lạm phát.
Dầu mỏ là gì, khác gì dầu khí?
Dầu mỏ (dầu thô) là chất lỏng hydrocacbon khai thác từ lòng đất, còn "dầu khí" thường dùng để chỉ cả dầu thô lẫn khí tự nhiên. Nhiều mỏ khai thác đồng thời dầu và khí nên hai khái niệm hay đi cùng nhau.
Venezuela có thực sự là nước nhiều dầu nhất thế giới?
Theo số liệu OPEC và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu đã được chứng minh, chiếm khoảng 17% trữ lượng toàn cầu - cao nhất thế giới hiện nay.
Vì sao Venezuela nhiều dầu mà sản lượng thấp?
Dầu ở vành đai Orinoco chủ yếu là dầu siêu nặng, khai thác và xử lý tốn kém; hạ tầng cũ kỹ, thiếu vốn, thiếu công nghệ. Thêm vào đó là quốc hữu hóa, các lệnh trừng phạt và bất ổn chính trị khiến sản lượng rơi từ hơn 3,5 triệu thùng/ngày xuống quanh 1,1 triệu thùng/ngày.
OPEC+ là gì, khác OPEC như thế nào?
OPEC+ là liên minh giữa các nước OPEC và một số nhà sản xuất lớn ngoài OPEC, như Nga, Kazakhstan… Nhóm này phối hợp điều chỉnh sản lượng để tác động lên giá dầu toàn cầu, nên mọi quyết định giữ hay thay đổi sản lượng đều được thị trường theo dõi sát.
Brent và WTI khác nhau ra sao?
Brent là loại dầu thô khai thác ở Biển Bắc, được dùng làm chuẩn cho phần lớn giao dịch ở châu Âu, châu Á. WTI là dầu thô nhẹ, ngọt của Mỹ, đóng vai trò làm chuẩn cho các hoạt động giao dịch hàng hoá phái sinh tại thị trường Bắc Mỹ. Giá Brent và WTI thường chênh nhau vài USD/thùng do khác biệt về địa điểm giao hàng, chất lượng và cung - cầu khu vực.
Giá dầu thế giới tác động thế nào tới giá xăng ở Việt Nam?
Việt Nam vẫn nhập khẩu một phần lớn xăng dầu và dầu thô, nên giá dầu quốc tế là tham chiếu quan trọng khi điều hành giá trong nước. Tuy nhiên, cơ chế điều hành có độ trễ nhất định và còn phụ thuộc vào thuế, phí, chi phí định mức và quỹ bình ổn.
Mỹ can dự mạnh vào dầu mỏ Venezuela thì giá dầu sẽ giảm mạnh?
Việc tăng sản lượng tại Venezuela không diễn ra "qua đêm" mà cần vốn lớn, thời gian khôi phục hạ tầng và ổn định chính trị. Do đó, ngay cả khi Mỹ hỗ trợ mạnh, tác động giảm giá có thể xuất hiện từ từ, xen kẽ các rủi ro địa chính trị mới.
Trong kỷ nguyên năng lượng tái tạo, dầu mỏ còn quan trọng không?
Dù năng lượng tái tạo và xe điện đang phát triển nhanh, dầu mỏ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong vận tải đường bộ, hàng không, vận tải biển và hóa dầu. Quá trình chuyển dịch cần nhiều năm, nên dầu mỏ vẫn là "mạch máu" của kinh tế thế giới trong trung hạn.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
