Đăng vào: 2026-04-15
EU đang dựng hàng rào thép cao hơn bằng cách cắt quota miễn thuế gần một nửa và nâng thuế ngoài hạn ngạch lên 50%, tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá thép, dòng chảy thương mại và rủi ro cho nhà xuất khẩu.
EU đã đạt thỏa thuận chính trị tạm thời để tăng thuế thép nhập khẩu vượt hạn ngạch từ 25% lên 50%, đồng thời hạ tổng hạn ngạch miễn thuế xuống còn 18,3 triệu tấn mỗi năm, thấp hơn khoảng 47% so với hạn ngạch tự vệ năm 2024. Nếu được Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU thông qua chính thức, bộ quy định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và áp dụng cho 30 nhóm sản phẩm thép.
Đây không chỉ là tin về phòng vệ thương mại. Với thị trường thép toàn cầu vẫn chịu áp lực dư cung lớn, quyết định của EU có thể làm thay đổi dòng chảy xuất khẩu sang châu Âu, nới premium giá thép nội khối, đồng thời đẩy thêm áp lực cạnh tranh sang các thị trường châu Á và Trung Đông, nơi nhiều nhà xuất khẩu sẽ phải tìm đầu ra thay thế.
Rào cản quan trọng nhất không nằm ở mức thuế 50%, mà ở việc quota miễn thuế bị thu hẹp mạnh xuống 18,3 triệu tấn mỗi năm.
Khi quota bị siết, thép nhập vào EU sẽ phải cạnh tranh khốc liệt hơn theo từng nhóm sản phẩm và từng quý, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Với các nhà máy ngoài EU, nguy cơ lớn nhất là biên lợi nhuận co hẹp vì phải chia lại thị trường xuất khẩu, không nhất thiết vì giá quặng sắt tăng hay giảm ngay lập tức.
Góc nhìn EBC là áp lực đầu tiên sẽ xuất hiện ở thép dẹt, HRC và các sản phẩm phủ, sau đó lan sang chênh lệch giá khu vực, chi phí nhập khẩu và kỳ vọng giao dịch hàng hóa công nghiệp.
Các mốc cứng phía sau bốn điểm này là mức quota 18,3 triệu tấn, thuế ngoài hạn ngạch 50%, phạm vi 30 nhóm sản phẩm thép và thời điểm áp dụng từ 1/7/2026.
EU đang thay thế bộ biện pháp tự vệ thép hiện hành, vốn sẽ hết hiệu lực vào ngày 30/6/2026. Khung mới được thiết kế để vẫn phù hợp với nghĩa vụ thương mại quốc tế nhưng cứng rắn hơn với dư cung toàn cầu, trong bối cảnh công suất dư thừa được dự báo có thể lên tới 721 triệu tấn vào năm 2027, tương đương hơn 5 lần mức tiêu thụ thép hàng năm của EU.
Áp lực này không còn là câu chuyện lý thuyết. Theo dữ liệu chính thức của EU, tỷ lệ sử dụng công suất của ngành thép châu Âu chỉ còn 67% trong năm 2024. Khu vực này đã mất khoảng 65 triệu tấn công suất và tới 100.000 việc làm kể từ năm 2007. Điều đó giải thích vì sao Brussels không muốn để khoảng trống chính sách xuất hiện sau khi biện pháp tự vệ cũ hết hạn.
Hiện tại, sự cân bằng giữa lượng cung và sức cầu trên thế giới cũng chưa đủ khỏe để hấp thụ thêm lượng thép bị chuyển hướng. World Steel Association cho biết sản lượng thép thô toàn cầu tháng 2/2026 đạt 141,8 triệu tấn, giảm 2,2% so với cùng kỳ; riêng EU giảm 3,6% xuống 9,8 triệu tấn. Trong khi đó, nhu cầu thép toàn cầu năm 2026 chỉ được dự báo tăng 0,3%, cho thấy dư cung chưa dễ biến mất bằng một nhịp phục hồi cầu ngắn hạn.
Ngoài hạn ngạch, EU còn siết truy xuất nguồn gốc thông qua nguyên tắc “melt and pour”, tức xác định quốc gia nơi thép được nấu chảy và đúc lần đầu. Cơ chế này làm tăng rủi ro với các chuỗi cung ứng dùng nguyên liệu từ bên thứ ba để gia công rồi tái xuất, vì biên độ lẩn tránh quy tắc sẽ hẹp hơn.
Bộ quy định mới có xu hướng hỗ trợ giá thép nội địa EU tốt hơn giá thép nhập khẩu, nhưng tác động không dừng ở châu Âu. Khi cửa vào EU hẹp lại, phần thép không vào được thị trường này nhiều khả năng sẽ được chào bán mạnh hơn sang các khu vực khác. Điều đó có thể gây áp lực lên chênh lệch giá thép tại châu Á, làm suy yếu quyền định giá của các nhà xuất khẩu và nén biên lợi nhuận ở những doanh nghiệp đang phụ thuộc vào thị trường ngoài nước.
| Chỉ số quan trọng | Mức hiện tại |
|---|---|
| Thuế thép vượt hạn ngạch tại EU | 50% |
| Hạn ngạch thép miễn thuế mới | 18,3 triệu tấn/năm |
| Mức giảm quota so với 2024 | khoảng 47% |
| Thời điểm áp dụng dự kiến | 1/7/2026 |
| Công suất dư thừa thép toàn cầu dự báo 2027 | 721 triệu tấn |
| Tỷ lệ sử dụng công suất thép EU năm 2024 | 67% |
Các số liệu trong bảng phản ánh phần lõi của quyết định chính sách và bối cảnh thị trường mà nhà đầu tư cần bám sát.
Với Việt Nam, rủi ro nằm ở chỗ EU không còn là thị trường dễ hấp thụ thêm thép ngay cả khi doanh nghiệp có lợi thế EVFTA. Hiệp hội Thép Việt Nam ghi nhận trong 6 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu thép cán phẳng mạ hoặc tráng thiếc của Việt Nam sang EU đạt $67,7 triệu, tăng 60,7%; thép phủ hữu cơ đạt $66,8 triệu, tăng 63,7%. Đây đều là những nhóm hàng đã được cảnh báo về nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại nếu tốc độ tăng tiếp tục cao. Dù đối mặt với áp lực thị trường quốc tế, diễn biến cổ phiếu ngành thép trong nước vẫn có những điểm sáng cục bộ, điển hình như nhịp tăng trần của cổ phiếu NKG giữa tháng 4/2026 sau khi lãnh đạo doanh nghiệp đăng ký mua khối lượng lớn.
Áp lực còn lớn hơn vì EU trước đó đã áp thuế chống bán phá giá chính thức đối với một số sản phẩm thép cán nóng phẳng từ Việt Nam ở mức 12,1% trong thời hạn 5 năm. Nói cách khác, với một số dòng sản phẩm, doanh nghiệp Việt Nam có thể phải đối mặt đồng thời với thuế chống bán phá giá, quota chặt hơn và cơ chế truy xuất nguồn gốc khắt khe hơn.
Trong nước, mặt bằng giá vẫn chưa thật sự thuận lợi để bù cho rủi ro thương mại. Theo VSA, giá HRC bình quân 6 tháng đầu năm 2025 tại Việt Nam ở mức $495/tấn CFR, giảm 12,7% so với cùng kỳ 2024, trong khi xuất khẩu thép thành phẩm 6 tháng đầu năm 2025 giảm 32,5% còn 2,845 triệu tấn. Điều này cho thấy doanh nghiệp thép Việt Nam bước vào giai đoạn siết quota của EU với dư địa giá không rộng. Dẫu vậy, động thái củng cố quyền kiểm soát tại các doanh nghiệp đầu ngành vẫn diễn ra mạnh mẽ, tiêu biểu là việc gia đình Chủ tịch Hòa Phát vừa chi gần 800 tỷ đồng gom thêm cổ phiếu HPG vào ngày 14/04/2026, một bước đi chiến lược nhằm củng cố nội lực trước các sóng gió thương mại.
Thứ nhất là tiến độ phê chuẩn chính thức tại Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU. Nghị viện cho biết cuộc bỏ phiếu toàn thể có thể diễn ra trong tháng 5, trước khi quy định kịp có hiệu lực từ 1/7/2026.
Thứ hai là tốc độ lấp đầy quota theo từng nhóm sản phẩm và từng nước xuất khẩu trong nửa cuối năm. Khi quota bị dùng nhanh, biến động giá sẽ không phản ánh chi phí sản xuất đơn thuần mà phản ánh cả giá trị của quyền tiếp cận thị trường EU.
Thứ ba là đợt rà soát đầu tiên của Ủy ban châu Âu trong vòng 6 tháng sau khi quy định có hiệu lực. EU để ngỏ khả năng mở rộng phạm vi sang thêm các nhóm như ống, một số loại dây thép và thanh rèn, nghĩa là phạm vi tác động có thể chưa dừng ở cấu trúc hiện tại.
Thứ tư là rủi ro kép với nhà xuất khẩu Việt Nam: phòng vệ thương mại và chi phí carbon. Bộ Công Thương từng lưu ý các quy định xanh của EU, một động thái nhằm thúc đẩy các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị, trong đó có CBAM áp thuế từ năm 2026 với hàng hóa phát thải cao như thép, sẽ tạo thêm chi phí tuân thủ nếu doanh nghiệp không kiểm soát tốt phát thải và nguồn nguyên liệu đầu vào.
EU đang tăng loại thuế nào đối với thép nhập khẩu?
EU không áp thuế 50% cho toàn bộ thép nhập khẩu. Mức 50% áp cho phần thép vượt hạn ngạch miễn thuế hoặc nằm ngoài phạm vi quota. Phần nằm trong quota vẫn được tiếp cận thị trường theo cơ chế hiện hành nhưng với tổng lượng quota thấp hơn đáng kể.
Khi nào quy định mới bắt đầu có hiệu lực?
Thỏa thuận hiện mới ở cấp chính trị tạm thời. Sau khi được Hội đồng EU và Nghị viện châu Âu thông qua chính thức, quy định dự kiến áp dụng từ ngày 1/7/2026, ngay sau khi biện pháp tự vệ thép hiện tại hết hiệu lực vào ngày 30/6/2026.
Doanh nghiệp thép Việt Nam nào chịu rủi ro cao hơn?
Những doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu sang EU cao, đặc biệt ở nhóm thép dẹt, thép phủ, thép mạ và các sản phẩm có thể bị rà soát nguồn gốc đầu vào, sẽ nhạy cảm hơn. Áp lực tăng thêm nếu doanh nghiệp đã nằm trong phạm vi các vụ việc chống bán phá giá hoặc có chuỗi cung ứng phụ thuộc nguyên liệu từ Trung Quốc.
Quyết định này có khiến giá thép toàn cầu tăng mạnh ngay không?
Chưa chắc. Tác động trực tiếp có thể hỗ trợ giá thép nội địa EU, nhưng trên bình diện toàn cầu, phần thép bị dồn khỏi châu Âu có thể gây áp lực giảm giá ở khu vực khác. Vì vậy, biến động có xu hướng phân hóa theo khu vực và theo chủng loại sản phẩm hơn là tăng đồng loạt.
Trader hàng hóa nên nhìn chỉ báo nào đầu tiên?
Nên theo dõi ba nhóm chỉ báo: tốc độ dùng quota của EU, chênh lệch giá HRC giữa châu Âu và châu Á, và tín hiệu sản lượng từ Trung Quốc cùng giá quặng sắt. Ba biến số này quyết định phần lớn việc thép bị chuyển hướng sẽ gây sốc giá hay chỉ tạo áp lực biên lợi nhuận.
EU đang nâng mức phòng vệ thép lên một nấc mới bằng cách cắt sâu quota miễn thuế và tăng gấp đôi thuế với lượng vượt hạn ngạch. Với nhà sản xuất, nhà xuất khẩu và trader, điểm cần nhìn không chỉ là con số 50%, mà là cách chính sách này tái định tuyến dòng thép toàn cầu, nới chênh lệch giá giữa các khu vực và làm tăng rủi ro tuân thủ. Với những biến động chính sách có thể lan sang HRC, quặng sắt và các hàng hóa công nghiệp liên quan, nhà đầu tư tham gia thị trường hợp đồng chênh lệch đối với hàng hóa tại EBC nên theo dõi sát các nhịp giá, đồng thời duy trì kỷ luật quản trị rủi ro vì biên độ có thể mở rộng mạnh khi quota tiến gần ngưỡng.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Tài liệu này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và không nhằm mục đích (và cũng không nên được coi là) lời khuyên về tài chính, đầu tư hay các lĩnh vực khác để bạn có thể dựa vào. Không có ý kiến nào trong tài liệu này được coi là khuyến nghị từ EBC hoặc tác giả rằng bất kỳ khoản đầu tư, chứng khoán, giao dịch hay chiến lược đầu tư cụ thể nào phù hợp với bất kỳ cá nhân nào.
