Đăng vào: 2026-01-21
Trong phiên giao dịch ngày 20/1 theo giờ New York (rạng sáng 21/1 giờ Việt Nam), thị trường chứng khoán Mỹ chứng kiến một đợt bán tháo diện rộng trên cả ba chỉ số chính. Chỉ số Dow Jones Industrial Average rơi 870,74 điểm, tương đương 1,76%, xuống 48.488,59 điểm. S&P 500 mất 143,15 điểm, giảm 2,06% còn 6.796,86 điểm, trong khi Nasdaq Composite sụt 561,07 điểm, tương đương 2,39%, xuống 22.954,32 điểm. Đây là phiên giảm mạnh nhất của S&P 500 kể từ tháng 10/2025.
Theo dữ liệu từ Reuters, cả ba chỉ số đồng loạt ghi nhận mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ 10/10 năm ngoái và đều rơi xuống dưới đường trung bình động 50 ngày – một tín hiệu kỹ thuật cho thấy xu hướng điều chỉnh có thể còn tiếp diễn.
Đà lao dốc tập trung mạnh ở nhóm cổ phiếu công nghệ khi nhà đầu tư tháo chạy khỏi các tài sản tăng mạnh trong năm 2025. Những cổ phiếu dẫn dắt như Nvidia, Apple, Amazon đồng loạt mất trên 3%, thậm chí một số mã giảm hơn 4% trong phiên. Nhóm ngân hàng và công nghiệp cũng chịu áp lực bán đáng kể, với JPMorgan Chase, Caterpillar cùng giảm trên 2–3%.
Thước đo “nỗi sợ hãi” của Phố Wall – chỉ số CBOE Volatility Index (VIX) – bật tăng lên quanh ngưỡng 21 điểm, mức cao nhất trong khoảng 2 tháng, phản ánh tâm lý né tránh rủi ro gia tăng rõ rệt sau kỳ nghỉ lễ dài.
Không chỉ cổ phiếu, cú sốc Greenland còn kích hoạt làn sóng “Sell America” trở lại: lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng khoảng 6 điểm cơ bản lên quanh 4,30% do giá trái phiếu bị bán mạnh, trong khi chỉ số Dollar Index lùi về quanh 98,5–99 điểm, ghi nhận một trong những phiên giảm sâu nhất trong hơn một tháng. Đồng USD suy yếu, lợi suất tăng và vàng – bạc lập kỷ lục mới cho thấy nhà đầu tư đang đồng loạt giảm tiếp xúc với tài sản Mỹ, từ cổ phiếu, trái phiếu tới tiền tệ.
Cú rơi của chứng khoán Mỹ trong phiên 20/1 diễn ra ngay sau khi Tổng thống Donald Trump cuối tuần qua tái khẳng định kế hoạch áp thuế nhập khẩu 10% từ ngày 1/2, có thể tăng lên 25% từ tháng 6, đối với hàng hóa từ tám quốc gia châu Âu gồm Đức, Pháp, Đan Mạch, Hà Lan, Thụy Điển, Na Uy, Anh và Phần Lan – những nước công khai phản đối tham vọng giành quyền kiểm soát Greenland của Washington.
Trong một loạt phát ngôn và bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cảnh báo các nước nói trên sẽ phải chịu thuế quan “cho tới khi đạt được thỏa thuận mua đứt Greenland”. Cùng lúc, ông đe doạ áp thuế tới 200% với rượu vang và champagne Pháp, làm gia tăng lo ngại về một vòng xoáy trả đũa thương mại mới giữa Mỹ và EU.
Phản ứng trước động thái này, các lãnh đạo EU thông báo sẽ triệu tập một hội nghị khẩn tại Brussels trong tuần này để thảo luận gói đáp trả thuế quan trị giá khoảng 93 tỷ EUR đối với hàng hóa Mỹ, đồng thời cân nhắc sử dụng “công cụ chống cưỡng chế” (Anti-Coercion Instrument) mới nhằm răn đe các hành vi gây sức ép kinh tế.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2026: Đối thoại giữa xung đột thuế quan và làn sóng AI ở Davos, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cố gắng trấn an rằng mức tăng trưởng GDP quý I/2026 của Mỹ có thể vượt 5%, đồng thời cho rằng thuế quan là “công cụ để khởi động đối thoại” với châu Âu. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo EU không nên đáp trả, nếu không thế giới có thể rơi trở lại “cuộc chiến thuế quan ăn miếng trả miếng”.
Song song với đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent kêu gọi các nước “giữ cái đầu lạnh”, nhắc lại rằng thị trường đã từng hoảng loạn sau gói thuế “Ngày Giải phóng” (Liberation Day) hồi tháng 4/2025, nhưng sau đó hai bên vẫn đạt được thoả thuận thương mại.
Đằng sau cú bán tháo trên thị trường chứng khoán Mỹ là nỗi lo chồng chất về rủi ro địa chính trị và thương mại:
Nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ – EU quay trở lại sau giai đoạn tương đối “yên tiếng” trong năm 2025, đe doạ chuỗi cung ứng xuyên Đại Tây Dương, đặc biệt trong các ngành ô tô, hàng xa xỉ, công nghiệp quốc phòng và năng lượng tái tạo.
Rạn nứt trong các liên minh truyền thống như NATO và quan hệ Mỹ – châu Âu, khi vấn đề Greenland chạm tới yếu tố chủ quyền và an ninh chiến lược tại Bắc Cực.
Xu hướng “phi đô la hóa” và “Sell America”: việc cùng lúc bán trái phiếu kho bạc, chứng khoán và USD cho thấy một bộ phận nhà đầu tư toàn cầu muốn giảm tỷ trọng tài sản định giá bằng đồng bạc xanh trước rủi ro chính sách khó đoán.
Bất ổn tài khóa tại Nhật Bản và làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật (JGB) khiến lợi suất tăng mạnh, kéo theo điều chỉnh trên thị trường trái phiếu toàn cầu và ảnh hưởng tiêu cực tới khẩu vị rủi ro với cổ phiếu.
Wasif Latif, Giám đốc đầu tư của Sarmaya Partners tại New Jersey, nhận định các rủi ro địa chính trị bị dồn nén lâu nay đang “quay trở lại và buộc thị trường phải định giá lại những gì từng coi là liên minh bền vững”. Ông cho rằng cú sốc Greenland cộng hưởng với biến động lợi suất tại Nhật khiến phiên 20/1 trở thành một ngày “risk-off” điển hình trên phạm vi toàn cầu.
Trên thị trường tiền tệ, chuyên gia phân tích Tony Sycamore của IG mô tả diễn biến hiện nay là làn sóng “Sell America” phiên bản mới, khi nhà đầu tư đồng loạt rút khỏi cổ phiếu Mỹ, trái phiếu kho bạc và đồng USD vì lo ngại bất định kéo dài, căng thẳng với đồng minh và xu hướng đa dạng hoá dự trữ ngoại hối khỏi USD.
Một số nhà quản lý quỹ vẫn cho rằng khó có khả năng xảy ra cú sụt giảm mang tính “crash” lập tức, song đều thống nhất rằng đây là một “khủng hoảng do con người tạo ra” và mức độ điều chỉnh còn phụ thuộc vào việc Nhà Trắng và EU có sớm hạ nhiệt căng thẳng hay không.
Cú rung lắc trên Phố Wall nhanh chóng lan sang chứng khoán châu Âu và châu Á. Tại châu Âu, chỉ số Stoxx 600 giảm thêm 0,7% trong phiên 20/1 sau khi đã mất 1,2% ngày hôm trước. FTSE 100 của Anh lùi khoảng 0,7%, DAX của Đức giảm 1%, CAC 40 của Pháp mất 0,6%, trong khi FTSE MIB của Ý sụt khoảng 1,1%.
Sang phiên sáng 21/1 tại châu Á, phần lớn các thị trường tiếp tục giảm điểm nhưng mức độ đã “hạ nhiệt” so với cú sốc đầu tuần. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật có lúc giảm quanh 0,4–1,1%, chỉ số MSCI châu Á – Thái Bình Dương trừ Nhật giảm gần 0,5–0,6%, trong khi Hang Seng (Hong Kong), Kospi (Hàn Quốc) và các thị trường trong khu vực nhìn chung chìm trong sắc đỏ nhẹ.
Trên thị trường hàng hoá và tiền tệ, diễn biến càng cho thấy tâm lý né tránh rủi ro:
Thị trường ghi nhận giá vàng thế giới hôm nay bùng nổ trên 4.800 USD/ounce, SJC vượt 169 triệu đồng, trước khi lùi nhẹ về vùng 4.750–4.760 USD/ounce vào cuối phiên New York; bạc cũng vọt lên trên 95 USD/ounce – mức cao lịch sử.
Dù giá dầu thế giới hôm nay giằng co vì căng thẳng Greenland và lo ngại dư cung, dầu Brent vẫn tăng khoảng 1,5% lên gần 65 USD/thùng, một phần do kỳ vọng nguồn cung Bắc Đại Tây Dương có thể bị xáo trộn nếu khủng hoảng Greenland leo thang, đồng thời phản ánh tâm lý phòng hộ trước biến động địa chính trị.
Đồng USD suy yếu, chỉ số Dollar Index lùi khoảng 0,5–0,7%, trong khi euro và franc Thụy Sĩ tăng giá; dòng tiền tìm đến các đồng tiền và tài sản được coi là “trú ẩn” thay thế cho Mỹ.
Theo một số chuyên gia, chiến lược “Sell America” trong bối cảnh Greenland khiến dòng vốn ngắn hạn có xu hướng luân chuyển sang vàng, franc Thụy Sĩ, một phần euro và thậm chí cả trái phiếu chính phủ của các nước phát triển khác ngoài Mỹ. Điều này làm gia tăng độ nhạy của thị trường toàn cầu trước mọi tín hiệu leo thang hoặc hạ nhiệt từ Washington và Brussels.
Tại Việt Nam, VN-Index trong phiên 20/1 và sáng 21/1 chủ yếu chịu áp lực chốt lời sau nhịp tăng lên vùng đỉnh lịch sử quanh 1.900 điểm. Chỉ số đóng cửa ngày 20/1 ở 1.893,78 điểm, giảm nhẹ 0,15%, trong bối cảnh thanh khoản vẫn duy trì ở mức cao và khối ngoại quay lại bán ròng khá mạnh.
Nói cách khác, cho tới thời điểm hiện tại, tác động trực tiếp từ cú sốc chứng khoán Mỹ và khủng hoảng Greenland lên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn ở mức hạn chế. Diễn biến điều chỉnh chủ yếu mang tính kỹ thuật sau giai đoạn tăng nóng, thay vì phản ánh làn sóng “bán tháo tài sản Việt Nam”. Tuy vậy, rủi ro từ bên ngoài đang tăng lên rõ rệt và có thể nhanh chóng truyền dẫn qua kênh tâm lý, dòng vốn ngoại và tỷ giá.
Với nhà đầu tư Việt Nam, một số điểm cần lưu ý:
Dòng vốn ngoại và nhóm hưởng lợi/thiệt hại từ thương mại Mỹ – EU
Nếu chiến tranh thương mại Mỹ – EU leo thang, tăng trưởng tại hai thị trường phát triển lớn có thể chậm lại, ảnh hưởng gián tiếp tới cầu hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam, nhất là các ngành dệt may, gỗ, thuỷ sản, điện tử. Ngược lại, nếu EU chuyển hướng tìm kiếm nguồn cung ngoài Mỹ, một số doanh nghiệp Việt Nam có thể được hưởng lợi trung hạn nhưng sẽ đi kèm yêu cầu tiêu chuẩn cao hơn.
Tỷ giá, lãi suất và nhóm hưởng lợi từ USD yếu
Đồng USD giảm giá giúp áp lực tỷ giá tại Việt Nam dịu bớt, hỗ trợ các doanh nghiệp vay nợ ngoại tệ hoặc nhập khẩu nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước hiện đang hút bớt thanh khoản VND khỏi hệ thống, khiến mặt bằng lãi suất tiền đồng khó giảm mạnh trong ngắn hạn. Các nhóm ngành phòng thủ, hưởng lợi từ môi trường lãi suất ổn định và nhu cầu nội địa (tiêu dùng, hạ tầng, tiện ích) có thể tiếp tục được ưu tiên hơn là đặt cược mạnh vào câu chuyện xuất khẩu trong giai đoạn biến động.
Vàng, cổ phiếu phòng thủ và yêu cầu thận trọng trong phân bổ tài sản
Vàng thế giới lập đỉnh mới, giá vàng trong nước cũng biến động mạnh – vừa là kênh trú ẩn, vừa tiềm ẩn rủi ro mua đuổi ở vùng giá cao. Đối với nhà đầu tư chứng khoán, việc tăng tỷ trọng tiền mặt, ưu tiên cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt, ít phụ thuộc xuất khẩu sang Mỹ – EU và có câu chuyện tăng trưởng nội tại trong năm 2026 được đánh giá là phù hợp hơn so với việc “bắt đáy” cổ phiếu nhạy cảm với chu kỳ toàn cầu.
Tóm lại, thông điệp chính gửi tới nhà đầu tư Việt Nam lúc này là giữ sự thận trọng, tránh xu hướng hoảng loạn bán bằng mọi giá nhưng cũng không vội vàng “mua rẻ” khi rủi ro bên ngoài vẫn còn nhiều biến số. Những yếu tố cần theo dõi sát trong thời gian tới gồm: diễn biến đàm phán Mỹ – EU về Greenland, phản ứng chính sách của EU (cả về thuế và công cụ chống cưỡng chế), tín hiệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) về lộ trình lãi suất, cũng như phản ứng của dòng vốn ngoại trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Chứng khoán Mỹ: Dow Jones mất 870,74 điểm (-1,76%), S&P 500 giảm 2,06%, Nasdaq sụt 2,39% trong phiên 20/1 – phiên tệ nhất từ tháng 10/2025.
Nguyên nhân chính: Tổng thống Trump dọa áp thuế lên 8 nước châu Âu vì Greenland, làm bùng phát lại lo ngại chiến tranh thương mại Mỹ – EU và làn sóng “Sell America”.
Tác động toàn cầu: Chứng khoán châu Âu, châu Á đồng loạt giảm; VIX lên đỉnh 2 tháng; vàng vượt 4.800 USD/ounce, USD suy yếu, lợi suất trái phiếu Mỹ tăng.
Góc nhìn Việt Nam: VN-Index chỉ điều chỉnh nhẹ quanh vùng 1.900 điểm nhưng rủi ro bên ngoài tăng; nhà đầu tư trong nước nên ưu tiên sự thận trọng, quản trị rủi ro danh mục và theo dõi sát diễn biến Greenland, chính sách của Fed và phản ứng dòng vốn ngoại.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
