Đăng vào: 2026-03-23
Giá dầu và giá vàng đang phát đi hai thông điệp khác nhau về cùng một cuộc khủng hoảng. Khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang, dầu bật tăng vì thị trường nhìn thấy nguy cơ gián đoạn nguồn cung vật chất ngay lập tức. Vàng lại giảm vì nhà đầu tư không còn giao dịch kim loại quý này chỉ như tài sản trú ẩn, mà còn như một tài sản không sinh lợi suất trong môi trường USD mạnh hơn và lãi suất cao hơn.
Tính đến ngày 23/3/2026, Brent vẫn neo quanh $112.62/thùng, vàng giao ngay lùi về khoảng $4,372.86/ounce sau 9 phiên giảm liên tiếp, còn lợi suất Treasury 10 năm của Mỹ đã lên vùng cao nhất 8 tháng. Điều đó cho thấy thị trường đang định giá cuộc khủng hoảng này trước hết như một cú sốc năng lượng và lạm phát, chứ chưa phải một cú sốc suy thoái đủ lớn để kéo vàng bật trở lại mạnh mẽ.
Dầu tăng vì rủi ro nguồn cung là hữu hình. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lưu lượng dầu và LNG toàn cầu. Chỉ cần nguy cơ siết chặt hoặc đóng tuyến này, thị trường phải cộng ngay phần bù rủi ro vào giá dầu.
Vàng giảm vì lạm phát năng lượng làm thay đổi kỳ vọng lãi suất. Khi dầu tăng, thị trường sợ lạm phát quay lại, từ đó lùi kỳ vọng cắt giảm lãi suất và thậm chí bắt đầu định giá xác suất Fed tăng lãi suất trước cuối năm.
USD và lợi suất đang lấn át nhu cầu trú ẩn. Đồng bạc xanh được hỗ trợ bởi vai trò tài sản thanh khoản toàn cầu, còn lợi suất tăng khiến vàng kém hấp dẫn hơn vì không tạo ra thu nhập.
Dòng vốn ETF vàng không còn nâng giá như đầu năm. Các quỹ hàng hóa tập trung vào vàng và kim loại quý đã bị rút $5.19 tỷ trong tuần kết thúc ngày 18/3, trong khi GLD hiện có AUM khoảng $155.0 tỷ, tương đương gần 1,048 tấn vàng, thấp hơn so với vùng nắm giữ cuối năm trước.
Yếu tố cốt lõi của đợt tăng dầu này không nằm ở tâm lý đơn thuần mà ở rủi ro vật chất đối với hệ thống vận chuyển năng lượng. Mỹ đã phát tín hiệu tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Iran mở hoàn toàn Hormuz, còn Iran tuyên bố có thể đóng hoàn toàn eo biển này nếu cơ sở điện lực của họ bị tấn công. Trong bối cảnh đó, giá dầu WTI đã có những nhịp tăng sốc vì rủi ro tại Hormuz, chứng minh rằng bất kỳ phát biểu nào từ Washington hay Tehran cũng có thể làm giá dầu biến động mạnh do đây là một nút thắt logistics thật, không phải chỉ là câu chuyện đầu cơ.
Thị trường vật chất thậm chí đang căng hơn những gì hợp đồng tương lai phản ánh. Saudi Aramco đã cắt nguồn cung sang châu Á tháng thứ hai liên tiếp trong tháng 4, chỉ phân bổ Arab Light từ cảng Yanbu cho khách hàng hợp đồng. Dữ liệu theo dõi vận chuyển cho thấy xuất khẩu dầu thô của Saudi trong tháng 3 đã giảm xuống khoảng 4.355 triệu thùng/ngày từ 7.108 triệu thùng/ngày trong tháng 2. Điều này cho thấy tuyến thay thế qua Biển Đỏ chỉ giúp giảm bớt áp lực, chứ chưa thể bù hoàn toàn cho nút thắt Hormuz.
Rủi ro còn nằm ở chỗ dự trữ chiến lược chỉ là công cụ giảm sốc ngắn hạn. Mặc dù giá dầu thô có dấu hiệu hạ nhiệt sau các tín hiệu xả kho từ IEA và mức kỷ lục 400 triệu thùng được giải phóng hôm 11/3, nhưng ngay cả cơ chế này cũng được nhìn nhận là biện pháp tạm thời. Nguyên nhân là do những rủi ro tắc nghẽn tại eo biển Hormuz vẫn chưa rút đi, trong khi điều thị trường thực sự cần là dòng chảy năng lượng được khôi phục ổn định.
Ở trạng thái bình thường, chiến sự lớn thường hỗ trợ vàng. Nhưng lần này, cú sốc địa chính trị lại đi qua kênh dầu trước, lan sang lạm phát, lợi suất và USD, góp phần lý giải vì sao đợt tăng giá của vàng và bạc trong năm 2026 bất ngờ sụp đổ. Khi nhà đầu tư tin rằng giá năng lượng cao sẽ khiến các ngân hàng trung ương phải giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn, vàng trở thành tài sản chịu áp lực vì không tạo ra coupon hay cổ tức. Đây là lý do vàng giao ngay đã giảm hơn 2% trong phiên đầu tuần và nối dài thành 9 phiên đi xuống.
Cấu trúc của cú sốc cũng rất quan trọng. Thị trường hiện đã định giá khoảng 27% xác suất các quyết định điều chỉnh lãi suất từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ thiên về kịch bản thắt chặt trước tháng 12/2026. Cùng lúc, inflation swap 1 năm của Mỹ đã lên 3%, còn kỳ vọng lạm phát ngắn hạn tăng nhanh ở nhiều thị trường phát triển. Nói cách khác, vàng đang bị giao dịch dưới góc nhìn chi phí cơ hội tăng lên, không chỉ dưới góc nhìn phòng thủ tài sản.
Một lực cản khác đến từ nhu cầu tiền mặt trong giai đoạn biến động cao. Khi cổ phiếu, trái phiếu và hàng hóa cùng rung lắc, nhà đầu tư thường bán cả tài sản đang lãi để giảm đòn bẩy hoặc đáp ứng yêu cầu ký quỹ. Diễn biến đó thể hiện khá rõ trong tuần qua, khi quỹ cổ phiếu toàn cầu bị rút $20.3 tỷ, quỹ thị trường tiền tệ hút thêm $32.57 tỷ, còn nhóm quỹ vàng và kim loại quý bị rút $5.19 tỷ. Vàng vì vậy bị kéo vào vòng xoáy thanh khoản thay vì được hưởng trọn vai trò trú ẩn.
Câu chuyện không chỉ nằm ở Fed, nhất là sau khi quyết định Fed giữ nguyên lãi suất đã đẩy tỷ giá USD tăng vọt vào tuần trước, với dự kiến chỉ có một lần cắt giảm trong năm 2026. ECB giữ lãi suất tiền gửi ở 2% nhưng nhấn mạnh sẵn sàng hành động nếu cú sốc năng lượng làm lạm phát bật lên. BoE giữ 3.75% với biểu quyết 9-0 và cảnh báo lạm phát có thể lên 3.5% trong hai quý tới. BoJ giữ 0.75% nhưng cũng nhấn mạnh áp lực lạm phát đang tăng. Điều này tạo ra một bối cảnh đồng loạt “higher for longer”, rất bất lợi cho vàng trong ngắn hạn.
Chính vì vậy, USD đang mạnh hơn vai trò trú ẩn của vàng. Trong cú sốc dầu, Mỹ vẫn được nhìn như nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều nước nhập khẩu năng lượng lớn ở châu Á và châu Âu. Khi đồng USD tăng cùng lợi suất, vàng bị định giá lại theo hai hướng bất lợi cùng lúc: giá vàng trở nên đắt hơn với người mua ngoài Mỹ, còn chi phí cơ hội nắm giữ kim loại quý tiếp tục đi lên.
Sự luân chuyển dòng vốn của quỹ hoán đổi danh mục được đảm bảo bằng vàng SPDR - tổ chức lưu ký kim loại quý lớn nhất thế giới, là một tín hiệu đặc biệt quan trọng vì nó phản ánh rõ nét nhu cầu đầu tư tài chính ngắn hạn. Tính đến ngày 20/3/2026, GLD có AUM khoảng $155.0 tỷ, giá LBMA Gold PM $4,600.35/ounce và khoảng 369.8 triệu chứng chỉ lưu hành.
Tính đến ngày 20/3, SPDR Gold Shares đã giảm khoảng 44.6 tấn vàng trong tháng 3, nếu so với mức nắm giữ 35,408,897.98 ounce vào ngày 27/2. Ở mốc mới nhất, quỹ có 369.80 triệu chứng chỉ lưu hành và 9,187.37 ounce vàng trên mỗi basket, tương đương khoảng 33.97 triệu ounce, hay 1,056.74 tấn vàng.
Điều đáng chú ý là đầu năm 2026, vàng từng được hỗ trợ mạnh bởi dòng tiền ETF khi nhà đầu tư tìm nơi trú ẩn. Nhưng vài tuần gần đây, bức tranh đã đảo chiều. Dòng vốn rút khỏi nhóm quỹ vàng và kim loại quý tăng vọt, cho thấy lực mua từ nhà đầu tư tài chính ngắn hạn đã suy yếu rõ rệt. Khi SPDR giảm nắm giữ, điều đó không nhất thiết có nghĩa là quỹ “bi quan” với vàng, mà đúng hơn là nhà đầu tư đang rút tiền, buộc lượng vàng lưu ký của quỹ co lại.
Việc một ETF vàng vật chất lớn nhất thế giới rút bớt hơn 44 tấn chỉ trong chưa đầy một tháng là tín hiệu quan trọng cho thấy dòng tiền tài chính ngắn hạn đang rời khỏi vàng, làm suy yếu lực đỡ từ ETF và khiến các nhịp hồi giá dễ trở thành cơ hội chốt lời hơn là điểm khởi đầu của một xu hướng tăng bền. Nói cách khác, khi SPDR liên tục co lượng vàng nắm giữ, thị trường thường hiểu đây là dấu hiệu cầu đầu tư đang yếu đi, đặc biệt trong bối cảnh USD mạnh lên, lợi suất tăng và kỳ vọng lãi suất cao kéo dài tiếp tục gây áp lực lên XAUUSD.
Nếu Iran nhượng bộ đủ rõ để thị trường tin Hormuz sẽ mở hoàn toàn và rủi ro quân sự giảm bớt, dầu có thể hạ nhiệt đầu tiên. Khi đó USD và lợi suất cũng có thể dịu xuống, tạo điều kiện để vàng hồi phục. Đây là kịch bản tích cực nhất cho vàng, nhưng điều kiện tiên quyết là áp lực lạm phát năng lượng phải giảm.
Nếu Iran tiếp tục trả lời mơ hồ và Mỹ chưa đánh ngay, khả năng cao nhất là dầu giữ giá cao, USD vẫn vững, lợi suất không giảm nhiều và vàng tiếp tục bị kẹp giữa nhu cầu trú ẩn và áp lực lãi suất. Đây cũng là kịch bản phù hợp nhất với nền định giá hiện nay của thị trường.
Nếu Mỹ thực hiện đòn đánh vào hạ tầng điện của Iran, dầu có thể là tài sản phản ứng mạnh nhất. Vàng trong nhịp đầu chưa chắc tăng ngay, vì thị trường có thể quay lại mua USD và bán tài sản để lấy thanh khoản. Chỉ khi cú sốc chiến sự đủ lớn để nhà đầu tư chuyển trọng tâm sang tăng trưởng suy yếu và nguy cơ stagflation sâu hơn, vàng mới có cơ hội lấy lại ưu thế rõ rệt hơn.
Không hẳn. Vàng thường tăng trong khủng hoảng, nhưng nếu chiến sự làm dầu tăng mạnh và kéo theo kỳ vọng lạm phát cùng lãi suất cao hơn, vàng có thể giảm vì chi phí cơ hội nắm giữ tăng lên. Đợt giảm hiện tại phản ánh đúng logic đó.
Vì dầu bị tác động trực tiếp bởi rủi ro nguồn cung và vận chuyển qua Hormuz. Khi tuyến vận tải năng lượng chiến lược bị đe dọa, giá dầu phải cộng ngay phần bù rủi ro vật chất, trong khi vàng phản ứng gián tiếp hơn qua USD và lãi suất.
Đó là tín hiệu tiêu cực cho ngắn hạn, vì nó cho thấy dòng tiền ETF đang rút ra. Tuy nhiên, nó không đồng nghĩa với việc xu hướng dài hạn của vàng đã gãy. Nó chủ yếu phản ánh nhu cầu tài chính ngắn hạn suy yếu trong môi trường USD mạnh và lãi suất cao.
Rất mạnh. Khi Fed, ECB, BoE và BoJ đều nghiêng sang lập trường thận trọng hơn với nới lỏng, lợi suất thực có xu hướng cao hơn và vàng mất lợi thế. Chừng nào thị trường còn tin lãi suất sẽ cao lâu hơn, vàng còn dễ chịu áp lực.
Hai biến số quan trọng nhất là dầu và lợi suất Mỹ. Nếu dầu hạ nhiệt đủ để kéo kỳ vọng lạm phát xuống và lợi suất ngừng tăng, vàng có thể hồi khá nhanh. Nếu không, các nhịp tăng của vàng vẫn dễ bị bán trở lại.
Căng thẳng Mỹ - Iran đang tạo ra một nghịch lý bề ngoài nhưng rất logic ở cấp độ thị trường. Dầu tăng vì nỗi sợ thiếu cung qua Hormuz là trực tiếp và hữu hình. Vàng giảm vì cú sốc dầu đang được chuyển hóa thành lạm phát cao hơn, USD mạnh hơn, lợi suất cao hơn và dòng vốn ETF rút ra. Trong ngắn hạn, dầu vẫn là tài sản nhạy nhất với headline chiến sự, còn vàng sẽ chỉ lấy lại động lực rõ hơn khi lợi suất và USD hạ nhiệt hoặc khi thị trường bắt đầu sợ tăng trưởng suy yếu hơn là sợ lạm phát quay lại.
Trong bối cảnh vàng và dầu đang phản ứng mạnh với căng thẳng địa chính trị, XAUUSD và XTIUSD tiếp tục là hai mã đáng theo dõi sát sao. Với nhà giao dịch muốn tận dụng biến động ngắn hạn hoặc bám theo xu hướng lớn của thị trường hàng hóa, EBC là nơi có thể theo dõi giá theo thời gian thực, xây dựng chiến lược linh hoạt và quản trị rủi ro chặt chẽ hơn trong những phiên biến động cao. Dù đang nghiêng về cơ hội ở vàng hay dầu, điều quan trọng vẫn là giao dịch có kỷ luật, bám sát dữ liệu và lựa chọn điểm vào lệnh phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
